Wikipedia SSS
Wikipedia hakkında en sık sorulan soruların güncel ve kapsamlı cevaplarını inceleyin. Sayfa oluşturma, kayda değerlik, silinme, taslak, Wikidata, Google Bilgi Paneli ve daha fazlası tek sayfada.
Gizli & Güvenilir
Şeffaf Süreç
15+ Yıllık Deneyim
Wikipedia Danışmanlığı SSS
Wikipedia danışmanlığı nedir?
Wikipedia danışmanlığı; bir kişi, kurum, marka, ürün, eser veya organizasyon hakkında Wikipedia’da madde oluşturma, mevcut bir maddeyi güncelleme ya da sorunlu bir içeriği politika çerçevesinde değerlendirme sürecinde sunulan profesyonel analiz ve rehberlik hizmetidir.
Bu hizmetin temel amacı doğrudan tanıtım yapmak değil; konunun kayda değerlik, kaynak yeterliliği, tarafsız anlatım, doğrulanabilirlik, telif hakkı ve çıkar çatışması bakımından Wikipedia’ya uygun olup olmadığını belirlemektir.
Profesyonel danışmanlık, bir sayfanın mutlaka yayımlanacağı veya kalıcı olacağı garantisini vermez. Nihai değerlendirme bağımsız Wikipedia editörleri ve topluluk süreçleri tarafından yapılır.
Wikipedia danışmanlığı neden alınmalıdır?
Wikipedia’nın içerik üretim sistemi, klasik web sitesi içeriklerinden, basın bültenlerinden ve kurumsal tanıtım metinlerinden önemli ölçüde farklıdır. Bir metnin dil bilgisi bakımından düzgün olması, Wikipedia’ya uygun olduğu anlamına gelmez.
Danışmanlık alınmasının başlıca amacı, sürecin başında aşağıdaki risklerin tespit edilmesidir:
Konunun yeterince kayda değer olmaması
Kaynakların bağımsız veya güvenilir sayılmaması
Metnin reklam ve halkla ilişkiler dili taşıması
Kurumsal bilgiler ile bağımsız kaynaklar arasında uyumsuzluk bulunması
Telif hakkı ihlali riski
Çıkar çatışmasının açıklanmaması
Daha önce silinmiş veya reddedilmiş bir içeriğin aynı sorunlarla yeniden oluşturulması
Doğru bir ön değerlendirme, uygun olmayan bir başvurunun hazırlanmasına zaman ve kaynak ayrılmasını önleyebilir.
Profesyonel danışmanlık hangi aşamalarda fayda sağlar?
Wikipedia danışmanlığı yalnızca madde yazımı aşamasında değil, sürecin farklı noktalarında fayda sağlayabilir.
Başlıca aşamalar şunlardır:
Başvuru öncesi kayda değerlik değerlendirmesi
Güvenilir ve bağımsız kaynakların incelenmesi
Taslak metnin hazırlanması veya denetlenmesi
Reklam ifadelerinin ayıklanması
Kaynakların ilgili iddialarla eşleştirilmesi
Mevcut maddenin güncellenmesi
Reddedilmiş taslağın gerekçelerinin analiz edilmesi
Silinmiş bir sayfanın silinme nedenlerinin incelenmesi
Çıkar çatışması bulunan düzenlemelerde uygun yöntemin belirlenmesi
Tartışma sayfası üzerinden değişiklik talebi hazırlanması
En faydalı aşama genellikle içerik oluşturulmadan önce yapılan ön analizdir. Çünkü kayda değerlik ve kaynak yetersizliği, yalnızca metin düzenlenerek giderilemeyebilir.
Danışmanlık sürecinde neler yapılır?
Danışmanlık sürecinde öncelikle konu hakkında mevcut dijital kaynaklar, geçmiş Wikipedia kayıtları ve olası politika riskleri incelenir. Ardından konunun Wikipedia’da bağımsız bir madde olarak ele alınabilecek düzeyde olup olmadığı değerlendirilir.
Süreç kapsamında şu çalışmalar yapılabilir:
Konu ve başlık uygunluğu analizi
Kayda değerlik değerlendirmesi
Bağımsız kaynak taraması
Kaynakların güvenilirlik ve derinlik analizi
Mevcut taslak veya maddenin politika incelemesi
Reklam ve öznel ifadelerin tespiti
Ansiklopedik metin yapısının oluşturulması
Dipnot ve kaynak düzeninin hazırlanması
Telif hakkı risklerinin kontrol edilmesi
Çıkar çatışması ve ücretli katkı açıklaması konusunda rehberlik
Taslak gönderimi veya değişiklik talebi için yöntem belirlenmesi
Editör geri bildirimlerinin yorumlanması
Hizmetin kapsamı, başvurunun niteliğine ve mevcut içeriğin durumuna göre değişebilir.
