Wikipedia Sayfası Nasıl Açılır?
Wikipedia’da bir kişi, şirket, marka, kurum veya eser hakkında sayfa açılması; yalnızca hesap oluşturup metin yayımlamaktan ibaret değildir. Konunun kayda değerlik ölçütlerini karşılaması, bilgilerin bağımsız ve güvenilir kaynaklarla doğrulanması, metnin tarafsız ve ansiklopedik biçimde hazırlanması gerekir. Bu rehber, Wikipedia sayfası oluşturma sürecinin temel aşamalarını ve sayfanın reddedilmesine ya da silinmesine yol açabilecek başlıca sorunları açıklamaktadır.
Wikipedia Sayfası Açmak Ne Anlama Gelir?
Wikipedia sayfası açmak, bir kişi veya kuruluş için çevrim içi tanıtım profili hazırlamak anlamına gelmez. Wikipedia, gönüllü editörlerin ortak çalışmasıyla oluşturulan ve içerikleri belirli topluluk politikalarına göre denetlenen bir çevrim içi ansiklopedidir.
Bu nedenle Wikipedia’da yayımlanacak bir madde:
Reklam veya halkla ilişkiler metni niteliğinde olmamalıdır.
Konunun kendi açıklamalarına değil, yayımlanmış bağımsız kaynaklara dayanmalıdır.
Doğrulanabilir bilgiler içermelidir.
Önemli görüşleri kaynaklardaki ağırlıkları oranında yansıtmalıdır.
Okuyucuyu bir ürün, hizmet, kişi veya kuruma yönlendirmemelidir.
Konu hakkında yayımlanmamış yorumlar veya çıkarımlar içermemelidir.
Bir internet sitesinde “hakkımızda” sayfası oluşturmak ile Wikipedia maddesi hazırlamak arasında temel bir fark vardır. Kurumsal internet sitelerinde içerik sahibi, kendisini nasıl tanıtacağına karar verebilir. Wikipedia’da ise bir konu hakkında nelerin yazılabileceğini büyük ölçüde bağımsız kaynaklarda yayımlanan bilgiler belirler.
Herkes Wikipedia Sayfası Açabilir mi?
Teknik olarak Wikipedia’da hesap oluşturan kullanıcılar madde taslağı hazırlayabilir ve çeşitli sayfalarda değişiklik yapabilir. Ancak düzenleme yapabilmek, hazırlanan her metnin ansiklopedide kalacağı anlamına gelmez.
Yeni bir madde, yayımlandıktan sonra diğer kullanıcılar tarafından incelenebilir. İnceleme sonucunda madde:
Kaynaklandırılabilir,
Yeniden düzenlenebilir,
Başka bir maddeyle birleştirilebilir,
Taslak statüsüne alınabilir,
Hızlı silme için işaretlenebilir,
Silinmeye aday gösterilebilir,
Topluluk tartışmasına açılabilir.
Wikipedia’da maddelerin kabul edilmesine ilişkin merkezi bir yayın kurulu bulunmaz. Değerlendirme, ilgili dil sürümündeki politika ve yönergeleri uygulayan gönüllü kullanıcılar tarafından yapılır.
Bu nedenle “Sayfayı kim açabilir?” sorusundan önce, “Konu bağımsız bir ansiklopedi maddesine uygun mu?” sorusunun cevaplandırılması gerekir.
Wikipedia Sayfası Açmak İçin Gereken Temel Şartlar Nelerdir?
Wikipedia’da bağımsız bir madde oluşturulabilmesi için tek bir belge, ödül, unvan veya faaliyet yeterli kabul edilmez. Değerlendirme, konunun bütününe ve kaynakların niteliğine göre yapılır.
Kayda Değerlik
Kayda değerlik, bir konunun bağımsız bir Wikipedia maddesine konu olabilecek ölçüde yayımlanmış ilgi görüp görmediğini belirleyen temel değerlendirmedir.
Genel kayda değerlik yaklaşımına göre bir konunun:
Kendisinden bağımsız,
Güvenilir,
İkincil,
Birden fazla,
Konuyu yüzeysel biçimde anmak yerine ayrıntılı olarak ele alan
kaynaklarda işlenmiş olması beklenir. Türkçe Vikipedi’nin kayda değerlik yönergesi de bir konunun bağımsız, kapsamlı, güvenilir ve birden çok ikincil kaynakta ele alınmasını temel ölçüt olarak belirtmektedir.
Kayda değerlik, günlük dilde kullanılan “ünlü”, “başarılı”, “önemli” veya “tanınmış” kavramlarıyla aynı değildir. Bir kişi kendi alanında başarılı olabilir; ancak hakkında bağımsız ve kapsamlı yayınlar bulunmuyorsa Wikipedia açısından yeterli kayda değerlik gösterilemeyebilir.
Benzer şekilde bir şirket:
Yüksek ciroya sahip olabilir,
Çok sayıda çalışanı bulunabilir,
Birçok ülkede faaliyet gösterebilir,
Ödüller kazanmış olabilir,
Sosyal medyada geniş bir takipçi kitlesine ulaşmış olabilir.