Süreç nasıl ilerler?
Wikipedia danışmanlığı genellikle birkaç temel aşamada ilerler.
İlk aşamada kişi, kurum veya konu hakkında mevcut belgeler, haberler, röportajlar, akademik yayınlar ve diğer bağımsız kaynaklar toplanır. Ardından bu kaynakların Wikipedia politikalarına uygunluğu incelenir.
İkinci aşamada konunun kayda değerlik durumu ve olası silinme ya da reddedilme riskleri belirlenir. Uygunluk görülmesi hâlinde içerik planı hazırlanır.
Üçüncü aşamada taslak metin, tarafsız ve ansiklopedik bir dille oluşturulur veya mevcut metin yeniden düzenlenir. Her önemli bilgi, doğrudan ilgili bir kaynakla desteklenir.
Son aşamada içerik uygun yöntemle değerlendirmeye sunulur. Bu aşamadan sonra bağımsız editörlerin düzeltme, ek kaynak, kapsam daraltma veya ret talepleri olabilir. Danışmanlık, bu geri bildirimlerin politika açısından değerlendirilmesini de kapsayabilir.
Başvuru öncesi analiz yapılıyor mu?
Evet. Başvuru öncesi analiz, profesyonel Wikipedia danışmanlığının en önemli aşamalarından biridir.
Bu analizde öncelikle konunun bağımsız ve güvenilir kaynaklarda ne ölçüde ele alındığı incelenir. Yalnızca kısa haberler, basın bültenleri, kurumsal açıklamalar veya sponsorlu yayınlar bulunması, kayda değerlik için yeterli olmayabilir.
Başvuru öncesi analiz şu sorulara cevap arar:
Konu hakkında yeterli sayıda bağımsız kaynak var mı?
Kaynaklar konuyu ayrıntılı biçimde ele alıyor mu?
Haberler birbirinden bağımsız yayınlara mı dayanıyor?
İçerik yalnızca tanıtım amacıyla mı yayımlanmış?
Konu için özel kayda değerlik ölçütleri uygulanıyor mu?
Daha önce silinmiş veya reddedilmiş bir sayfa bulunuyor mu?
Başvurunun reklam, kaynak yetersizliği veya çıkar çatışması riski var mı?
Analiz sonucunda olumlu, koşullu veya olumsuz bir değerlendirme yapılabilir.
Kaynak analizi neden önemlidir?
Wikipedia’da bir maddenin değerlendirilmesinde yalnızca kaynak sayısı değil, kaynakların niteliği de önemlidir. Çok sayıda bağlantı bulunması, tek başına kayda değerliği kanıtlamaz.
Kaynak analizinde genellikle şu ölçütler incelenir:
Kaynağın konudan bağımsız olup olmadığı
Editoryal denetime sahip bulunup bulunmadığı
Güvenilir ve bilinen bir yayın olup olmadığı
Konuyu yalnızca anıp anmadığı veya ayrıntılı biçimde ele alıp almadığı
İçeriğin basın bülteni, sponsorlu yayın ya da reklam niteliği taşıyıp taşımadığı
Farklı yayınların aynı ajans metnini tekrar edip etmediği
Kaynağın belirli bir iddiayı gerçekten destekleyip desteklemediği
Kaynaklar yetersizse iyi yazılmış bir taslak dahi reddedilebilir veya silinebilir. Bu nedenle kaynak analizi, metin yazımından önce yapılmalıdır.
Danışmanlık kimler için uygundur?
Wikipedia danışmanlığı; Wikipedia’da yer alma uygunluğunu objektif biçimde değerlendirmek, mevcut bir sayfadaki sorunları çözmek veya politika risklerini anlamak isteyen kişi ve kurumlar için uygundur.
Hizmetten yararlanabilecek başlıca gruplar şunlardır:
Şirketler ve markalar
Girişimciler ve iş insanları
Akademisyenler ve araştırmacılar
Sanatçılar ve yazarlar
Sporcular ve antrenörler
Sivil toplum kuruluşları
Eğitim ve sağlık kurumları
Teknoloji şirketleri ve dijital platformlar
Kamuoyunda tanınan kişiler
Kültürel projeler, eserler ve organizasyonlar
Ancak kişinin veya kurumun tanınmış olması, otomatik olarak Wikipedia’da madde açılabileceği anlamına gelmez. Belirleyici unsur, güvenilir ve bağımsız kaynaklardaki kapsamlı görünürlüktür.
Kurumlar ve bireyler için süreç farklı mıdır?
Temel Wikipedia politikaları kurumlar ve bireyler için aynıdır. Her iki durumda da tarafsızlık, doğrulanabilirlik, bağımsız kaynaklar ve kayda değerlik şartları aranır.
Bununla birlikte değerlendirme ölçütleri konu türüne göre değişebilir. Bir şirket için kurumsal geçmiş, sektörel etkisi ve bağımsız yayınlardaki kapsam dikkate alınırken; bir akademisyen için bilimsel katkılar, alanındaki etkisi ve akademik başarıları değerlendirilebilir.
Yaşayan kişiler hakkında hazırlanan maddelerde ayrıca daha sıkı bir hassasiyet uygulanır. Tartışmalı, özel veya itibar etkileyebilecek bilgilerin güçlü kaynaklarla desteklenmesi gerekir. Kurum maddelerinde ise reklam dili, ürün listeleri, hizmet tanıtımları ve kurumsal beyanlar daha önemli risk alanları oluşturur.
Bu nedenle süreç aynı temel politikalara dayansa da kaynak türleri, madde yapısı ve risk analizi konuya göre farklılaşır.
Danışmanlık hizmeti hangi konuları kapsar?
Wikipedia danışmanlığı, başvurunun niteliğine göre aşağıdaki konuları kapsayabilir:
Wikipedia uygunluk ve kayda değerlik analizi
Bağımsız kaynak araştırması
Kaynak kalitesi ve güvenilirlik değerlendirmesi
Taslak madde hazırlanması
Mevcut taslağın düzenlenmesi
Reklam dilinin temizlenmesi
Tarafsız ve ansiklopedik anlatım oluşturulması
Kaynakça ve dipnot düzenlemesi
Mevcut Wikipedia maddesinin güncellenmesi
Yanlış veya kaynaklandırılmamış bilgilerin incelenmesi
Silinmiş sayfa değerlendirmesi
Reddedilmiş taslak analizi
Tartışma sayfası için değişiklik talebi hazırlanması
Telif hakkı incelemesi
Çıkar çatışması ve ücretli katkı açıklaması rehberliği
Editör yorumlarının ve silinme gerekçelerinin değerlendirilmesi
Wikidata ve Wikimedia Commons uyumluluğuna ilişkin yönlendirme
Danışmanlık hizmeti; sayfanın yayımlanması, onaylanması, silinmemesi veya belirli bir süre yayında kalması yönünde garanti içermez. Wikipedia’daki nihai kararlar bağımsız editörler ve topluluk tarafından verilir.
Wikipedia Sayfa Oluşturma SSS
Wikipedia sayfası nasıl oluşturulur?
Wikipedia’da yeni bir sayfa oluşturabilmek için öncelikle konuya ilişkin bağımsız ve güvenilir kaynaklarla desteklenen kayda değerliğin gösterilebilmesi gerekir. Sayfa, Wikipedia’nın tarafsız bakış açısı, doğrulanabilirlik ve özgün araştırma yapmama politikalarına uygun şekilde hazırlanmalı, kullanılan tüm bilgiler güvenilir kaynaklarla doğrulanmalıdır. Yeni içerikler çoğu zaman Taslak Ad Alanı üzerinden hazırlanır ve topluluk tarafından değerlendirilir.
Kimlerin Wikipedia sayfası oluşturulabilir?
Wikipedia’da yalnızca belirli bir alanda kayda değer olduğu bağımsız ve güvenilir kaynaklarla doğrulanabilen kişiler, şirketler, kurumlar, markalar, organizasyonlar, akademisyenler, sanatçılar, sporcular ve diğer oluşumlar için madde oluşturulabilir. Kamuoyunda tanınmış olmak tek başına yeterli değildir; kayda değerlik kriterlerinin karşılanması gerekir.
Herkes Wikipedia'da sayfa oluşturabilir mi?
Teknik olarak birçok kullanıcı yeni bir madde oluşturabilir. Ancak oluşturulan içeriklerin yayınlanabilmesi için Wikipedia’nın içerik politikalarına uygun olması gerekir. Reklam amacı taşıyan, yeterli kaynağa dayanmayan veya kayda değerlik kriterlerini karşılamayan sayfalar reddedilebilir ya da silinebilir.
Wikipedia sayfası oluşturmak için hangi şartlar gereklidir?
Başarılı bir başvuru için en önemli şart, konu hakkında bağımsız ve güvenilir kaynakların bulunmasıdır. Bunun yanında içerik tarafsız bir dille yazılmalı, doğrulanabilir bilgiler içermeli, telif hakkı ihlali oluşturmamalı ve tanıtım amacı taşımamalıdır. Wikipedia politikalarına uygun hazırlanan sayfaların değerlendirme sürecinde kabul edilme ihtimali daha yüksektir.
Wikipedia sayfası oluşturmak ücretli midir?