Ancak bu unsurlar tek başına Wikipedia maddesi için otomatik uygunluk oluşturmaz. Esas değerlendirme, kuruluşun bağımsız kaynaklarda ne ölçüde ve hangi bağlamda ele alındığıdır.
Doğrulanabilirlik
Wikipedia’ya eklenen bilgilerin, okuyucular ve diğer editörler tarafından kontrol edilebilmesi gerekir. Bu ilke doğrulanabilirlik olarak adlandırılır.
Bir bilginin doğru olduğunun kişi veya kurum tarafından bilinmesi yeterli değildir. Bilginin yayımlanmış, erişilebilir ve güvenilir bir kaynağa dayandırılması gerekir.
Örneğin aşağıdaki bilgiler doğru olsa bile kaynak gösterilmeden kullanılmamalıdır:
Bir şirketin pazar lideri olduğu,
Bir kişinin sektörün öncülerinden sayıldığı,
Bir ürünün ilk kez belirli bir teknoloji kullandığı,
Bir sanatçının geniş bir etki yarattığı,
Bir yöneticinin şirketin büyümesinde belirleyici olduğu,
Bir markanın tüketiciler tarafından güvenilir bulunduğu.
Bu tür ifadelerin kullanılabilmesi için bağımsız kaynakların ilgili değerlendirmeyi açıkça yapmış olması gerekir.
Tarafsız Bakış Açısı
Wikipedia maddeleri tarafsız bakış açısıyla yazılmalıdır. Tarafsızlık, konu hakkındaki bütün görüşlere eşit alan ayrılması anlamına gelmez. Güvenilir kaynaklarda yer alan önemli görüşlerin, kaynaklardaki ağırlıklarıyla orantılı biçimde aktarılması anlamına gelir.
Tarafsız bir madde:
Konuyu övmeye çalışmaz.
Konuyu itibarsızlaştırmaya çalışmaz.
Olumsuz bilgileri sistematik biçimde gizlemez.
Tartışmalı iddiaları kesin gerçekler gibi sunmaz.
Kaynaklarda bulunmayan yorumlar eklemez.
Kurumsal slogan ve pazarlama söylemleri kullanmaz.
Örneğin “Şirket, yenilikçi yaklaşımıyla sektöre yön vermektedir” ifadesi ansiklopedik değildir. Bunun yerine, güvenilir bir kaynağın somut olarak ele aldığı ürün, yatırım, olay veya gelişme tarafsız biçimde aktarılmalıdır.
Özgün Araştırma Yapmama
Wikipedia, kullanıcıların kişisel araştırmalarını ilk kez yayımladığı bir platform değildir. Maddelerde özgün araştırmaya, yayımlanmamış bilgiye veya editörün kendi çıkarımlarına yer verilmez.
Birden fazla kaynaktaki bilgiler bir araya getirilerek kaynakların doğrudan söylemediği yeni bir sonuca ulaşılamaz. Bu durum özgün sentez olarak değerlendirilebilir.
Örneğin üç farklı haberde bir şirketin yatırımları, personel sayısı ve ihracat faaliyetleri anlatılıyorsa, kaynaklar açıkça belirtmediği sürece şirketin “ülkenin en hızlı büyüyen kuruluşlarından biri” olduğu sonucu çıkarılamaz.
Wikipedia’nın özgün araştırmalara yer vermeme politikası, yayımlanmamış bilgilerin doğrulanabilir olmadığı için maddelerde kullanılmaması gerektiğini belirtir.
Wikipedia Sayfası Açılmadan Önce Kaynak Analizi Nasıl Yapılır?
Wikipedia maddesi oluşturmadan önce gerçekleştirilecek en önemli işlem, konu hakkında yayımlanmış kaynakların sistematik biçimde incelenmesidir.
Kaynak analizi yalnızca internette konu adını aratmak değildir. Her kaynağın:
Yayıncı niteliği,
Yazarı,
Editoryal denetimi,
Konudan bağımsızlığı,
Konuyu ele alma kapsamı,
Yayın tarihi,
Birincil veya ikincil kaynak niteliği,
İddiaları doğrulama kapasitesi
ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Bağımsız Kaynak Nedir?
Bağımsız kaynak, ele aldığı kişi veya kuruluş tarafından hazırlanmamış, finanse edilmemiş ya da kontrol edilmemiş kaynaktır.
Genellikle bağımsız kabul edilmeyen kaynaklara şunlar örnek gösterilebilir:
Kurumsal internet sitesi,
Kişisel internet sitesi,
Şirket basın bülteni,
Marka tarafından yayımlanan blog yazısı,
Kişinin sosyal medya hesabı,
Ürün satış sayfası,
Şirketin YouTube kanalı,
Kurumun hazırladığı faaliyet raporu,
Ücretli tanıtım metni,
Sponsorlu içerik,
Reklam eki,
Şirket temsilcisiyle yapılan ve yalnızca kurumsal beyanlardan oluşan röportaj.
Bu kaynaklar belirli temel bilgilerin doğrulanmasında sınırlı olarak kullanılabilir. Ancak konunun kayda değerliğini kanıtlamak için çoğunlukla yeterli değildir.
Güvenilir Kaynak Nedir?
Kaynağın güvenilirliği; yayıncının itibarı, editoryal denetim süreçleri, uzmanlığı, bilgiyi doğrulama mekanizmaları ve düzeltme politikası gibi ölçütlerle değerlendirilir.
Wikipedia’nın güvenilir kaynaklar yönergesi, maddelerin güvenilir biçimde yayımlanmış kaynaklara dayanması gerektiğini belirtmektedir.
Kaynağın tanınmış olması tek başına yeterli değildir. İçeriğin türü de önemlidir. Ulusal bir gazetede yayımlanan bağımsız bir araştırma haberi ile aynı gazetenin reklam bölümünde yayımlanan tanıtım yazısı aynı kaynak değerine sahip değildir.
İkincil Kaynak Nedir?
İkincil kaynak, bir konu, olay veya çalışma hakkında analiz, değerlendirme ya da bağlamsallaştırma yapan kaynaktır.
Bir şirketin kendi faaliyet raporu birincil kaynaktır. Bağımsız bir ekonomi dergisinin şirketin faaliyetlerini sektör verileriyle karşılaştırarak incelemesi ise ikincil kaynak niteliği taşıyabilir.
Kayda değerliğin gösterilmesinde ikincil kaynaklar önemlidir; çünkü bu kaynaklar konunun dışarıdan nasıl ve ne ölçüde ele alındığını gösterir.
Kaynakta Kapsamlı Ele Alınma Ne Demektir?
Bir kaynakta konunun adının geçmesi, her zaman kapsamlı ele alınma anlamına gelmez.
Aşağıdaki kullanımlar genellikle sınırlı veya yüzeysel kapsam olarak değerlendirilir:
Bir etkinliğin katılımcı listesinde adının bulunması,
Bir ödül listesindeki kısa kayıt,
Bir şirket rehberindeki profil,
Bir spor müsabakasındaki sonuç tablosu,
Bir işletmenin adres ve telefon bilgilerinin yer aldığı dizin,
Tek cümlelik haber anması,
Basın bülteninin yeniden yayımlanması,
Borsa veya ticaret sicili kaydı,
Sosyal medya paylaşımı.
Kapsamlı bir kaynak; konunun geçmişini, faaliyetlerini, etkisini, tartışmalarını veya önemini belirli bir bağlam içinde ele alır.
Wikipedia Sayfası Açma Aşamaları Nelerdir?
Wikipedia sayfası oluşturma süreci teknik ve editoryal aşamalardan oluşur.
Konunun Uygunluğunu Değerlendirme
İlk aşamada konuya özel kayda değerlik ölçütleri incelenmelidir. Genel kayda değerlik yönergesinin yanında bazı konu grupları için ek ölçütler bulunabilir.
Bunlara örnek olarak:
Kişiler,
Yaşayan kişiler,
Şirketler ve kuruluşlar,
Akademisyenler,
Sanatçılar,
Müzisyenler,
Sporcular,
Siyasetçiler,
Kitaplar,
Filmler,
Televizyon programları,
İnternet içerikleri
verilebilir.
Özel ölçütlerden birinin karşılanması, kaynak kullanımını gereksiz hâle getirmez. Madde içindeki bilgilerin yine güvenilir kaynaklarla doğrulanması gerekir.
Kaynak Envanteri Oluşturma
Konu hakkındaki kaynaklar bir tablo veya çalışma dosyasında sınıflandırılabilir.
Her kaynak için şu bilgiler kaydedilebilir:
Yayının adı,
İçeriğin başlığı,
Yazar,
Yayın tarihi,
Bağlantı veya arşiv kaydı,
Kaynağın bağımsızlık durumu,
Birincil veya ikincil oluşu,
Konuyu ne ölçüde ele aldığı,
Hangi bilgileri doğruladığı,
Olası güvenilirlik sorunları.
Bu çalışma, uygun olmayan kaynaklarla metin hazırlama riskini azaltır.
Madde Kapsamını Belirleme
Bir Wikipedia maddesi, mevcut kaynakların izin verdiği kapsamda hazırlanmalıdır. Kaynaklarda yalnızca kişinin mesleki kariyeri ele alınıyorsa, özel yaşamına ilişkin kapsamlı bir bölüm oluşturulmamalıdır.
Benzer şekilde bir şirket hakkında yalnızca kuruluş tarihi, yatırımları ve belirli bir hukuki süreç üzerine güvenilir yayınlar varsa, kaynaklarda bulunmayan “kurumsal kültür”, “vizyon”, “misyon” veya “müşteri odaklılık” gibi bölümler eklenmemelidir.
Madde kapsamı kaynaklara göre belirlenir; önceden hazırlanmış kurumsal tanıtım metnine kaynak eklenerek Wikipedia maddesine dönüştürülmez.
Ansiklopedik Taslak Hazırlama
Taslak, doğrudan ana madde alanında yayımlanmadan önce bir kullanıcı deneme sayfasında veya uygun taslak alanında hazırlanabilir.
Taslakta genellikle şu yapı kullanılabilir:
Giriş bölümü,
Tarihçe veya yaşamı,
Kariyer veya faaliyetler,
Önemli çalışmalar,
Kayda değer olaylar,
Tartışmalar veya eleştiriler,
Eserler veya yayınlar,
Kaynakça.