Wikipedia’nın kendisinde sayfa oluşturmak tamamen ücretsizdir. Wikimedia Vakfı, madde oluşturmak veya düzenlemek için herhangi bir ücret talep etmez. Bununla birlikte bazı kişi ve kurumlar, politika ve süreçlere uygun içerik hazırlama, kaynak analizi veya stratejik danışmanlık gibi profesyonel hizmetler almak isteyebilir. Bu tür danışmanlık hizmetleri Wikipedia’dan bağımsız olarak sunulur.
Wikipedia sayfası ne kadar sürede yayınlanır?
Kesin bir süre vermek mümkün değildir. Sayfanın değerlendirilme süresi; içeriğin kalitesi, kaynakların yeterliliği, editör yoğunluğu ve gerekli düzeltmelere bağlı olarak değişebilir. Bazı taslaklar kısa sürede incelenirken, bazıları haftalar veya daha uzun süre değerlendirme aşamasında kalabilir.
Wikipedia sayfası neden reddedilir?
En yaygın reddedilme nedenleri arasında kayda değerliğin yeterince gösterilememesi, bağımsız ve güvenilir kaynak eksikliği, reklam veya tanıtım dili kullanılması, doğrulanamayan bilgiler, telif hakkı ihlalleri ve Wikipedia’nın temel içerik politikalarına uyulmaması yer alır. Reddedilen taslaklar, eksiklikler giderildikten sonra yeniden değerlendirilebilir.
Şirket veya marka için Wikipedia sayfası oluşturulabilir mi?
Evet. Ancak şirketin veya markanın bağımsız ve güvenilir kaynaklarda kayda değer biçimde ele alınmış olması gerekir. Kendi web sitesi, basın bültenleri veya şirket tarafından hazırlanan içerikler tek başına yeterli kabul edilmez. Değerlendirme sürecinde bağımsız kaynakların niteliği önemli rol oynar.
Wikipedia sayfası oluştururken reklam dili kullanılabilir mi?
Hayır. Wikipedia bir reklam veya tanıtım platformu değildir. İçeriklerin övgü içeren ifadelerden, pazarlama söylemlerinden ve taraflı anlatımdan uzak olması gerekir. Maddeler yalnızca doğrulanabilir bilgilere dayanmalı ve ansiklopedik, tarafsız bir üslupla hazırlanmalıdır.
Wikipedia sayfasının kabul edilmesi garanti edilebilir mi?
Hayır. Hiçbir kişi veya kuruluş Wikipedia’da bir sayfanın yayınlanacağını veya kalıcı olarak korunacağını garanti edemez. Sayfaların kabulü ve sonraki süreçleri, bağımsız Wikipedia topluluğunun değerlendirmelerine ve yürürlükteki politika ile yönergelere göre belirlenir. Profesyonel danışmanlık hizmetleri, sürecin doğru yönetilmesine yardımcı olabilir; ancak yayınlanma veya silinmeme garantisi veremez.
Wikipedia Kayda Değerlik SSS
Wikipedia kayda değerlik nedir?
Wikipedia’da kayda değerlik, bir kişi, kurum, şirket, marka veya konunun ansiklopedik bir maddede yer almayı hak edecek ölçüde bağımsız ve güvenilir kaynaklarda önemli ölçüde ele alınmış olması anlamına gelir. Kayda değerlik, popülerlikten veya tanınmışlıktan farklıdır. Bir konu hakkında yeterli sayıda bağımsız ve doğrulanabilir kaynak bulunması, değerlendirme sürecinin temelini oluşturur.
Kimler kayda değer kabul edilir?
Wikipedia’da kayda değer kabul edilen kişiler; kendi alanlarında bağımsız ve güvenilir kaynaklarda kapsamlı biçimde yer alan, toplumsal, bilimsel, kültürel, ekonomik veya sportif açıdan dikkate değer katkılar sunmuş kişilerdir. Değerlendirme her konu için ayrı yapılır ve tek bir ölçüt yerine ilgili kayda değerlik kriterleri dikkate alınır.
Şirketler için kayda değerlik şartları nelerdir?
Bir şirketin Wikipedia’da kayda değer kabul edilebilmesi için bağımsız ve güvenilir medya kuruluşlarında, sektörel yayınlarda veya saygın kaynaklarda önemli ölçüde ele alınmış olması beklenir. Sadece şirketin kendi internet sitesi, basın bültenleri veya sponsorlu haberler yeterli kabul edilmez. Şirketin faaliyetleri, başarıları veya etkisi bağımsız kaynaklarla doğrulanabilmelidir.
Akademisyenler için kayda değerlik nasıl değerlendirilir?
Akademisyenler için değerlendirme; bilimsel katkılar, önemli akademik çalışmaları, alanında aldığı ödüller, saygın görevleri, uluslararası düzeyde tanınırlığı ve bağımsız kaynaklarda yer alması gibi birçok unsur birlikte incelenerek yapılır. Tek başına akademik unvana sahip olmak veya üniversitede görev yapmak, kayda değerlik için yeterli olmayabilir.
Sanatçılar için kayda değerlik kriterleri nelerdir?
Sanatçılar; eserleri, aldığı ödüller, ulusal veya uluslararası başarıları, bağımsız medya kuruluşlarında yer alan kapsamlı haber ve incelemeler, kültürel etkileri ve mesleki kariyerleri dikkate alınarak değerlendirilir. Kayda değerlik, yalnızca sosyal medya popülerliğine değil, doğrulanabilir bağımsız kaynaklara dayanmalıdır.
Sosyal medya takipçisi kayda değerlik sağlar mı?
Hayır. Yüksek takipçi sayısı, milyonlarca görüntülenme veya viral içerikler tek başına Wikipedia kayda değerlik kriterlerini karşılamaz. Sosyal medya popülerliği ile ansiklopedik kayda değerlik farklı kavramlardır. Wikipedia değerlendirmelerinde bağımsız ve güvenilir kaynaklar esas alınır.
Google'da görünmek yeterli midir?
Hayır. Google arama sonuçlarında yer almak veya çok sayıda internet sayfasında görünmek, kayda değerliğin kanıtı değildir. Önemli olan, güvenilir ve bağımsız kaynakların konu hakkında önemli ölçüde içerik üretmiş olmasıdır. Arama motorundaki görünürlük, tek başına değerlendirme ölçütü olarak kabul edilmez.
Futbolcular için kayda değerlik şartları nelerdir?
Futbolcuların değerlendirilmesinde profesyonel kariyerleri, üst düzey liglerde forma giymeleri, millî takım kariyerleri, ulusal veya uluslararası organizasyonlardaki performansları ve bağımsız güvenilir kaynaklarda yer almaları önem taşır. Her futbolcu otomatik olarak kayda değer kabul edilmez; ilgili spor kriterlerinin karşılanması gerekir.
Kayda değerlik nasıl kazanılır?
Kayda değerlik sonradan oluşabilecek bir durumdur. Kişi veya kuruluşun faaliyetleri zaman içinde bağımsız ve güvenilir kaynaklarda önemli ölçüde yer aldıkça, aldığı ödüller, gerçekleştirdiği projeler, bilimsel veya sektörel başarıları arttıkça kayda değerlik şartlarını karşılaması mümkün olabilir. Kayda değerlik oluşturulamaz veya satın alınamaz; doğrulanabilir gelişmeler sonucunda ortaya çıkar.
Haber olmak kayda değerlik sağlar mı?
Tek bir haber genellikle kayda değerlik için yeterli değildir. Wikipedia değerlendirmelerinde önemli olan; farklı zamanlarda, birbirinden bağımsız ve güvenilir yayınlarda konunun kapsamlı şekilde ele alınmış olmasıdır. Haberlerin niteliği, kapsamı ve bağımsızlığı, sayısından daha önemlidir.
Basın bültenleri yeterli midir?
Hayır. Basın bültenleri genellikle kişi veya kurum tarafından hazırlanan tanıtım içerikleri olduğundan bağımsız kaynak olarak değerlendirilmez. Basın bültenlerinin haber sitelerinde yayımlanmış olması da tek başına yeterli olmayabilir. Wikipedia, editoryal bağımsızlığa sahip güvenilir kaynakları esas alır.
Yerel haberler yeterli olur mu?
Yerel haberler bazı durumlarda destekleyici kaynak olarak kullanılabilir. Ancak yalnızca yerel haberlerle kayda değerlik oluşturmak çoğu zaman yeterli değildir. Değerlendirme yapılırken haberlerin bağımsızlığı, kapsamı, güvenilirliği ve konuyu ne ölçüde ayrıntılı ele aldığı birlikte incelenir.
Ulusal haberler neden önemlidir?
Ulusal ölçekte yayın yapan ve editoryal standartlara sahip medya kuruluşlarında yayımlanan haberler, konunun daha geniş bir kamuoyu tarafından dikkate alındığını gösterebilir. Bununla birlikte yalnızca ulusal haberlerde yer almak da otomatik olarak kayda değerlik sağlamaz. Haberlerin bağımsız, kapsamlı ve doğrulanabilir olması esastır.
Kayda değerlik sonradan kazanılabilir mi?
Evet. Daha önce kayda değer kabul edilmeyen bir kişi, şirket veya kurum; zaman içinde bağımsız kaynaklarda daha fazla yer alması, önemli başarılar elde etmesi, ulusal veya uluslararası düzeyde etkili çalışmalar gerçekleştirmesi ve doğrulanabilir biçimde tanınması hâlinde kayda değerlik kriterlerini karşılayabilir. Bu nedenle daha önce reddedilmiş bir konu, ilerleyen dönemlerde yeniden değerlendirilebilir.