Her konu için aynı bölüm yapısı kullanılmaz. Bölümler, kaynaklarda yer alan önemli bilgilere göre oluşturulur.
Giriş Bölümünü Yazma
Madde girişinde konunun kimliği kısa ve tarafsız biçimde açıklanmalıdır.
Giriş bölümü:
Reklam sloganı içermemeli,
Gereksiz sıfat kullanmamalı,
Maddenin gövdesinde yer almayan iddiaları sunmamalı,
Konunun neden tanındığını kaynaklara dayalı biçimde özetlemeli,
Ayrıntılı kronolojiye dönüşmemelidir.
“Alanında öncü, başarılı ve yenilikçi bir girişimci olan…” gibi ifadeler ansiklopedik girişe uygun değildir.
Daha tarafsız bir yapı şu şekilde olabilir:
“X, Y alanındaki çalışmalarıyla bilinen Türk mühendis ve yöneticidir.”
Ancak “çalışmalarıyla bilinen” ifadesinin de madde içeriği ve kaynaklarla desteklenmesi gerekir.
Bilgilere Satır İçi Kaynak Ekleme
Kaynaklar yalnızca maddenin sonundaki genel kaynakça bölümüne eklenmemelidir. Hangi bilginin hangi kaynak tarafından doğrulandığını göstermek için satır içi kaynaklandırma kullanılmalıdır.
Özellikle şu bilgilerin hemen ardından kaynak verilmesi gerekir:
Doğum tarihi ve doğum yeri,
Eğitim bilgileri,
Görevler ve unvanlar,
Şirket kuruluş tarihleri,
Finansal veriler,
Ödüller,
Tartışmalı olaylar,
Hukuki iddialar,
Eleştiriler,
Kişiler hakkındaki değerlendirmeler,
İlk, en büyük veya tek olma iddiaları.
Kaynak gösterme, yalnızca bağlantı eklemek anlamına gelmez. Kaynak gerçekten ilgili ifadeyi doğrulamalı ve güvenilir olmalıdır. Wikipedia’nın kaynak gösterme rehberi, atıfların doğrulanabilirlik ve özgün araştırma yasağıyla doğrudan bağlantılı olduğunu açıklar.
Biçim ve Viki Kodunu Düzenleme
Taslağın teknik olarak da Wikipedia biçimine uygun olması gerekir.
Düzenlenmesi gereken başlıca unsurlar şunlardır:
İç bağlantılar,
Başlık hiyerarşisi,
Kaynak şablonları,
Kategoriler,
Bilgi kutuları,
Tarih biçimleri,
Dış bağlantılar,
Görsel lisansları,
Kalın yazım kullanımı,
Liste biçimleri.
Ancak teknik biçimin doğru olması, içerik sorunlarını ortadan kaldırmaz. İyi biçimlendirilmiş bir tanıtım metni yine de silinebilir.
Taslağı Yayımlama
Taslak, içerik ve kaynak kontrolleri tamamlandıktan sonra yayımlanabilir. Yayımlama işleminden sonra madde diğer kullanıcıların incelemesine açık hâle gelir.
Bu aşamada maddenin değişmeden kalacağı varsayılmamalıdır. Diğer kullanıcılar:
Metni kısaltabilir,
Kaynaksız bilgileri çıkarabilir,
Taraflı ifadeleri değiştirebilir,
Yeni kaynaklar ekleyebilir,
Bölümleri yeniden yapılandırabilir,
Maddenin silinmesini önerebilir.
Wikipedia’da yayımlanan bir madde üzerinde konu sahibinin veya metni ilk oluşturan kişinin mülkiyet hakkı bulunmaz.
Kişinin Kendi Wikipedia Sayfasını Açması Uygun mudur?
Bir kişinin kendisi, ailesi, işvereni, şirketi, müşterisi veya yakın ilişki içinde olduğu bir konu hakkında düzenleme yapması çıkar çatışması doğurabilir.
Çıkar çatışması bulunan kullanıcı, istemeden de olsa:
Olumlu bilgileri öne çıkarabilir,
Eleştirileri önemsizleştirebilir,
Kurumsal dili ansiklopedik dil sanabilir,
Kaynak seçimini taraflı yapabilir,
Kendi bildiği ancak yayımlanmamış bilgileri ekleyebilir.
Türkçe Vikipedi’nin çıkar çatışması yönergesi, dış ilişkilerin kullanıcıların düzenleme kararlarını etkileyebileceğine dikkat çeker.
Kişinin kendisi hakkında hiçbir düzenleme yapamayacağı biçiminde mutlak bir yasak bulunmamakla birlikte, doğrudan ve tartışmalı düzenlemeler önemli risk taşır. Açık hataların düzeltilmesi veya kaynaklı değişikliklerin önerilmesi için maddenin tartışma sayfası gibi topluluk mekanizmaları kullanılabilir.
Ücretli Wikipedia Editörlüğü Yasak mıdır?
Wikipedia’da ücret karşılığında katkı yapılması, tek başına her durumda teknik olarak yasaklanmış değildir. Ancak ücretli katkıda bulunan kullanıcıların işverenlerini, müşterilerini ve ilgili bağlantılarını açıklaması gerekir. Ayrıca ücretli düzenlemeler; reklam, aldatma, çoklu hesap kullanımı, kimlik gizleme veya topluluk süreçlerini manipüle etme hakkı vermez.