Wikipedia Sayfası Silinmesi SSS
Wikipedia sayfam neden silindi?
Wikipedia’da bir sayfa; kayda değerlik kriterlerini karşılamaması, yeterli bağımsız ve güvenilir kaynak içermemesi, reklam veya tanıtım amacı taşıması, telif hakkı ihlali oluşturması, doğrulanamayan bilgiler içermesi ya da Wikipedia’nın temel politika ve yönergelerine aykırı olması gibi nedenlerle silinebilir. Silinme gerekçesi, silme işleminde belirtilen açıklamada yer alır.
Silinen sayfa geri getirilebilir mi?
Evet, bazı durumlarda mümkündür. Sayfanın neden silindiğine bağlı olarak silme kararına itiraz edilebilir veya eksiklikler giderildikten sonra uygun süreçler izlenebilir. Ancak her silinen sayfanın geri getirileceği garanti edilemez. Nihai değerlendirme, Wikipedia topluluğu ve yetkili editörler tarafından yapılır.
Silinen sayfa yeniden oluşturulabilir mi?
Evet, belirli koşullar altında yeniden oluşturulabilir. Bunun için daha önce silinme gerekçelerine neden olan eksikliklerin giderilmiş olması gerekir. Özellikle yeni bağımsız kaynakların ortaya çıkması, kayda değerliğin güçlenmesi ve içeriğin Wikipedia politikalarına uygun şekilde hazırlanması önemlidir. Önceki içeriğin aynısının tekrar oluşturulması yeniden silinme riski doğurabilir.
Silinen sayfa için itiraz edilebilir mi?
Evet. Sayfanın haksız veya hatalı gerekçelerle silindiği düşünülüyorsa, Wikipedia’nın ilgili değerlendirme ve itiraz süreçleri kapsamında görüş sunulabilir. İtirazların; politika, yönerge ve güvenilir kaynaklara dayalı somut gerekçeler içermesi beklenir. Duygusal veya kişisel değerlendirmeler yerine doğrulanabilir kanıtlar esas alınır.
Hızlı silme nedir?
Hızlı silme, belirli durumlarda uzun bir tartışma süreci beklenmeden sayfanın silinmesini sağlayan bir Wikipedia uygulamasıdır. Açık reklam içerikleri, vandalizm, telif hakkı ihlalleri, anlamsız içerikler veya hızlı silme kriterlerini açıkça karşılayan sayfalar bu kapsamda değerlendirilebilir. Hızlı silme yalnızca belirlenmiş kriterlerin oluşması hâlinde uygulanır.
Silinme kayıtları görülebilir mi?
Evet. Bir sayfanın silinme sürecine ilişkin tartışmalar, silinme adaylığı sayfaları veya silme günlükleri gibi kayıtlar, duruma bağlı olarak Wikipedia üzerinde erişilebilir olabilir. Ancak silinen sayfanın içeriği herkese açık değildir ve yalnızca belirli kullanıcı yetkilerine sahip editörler tarafından görüntülenebilir.
Reklam gerekçesiyle silinme nedir?
Wikipedia, tanıtım veya pazarlama amacıyla hazırlanan içerikleri ansiklopedik içerik olarak kabul etmez. Övgü içeren ifadeler, sloganlar, satış odaklı anlatımlar, pazarlama dili, başarıların abartılması ve doğrulanamayan tanıtım ifadeleri reklam niteliğinde değerlendirilebilir. Bu tür içerikler düzeltilmediği takdirde silinme riski taşıyabilir.
Kayda değer değil gerekçesi ne anlama gelir?
Bu gerekçe, sayfanın konusu hakkında bağımsız ve güvenilir kaynaklarda yeterli düzeyde kapsamlı bilgi bulunmadığının değerlendirildiğini ifade eder. Kayda değerlik, yalnızca tanınmış olmak veya internette görünür olmak anlamına gelmez. Wikipedia’nın ilgili kayda değerlik kriterlerinin doğrulanabilir kaynaklarla karşılanması gerekir.
Telif ihlali nedeniyle silinme nedir?
Başka bir internet sitesi, kitap, gazete, dergi veya herhangi bir telif hakkıyla korunan kaynaktan izin alınmadan kopyalanan içerikler Wikipedia’da kullanılamaz. Telif hakkını ihlal eden metinler tespit edildiğinde sayfa veya ilgili içerik kaldırılabilir. Wikipedia’da yer alan tüm içeriklerin özgün biçimde yazılması ve uygun şekilde kaynaklandırılması gerekir.
Aynı sayfa tekrar açılabilir mi?
Evet, ancak önceki silinme nedenleri tamamen ortadan kaldırılmış olmalıdır. Yeni ve güvenilir bağımsız kaynakların eklenmesi, kayda değerliğin güçlenmesi, reklam dilinin kaldırılması ve içeriğin Wikipedia politika ve yönergelerine uygun biçimde yeniden hazırlanması gerekir. Aynı eksikliklerle tekrar oluşturulan sayfalar yeniden silinebilir.
Wikipedia Politikaları SSS
Tarafsız bakış açısı nedir?
Tarafsız bakış açısı, Wikipedia’daki bilgilerin herhangi bir kişiyi, kurumu, ürünü, siyasi görüşü veya düşünceyi desteklemeden aktarılmasıdır. Bir madde yalnızca olumlu ya da yalnızca olumsuz bilgilerden oluşturulmamalıdır. Güvenilir kaynaklarda yer alan başlıca görüşler, kaynaklardaki ağırlıklarıyla orantılı biçimde sunulmalıdır.
Tarafsızlık, bütün görüşlere eşit miktarda yer vermek anlamına gelmez. Uzmanlar ve güvenilir kaynaklar tarafından yaygın olarak benimsenen bir görüş ile sınırlı destek gören bir iddiaya aynı ağırlığın verilmesi, yersiz önem verme sorunu oluşturabilir. Editörün görevi hangi görüşün doğru olduğuna karar vermek değil, yayımlanmış bilgileri dengeli ve ansiklopedik bir dille aktarmaktır.
Doğrulanabilirlik nedir?
Doğrulanabilirlik, Wikipedia’ya eklenen bir bilginin okuyucular tarafından güvenilir ve yayımlanmış bir kaynak üzerinden kontrol edilebilmesi anlamına gelir. Bir bilginin doğru olduğuna inanılması tek başına yeterli değildir; bilginin uygun bir kaynakta daha önce yayımlanmış olması gerekir.
Kaynak sunma sorumluluğu, bilgiyi maddeye ekleyen veya daha önce kaldırılmış bir bilgiyi geri getiren kullanıcıya aittir. Özellikle itiraz edilen veya itiraz edilmesi muhtemel iddialar, doğrudan ilgili ifadeyi destekleyen güvenilir kaynaklarla gösterilmelidir. Kaynaklandırılamayan bilgiler, doğru olsalar bile Wikipedia’dan çıkarılabilir.
Özgün araştırma neden yasaktır?
Wikipedia, yeni teorilerin, kişisel analizlerin, yayımlanmamış bilgilerin veya editörlerin kendi ulaştıkları sonuçların ilk kez duyurulduğu bir yayın platformu değildir. Maddeler, daha önce güvenilir kaynaklarda yayımlanmış bilgilerin tarafsız biçimde derlenmesine dayanmalıdır.
Birden fazla kaynaktaki bilgileri bir araya getirerek kaynakların açıkça söylemediği yeni bir sonuca ulaşmak da özgün sentez olarak değerlendirilebilir. Editörün kişisel bilgisi, mesleki uzmanlığı, gözlemi veya konuya ilişkin deneyimi kaynak yerine geçmez. Yeni bir araştırma veya değerlendirme önce akademik dergi, kitap ya da güvenilir yayın gibi bağımsız bir ortamda yayımlanmalı; Wikipedia’da ancak daha sonra kaynaklara dayanılarak ele alınmalıdır.
Çıkar çatışması nedir?
Çıkar çatışması; bir kullanıcının kendisi, ailesi, işvereni, müşterisi, şirketi, çalışanı olduğu kurum veya mali ilişki içinde bulunduğu bir konu hakkında düzenleme yapmasıdır. Böyle bir bağlantının bulunması, kullanıcının kötü niyetli olduğu anlamına gelmez; ancak tarafsız değerlendirme yapmasını zorlaştırabilecek bir durum oluşturur.
Çıkar çatışması bulunan kullanıcıların ilgili maddeyi doğrudan değiştirmek yerine bağlantılarını açıklamaları ve önerilerini maddenin tartışma sayfasında sunmaları daha uygun kabul edilir. Ücret karşılığında Wikipedia düzenlemesi yapan kişilerin işverenlerini, müşterilerini ve ücretli katkı ilişkilerini açıklamaları Wikimedia kullanım koşulları kapsamında zorunludur. Açıklanmamış ücretli düzenleme, hesap ve içerik açısından yaptırım riski doğurabilir.
Reklam içerikleri neden kaldırılır?
Wikipedia bir reklam, halkla ilişkiler, satış veya marka tanıtım platformu değildir. Bir içeriğin temel amacı kişi ya da kurumu tanıtmak, itibarını yükseltmek, ürün veya hizmetlere müşteri yönlendirmekse içerik ansiklopedik amaçtan uzaklaşır.