Ücretli katkı yapan kişilerin:
Müşteri veya işveren ilişkisini açıklaması,
Çıkar çatışması kurallarına uyması,
Tanıtım amacıyla doğrudan düzenleme yapmaktan kaçınması,
Sahte veya koordineli hesaplar kullanmaması,
Sayfanın kalıcılığını garanti etmemesi,
Editörlerin bağımsız kararlarına müdahale etmemesi
gerekir.
Bir ücret karşılığında sayfa hazırlanması, konunun kayda değerlik şartlarından muaf olmasını sağlamaz. Ücretli ya da ücretsiz hazırlanmasına bakılmaksızın, uygun olmayan maddeler silinebilir.
Wikipedia Sayfası İçin Hangi Kaynaklar Yetersiz Kalabilir?
Aşağıdaki kaynaklar bazı bilgileri doğrulamakta kullanılabilse de genellikle tek başına kayda değerlik oluşturmaz:
Şirket internet sitesi,
Kişisel biyografi,
LinkedIn profili,
Instagram, Facebook, X veya YouTube hesabı,
Ticaret sicili kayıtları,
Vergi levhası,
Ürün katalogları,
Basın bültenleri,
Etkinlik duyuruları,
Ödül kuruluşunun katılımcı listesi,
Kurumsal röportajlar,
Sponsorlu haberler,
Haber sitelerinde aynen yayımlanmış ajans veya PR metinleri,
Kişinin kendi kitabı veya öz geçmişi,
IMDb benzeri kullanıcı katkılı veri tabanları,
Firma rehberleri,
E-ticaret sayfaları,
Mobil uygulama mağazası kayıtları.
Bir konuda çok sayıda bağlantı bulunması, yeterli nitelikte kaynak bulunduğu anlamına gelmez. On adet kurumsal veya tanıtım amaçlı kaynak, tek bir kapsamlı bağımsız incelemenin yerini tutmayabilir.
Wikipedia Sayfası Neden Reddedilir veya Silinir?
Wikipedia sayfalarının kaldırılmasının tek bir nedeni yoktur. En sık karşılaşılan sorunlar içerik, kaynak, kayda değerlik ve kullanıcı davranışlarıyla ilgilidir.
Kayda Değerliğin Gösterilememesi
Konunun bağımsız ve kapsamlı kaynaklarda yeterince ele alınmaması, silme süreçlerinin en yaygın nedenlerinden biridir.
Maddenin uzun olması, çok sayıda başarı içermesi veya profesyonel biçimde yazılması bu eksikliği gidermez.
Reklam ve Tanıtım Dili
Aşağıdaki türde ifadeler reklam dili olarak değerlendirilebilir:
Sektörün lider kuruluşu,
Yenilikçi çözümler sunmaktadır,
Müşteri memnuniyetini esas almaktadır,
Kaliteli hizmet anlayışıyla faaliyet göstermektedir,
Başarılarıyla adından söz ettirmektedir,
Geniş ürün yelpazesine sahiptir,
Alanında öncü isimlerden biridir,
Kısa sürede büyük başarılara ulaşmıştır.
Bu ifadeler kaynak gösterilmiş olsa bile bağlama göre çıkarılabilir veya tarafsızlaştırılabilir.
Bağımsız Olmayan Kaynaklara Dayanma
Maddenin tamamının kişinin öz geçmişine, şirket sitesine ve basın bültenlerine dayanması, konunun dış kaynaklarda yeterince işlendiğini göstermez.
Kaynaksız Yaşayan Kişi Bilgileri
Yaşayan kişiler hakkındaki tartışmalı, olumsuz veya özel bilgiler için yüksek nitelikli kaynaklar gerekir. Yetersiz kaynaklandırılmış içerikler, kişilik hakları ve doğrulanabilirlik nedeniyle hızlı biçimde çıkarılabilir.
Başka Sitelerden Kopyalanmış Metin
Kurumsal internet sitesinden, haberden, biyografiden veya başka bir yayından metin kopyalamak telif hakkı sorununa yol açabilir.
Kaynak göstermek, uzun bölümleri aynen kopyalama hakkı sağlamaz. Kaynaklardaki bilgi, özgün ve ansiklopedik bir anlatımla yeniden ifade edilmelidir.
Özgün Sentez
Farklı kaynaklardaki verileri bir araya getirerek yeni bir değerlendirme üretmek, özgün araştırma sayılabilir.
Çıkar Çatışmasının Gizlenmesi
Ücretli veya bağlantılı katkının açıklanmaması, özellikle içeriğin tanıtım amacı taşıması hâlinde güven sorununa ve kullanıcı yaptırımlarına yol açabilir.
Birden Fazla Hesapla Destek Oluşturma
Silme tartışmalarında ya da içerik anlaşmazlıklarında aynı kişi tarafından kontrol edilen birden fazla hesabın kullanılması ciddi bir ihlaldir. Görüş sayısını yapay biçimde artırmak, topluluk karar sürecini manipüle etmek olarak değerlendirilebilir.
Wikipedia Sayfasının Silinmemesi Garanti Edilebilir mi?
Hayır. Wikipedia’da hiçbir kişi, ajans, danışman veya editör bir sayfanın kalıcı olacağını garanti edemez.
Bir sayfanın gelecekteki durumu:
Yeni kaynakların ortaya çıkmasına,
Mevcut kaynakların yeniden değerlendirilmesine,
Topluluk tartışmalarına,
Politika ve yönergelerin uygulanmasına,
Maddenin içeriğinde yapılan değişikliklere,
Konuya ilişkin yeni olaylara
bağlı olarak değişebilir.
Sayfanın uzun süre yayında kalması da hiçbir zaman silinmeyeceği anlamına gelmez. Eski maddeler de yeniden incelenebilir ve silinme tartışmasına açılabilir.
“Sayfayı koruma”, “silinmez hesap”, “yönetici onayı” veya “kesin kalıcılık” gibi vaatler Wikipedia’nın topluluk temelli işleyişiyle bağdaşmaz.
Wikipedia Sayfası Açmak İçin Kaç Haber Gereklidir?
Wikipedia politikalarında herkes için geçerli sabit bir “haber sayısı” bulunmaz. Değerlendirme nicelikten çok kaynakların niteliği ve kapsamı üzerinden yapılır.
Beş yüz kısa haber anması, kapsamlı bağımsız kaynak eksikliğini gidermeyebilir. Buna karşılık az sayıda fakat güçlü, bağımsız ve ayrıntılı kaynak kayda değerliğin değerlendirilmesinde daha etkili olabilir.
Kaynak sayısından önce şu sorular sorulmalıdır:
Kaynaklar konudan bağımsız mı?
İçerikler editoryal denetime tabi mi?
Konu ayrıntılı biçimde ele alınıyor mu?
Yayınlar yalnızca basın bültenini mi tekrar ediyor?
Farklı yayınlarda gerçekten farklı çalışmalar mı bulunuyor?
Kaynaklar yalnızca güncel bir olaya mı dayanıyor?
İlgi belirli bir süreye yayılıyor mu?
Kaynaklar maddedeki temel bilgileri doğruluyor mu?
Dolayısıyla “üç haber yeterlidir” veya “on haber varsa sayfa kesin açılır” gibi genel ifadeler doğru değildir.
Basın Çalışması Yapılarak Wikipedia Sayfası Açılabilir mi?
Basında içerik yayımlanması, bu içeriklerin otomatik olarak bağımsız ve güvenilir kaynak sayılacağı anlamına gelmez.
Bir içeriğin:
Ücret karşılığında yayımlanması,
Şirket tarafından hazırlanması,
Basın bülteni niteliği taşıması,
Sponsorlu içerik olarak sunulması,
Aynı metnin çok sayıda sitede çoğaltılması
kaynağın bağımsızlık ve kayda değerlik değerini sınırlandırabilir.
Wikipedia açısından önemli olan yalnızca haberin hangi sitede yayımlandığı değildir. Haberin nasıl üretildiği, konuyu ne ölçüde ele aldığı ve yayıncı ile konu arasındaki ilişkinin niteliği de önemlidir.
Editoryal bağımsızlığı bulunmayan içerikler, dışarıdan bakıldığında haber görünümünde olsa bile tanıtım kaynağı olarak değerlendirilebilir.
Wikipedia Sayfası Açıldıktan Sonra Ne Olur?
Madde yayımlandıktan sonra topluluk denetimine girer. İlk saatlerde veya günlerde:
Hızlı silme etiketi eklenebilir,
Kaynak talep edilebilir,
Reklam dili uyarısı konulabilir,
Kayda değerlik sorgulanabilir,
Madde başka bir başlığa taşınabilir,
İçerik önemli ölçüde kısaltılabilir,
Silinme tartışması başlatılabilir.
Herhangi bir sorun ortaya çıkmaması, maddenin onaylandığı anlamına gelmez. Wikipedia’da klasik anlamda nihai bir editoryal onay sistemi yoktur.
Madde üzerinde yapılan her değişiklik, sayfanın geçmişinde kaydedilir. Eski sürümler ve düzenleme yapan hesaplar incelenebilir.
Açılan Wikipedia Sayfası Kontrol Edilebilir mi?
Madde konusu olan kişi veya kuruluş, Wikipedia sayfasını kurumsal bir profil gibi kontrol edemez.
Konu sahibi:
Hangi bilgilerin mutlaka kalacağına karar veremez.
Eleştirilerin kaldırılmasını talep ederek sonuç elde edeceğini varsayamaz.
Sayfayı yalnızca kendi seçtiği kaynaklara dayandıramaz.
Diğer kullanıcıların kaynaklı değişikliklerini engelleyemez.
Maddenin görselini, girişini veya bölüm sırasını tek taraflı belirleyemez.
Yanlış veya güncel olmayan bilgiler için güvenilir kaynaklar sunularak değişiklik önerilebilir. Ancak son değerlendirme, ilgili topluluk politikalarına göre yapılır.
Wikipedia Maddesinde Eleştirilere Yer Verilir mi?
Bir kişi veya kuruluş hakkında güvenilir ve bağımsız kaynaklarda kayda değer eleştiriler, tartışmalar, soruşturmalar ya da hukuki süreçler bulunuyorsa bunlar maddede yer alabilir.
Bu tür içerikler:
Konuyla ilgisiz olmamalı,
Gereğinden fazla ağırlık taşımamalı,
Güvenilir kaynaklara dayanmalı,
İddia ile kesinleşmiş olgu arasındaki farkı korumalı,
Güncel hukuki durum doğru biçimde belirtilmeli,
Sansasyonel dil kullanılmadan aktarılmalıdır.
Eleştirilerin varlığı, maddenin otomatik olarak taraflı olduğu anlamına gelmez. Tarafsızlık, olumlu bilgilerin yazılıp olumsuz bilgilerin çıkarılması değildir. Kaynaklarda yer alan önemli bilgilerin dengeli biçimde aktarılmasıdır.
Wikipedia Sayfası Açarken Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?
En sık karşılaşılan hatalar şunlardır:
Önce metin hazırlayıp daha sonra kaynak aramak,
Kurumsal tanıtım yazısını doğrudan Wikipedia’ya eklemek,
Kayda değerliği yalnızca başarılarla açıklamaya çalışmak,
Çok sayıda zayıf kaynağı güçlü kaynak gibi değerlendirmek,
Sponsorlu içerikleri bağımsız haber olarak sunmak,
Kaynaklarda bulunmayan sıfatları kullanmak,
Başka sayfalardaki biçimi kopyalayarak uygunluk sağlandığını varsaymak,
Maddenin yayımlanmasını “onay” olarak görmek,
Silme etiketini gerekçesiz biçimde kaldırmak,
Tartışma sayfalarında kişisel veya tehditkâr dil kullanmak,
Birden fazla hesapla görüş oluşturmak,
Ücretli katkı ilişkisini gizlemek,
Maddenin korunabileceğini veya kontrol edilebileceğini düşünmek.
Wikipedia Sayfası Açmadan Önce Kontrol Listesi
Bir taslak yayımlanmadan önce şu sorular cevaplandırılmalıdır:
Konu Uygunluğu
Konu hakkında birden fazla bağımsız ikincil kaynak var mı?
Kaynaklar konuyu ayrıntılı olarak ele alıyor mu?
Kaynaklar yalnızca tek bir olay veya kısa dönemle mi sınırlı?
Konuya özel kayda değerlik ölçütleri incelendi mi?
Kaynak Niteliği
Kullanılan yayınların editoryal denetimi bulunuyor mu?
İçerikler sponsorlu veya ücretli mi?
Basın bültenleri bağımsız haberlerden ayrıldı mı?
Her önemli bilgi doğrudan bir kaynak tarafından doğrulanıyor mu?
Kaynakların yayın tarihi ve yazarı belirli mi?
Metin Niteliği
Metin ansiklopedik bir dille mi yazıldı?
Övgü, reklam ve pazarlama ifadeleri çıkarıldı mı?
Kaynaklarda bulunmayan yorumlara yer verildi mi?
Olumlu ve olumsuz önemli bilgiler dengeli mi?
Metin başka bir kaynaktan kopyalanmış bölümler içeriyor mu?
Şeffaflık
Konuyla kişisel veya mali bir ilişki var mı?
Ücretli katkı söz konusuysa gerekli açıklamalar yapıldı mı?
Tartışmalı değişiklikler için topluluk mekanizmaları kullanıldı mı?
Teknik Kontrol
Kaynaklar satır içi biçimde eklendi mi?
İç bağlantılar doğru mu?
Kategoriler uygun mu?
Bilgi kutusundaki her iddia kaynaklandırılabilir mi?
Görseller uygun lisansa sahip mi?
Dış bağlantılar reklam amacı taşıyor mu?
Wikipedia Sayfası Açmak İçin Profesyonel Değerlendirme Neleri Kapsar?
Wikipedia maddesi oluşturma ihtimalinin değerlendirilmesi, yalnızca metin yazımından oluşmaz. Sağlıklı bir inceleme genellikle şu alanları kapsar:
Genel kayda değerlik analizi,
Konuya özel ölçütlerin incelenmesi,
Bağımsız kaynak taraması,
Kaynak güvenilirliği değerlendirmesi,
Tanıtım ve basın bülteni ayrımı,
Çıkar çatışması riskleri,
Mevcut veya silinmiş sayfa geçmişinin incelenmesi,
Daha önceki silme gerekçelerinin değerlendirilmesi,
Ansiklopedik kapsamın belirlenmesi,
Yaşayan kişi biyografisi riskleri,
Telif hakkı kontrolü,
Olası silme senaryoları,
Yayın sonrası topluluk süreçleri.
Bu değerlendirme sonucunda konunun mevcut kaynaklarla uygun olduğu, ek bağımsız kaynaklara ihtiyaç duyduğu veya bağımsız bir maddeye elverişli olmadığı sonucuna ulaşılabilir.
Wikipedia Sayfası Açılması Hakkında Sık Sorulan Sorular
Wikipedia Sayfası Açmak Ücretli midir?
Wikipedia’ya erişmek, hesap oluşturmak ve katkıda bulunmak ücretsizdir. Wikimedia projeleri gönüllü katkılar ve bağışlarla yürütülür. Bununla birlikte kişiler, araştırma, kaynak analizi veya metin hazırlama gibi çalışmalar için üçüncü kişilerden ücretli hizmet alabilir. Ücretli katkı ilişkisi, ilgili şeffaflık kurallarını ortadan kaldırmaz.
Şirketler Wikipedia Sayfası Açabilir mi?
Bir şirket hakkında madde oluşturulabilir. Ancak şirketin ticari faaliyette bulunması, yüksek ciroya ulaşması veya çok sayıda müşteriye sahip olması tek başına yeterli değildir. Şirketin bağımsız ve güvenilir ikincil kaynaklarda kapsamlı biçimde ele alınması gerekir.
Kendi Adıma Wikipedia Sayfası Açabilir miyim?
Teknik olarak taslak hazırlanabilir; ancak kişinin kendisi hakkında yazması çıkar çatışması doğurur. Otobiyografik metinlerde tarafsızlık ve kaynak seçimi sorunları sık görülür. Ayrıca kişi kendi hakkında yayımlanmamış bilgileri doğru kabul ederek ekleyemez.
Wikipedia Sayfası Kaç Günde Açılır?
Standart bir süre bulunmaz. Kaynak araştırması, taslak hazırlığı, inceleme ve topluluk değerlendirmesi konunun niteliğine göre değişir. Bir maddenin teknik olarak yayımlanması, inceleme sürecinin tamamlandığı anlamına gelmez.
Wikipedia Sayfasını Kim Onaylar?
Wikipedia’da bütün maddeleri önceden onaylayan merkezi bir kurul bulunmaz. Bazı taslak süreçlerinde deneyimli kullanıcılar inceleme yapabilir. Ana alanda yayımlanan maddeler ise topluluk tarafından sürekli denetlenebilir.
Sayfa Açıldıktan Sonra Değiştirilebilir mi?
Evet. Wikipedia maddeleri, koruma uygulanmadığı sürece uygun kullanıcılar tarafından düzenlenebilir. Yapılan değişiklikler sayfa geçmişinde kaydedilir.
Olumsuz Haberler Sayfaya Eklenir mi?
Güvenilir kaynaklarda kapsamlı biçimde ele alınan ve konu açısından önem taşıyan olumsuz gelişmeler maddede yer alabilir. İçeriğin ağırlığı, kaynakların kapsamına ve olayın konu içindeki önemine göre belirlenir.
Sadece Ulusal Basın Kaynakları mı Geçerlidir?
Hayır. Kaynağın ulusal veya yerel olması tek başına belirleyici değildir. Uzman yayınlar, akademik kaynaklar, saygın sektörel yayınlar ve güçlü yerel basın çalışmaları da bağlama göre kullanılabilir. Esas ölçüt; güvenilirlik, bağımsızlık, editoryal denetim ve kapsamdır.
Sosyal Medya Takipçi Sayısı Kayda Değerlik Sağlar mı?
Yüksek takipçi sayısı tek başına Wikipedia açısından kayda değerlik oluşturmaz. Sosyal medya verileri konuya ilişkin birincil bilgi sağlayabilir; ancak bağımsız kaynaklarda kapsamlı biçimde ele alınmanın yerini tutmaz.
Google’da Çok Fazla Sonuç Çıkması Yeterli midir?
Hayır. Arama sonucu sayısı kaynak niteliğini göstermez. Sonuçların önemli bölümü sosyal medya hesapları, firma rehberleri, kopya içerikler, basın bültenleri veya kurumsal sayfalardan oluşabilir.
Daha Önce Silinen Wikipedia Sayfası Yeniden Açılabilir mi?
Bazı durumlarda yeniden değerlendirilebilir. Ancak eski metnin küçük değişikliklerle tekrar yayımlanması genellikle yeterli değildir. Önceki silme gerekçesi incelenmeli ve o tarihten sonra ortaya çıkan yeni, bağımsız ve kapsamlı kaynakların durumu değerlendirilmelidir.
Wikipedia sayfası açılması, bir metnin hazırlanıp internet ortamında yayımlanmasından daha kapsamlı bir editoryal süreçtir. Başarılı bir madde taslağının temelini konunun kişisel veya ticari önemi değil, bağımsız kaynaklarda kazandığı ansiklopedik kapsam oluşturur.
Bir konunun Wikipedia’ya uygunluğu değerlendirilirken şu temel unsurlar birlikte incelenir:
Kayda değerlik,
Bağımsız ve güvenilir kaynaklar,
Doğrulanabilirlik,
Tarafsız anlatım,
Özgün araştırmadan kaçınma,
Çıkar çatışması şeffaflığı,
Telif ve biçim kuralları.
Bu şartlardan birinin eksik olması, sayfanın reddedilmesine, silinmesine veya önemli ölçüde yeniden düzenlenmesine neden olabilir. Bu nedenle Wikipedia sayfası oluşturma sürecinde ilk aşama metin yazmak değil, konu ve kaynak uygunluğunu nesnel ölçütlerle değerlendirmektir.