Promosyon niteliğindeki metinler her durumda otomatik olarak silinmez. Konu kayda değer ise reklam ifadeleri çıkarılarak madde tarafsız biçimde düzenlenebilir. Ancak metnin tamamı tanıtım broşürü niteliğindeyse, bağımsız kaynaklar bulunmuyorsa veya ansiklopedik bir maddeye dönüştürülmesi mümkün görünmüyorsa taslak reddedilebilir ya da sayfa silinebilir.
Telif hakkı ihlali nedir?
Telif hakkı ihlali; başka bir internet sitesi, haber metni, kitap, katalog, basın bülteni veya kurumsal yayındaki içeriğin gerekli izin ya da uyumlu lisans bulunmadan Wikipedia’ya kopyalanmasıdır. Metnin kaynağını referans olarak göstermek, kopyalama izni sağlamaz. Kaynak göstermek ile telif hakkı izni birbirinden farklıdır.
Kaynaklardaki bilgiler anlaşılmalı ve özgün bir anlatımla yeniden yazılmalıdır. Uzun cümlelerin, paragrafların veya görsellerin doğrudan alınması ancak kamu malı, uyumlu özgür lisans, açık izin ya da sınırlı adil kullanım koşulları varsa mümkün olabilir. Telif ihlali içeren bölümler kaldırılabilir; ihlalin sayfanın tamamını kapsaması durumunda sayfa silinebilir. Tekrarlanan ihlaller kullanıcı hesabının engellenmesine de yol açabilir.
Kaynak gösterme zorunlu mudur?
Wikipedia maddelerinde gerekli bilgilerin güvenilir kaynaklarla desteklenmesi zorunludur. Ancak bu durum, istisnasız her cümlenin sonunda ayrı bir kaynak bulunması gerektiği anlamına gelmez. Kaynak ihtiyacı; bilginin niteliğine, tartışmalı olup olmadığına ve kolaylıkla doğrulanıp doğrulanamayacağına göre değerlendirilir.
Doğrudan alıntılar, tartışmalı iddialar, sayısal veriler, güncel bilgiler, sıra dışı açıklamalar ve yaşayan kişiler hakkındaki potansiyel olarak zarar verici ifadeler açık biçimde kaynaklandırılmalıdır. Kaynak, yalnızca konuyla genel olarak ilgili olmamalı; eklendiği iddiayı doğrudan desteklemelidir. Güvenilir bir kaynakla desteklenmeyen ve itiraz edilen bilgiler maddeden kaldırılabilir.
Vandalizm nedir?
Vandalizm, Wikipedia’yı bozmak amacıyla kasıtlı olarak içerik ekleme, silme veya değiştirme eylemidir. Maddelere hakaret yazmak, doğru bilgileri bilerek silmek, anlamsız metin eklemek, sahte bilgi yerleştirmek, sayfaları boşaltmak veya içerikleri bilinçli biçimde tahrif etmek vandalizm kapsamına girebilir.
İyi niyetle yapılmış hatalı bir düzenleme ise tek başına vandalizm sayılmaz. Bir kullanıcının kaynaklandırma, biçimlendirme veya politika konusunda hata yapması ile ansiklopediye kasıtlı olarak zarar vermesi birbirinden ayrılmalıdır. Vandalizm düzenlemeleri geri alınabilir; tekrarlanan veya ağır vandalizm kullanıcıların geçici ya da süresiz olarak engellenmesine neden olabilir.
Reklam dili neden kabul edilmez?
Reklam dili, okuyucuya tarafsız bilgi vermek yerine bir kişi, marka, ürün veya hizmet hakkında olumlu kanaat oluşturmayı amaçlar. “Sektörün lideri”, “yenilikçi”, “benzersiz”, “prestijli”, “kaliteli hizmet sunan” veya “müşteri memnuniyetini ön planda tutan” gibi ifadeler, güvenilir ve bağımsız kaynaklarla açıkça desteklenmediğinde ansiklopedik anlatıma uygun değildir.
Hizmet listeleri, sloganlar, satış vaatleri, çağrı ifadeleri, iletişim bilgileri, fiyatlar ve pazarlama mesajları da genellikle madde kapsamı dışında değerlendirilir. Wikipedia maddeleri, konu hakkında ne düşünülmesi gerektiğini söylememeli; güvenilir kaynakların ortaya koyduğu bilgileri ölçülü ve nesnel biçimde aktarmalıdır.
Wikipedia’da hangi içerikler yasaktır?
Wikipedia’da kabul edilmeyen içerikler için her durumu kapsayan tek ve kapalı bir “yasak içerikler listesi” bulunmaz. İçerikler; ansiklopedik amaç, doğrulanabilirlik, tarafsızlık, telif hakları, yaşayan kişilerin korunması ve topluluk davranış kuralları birlikte değerlendirilerek incelenir.
Genel olarak reklam ve propaganda metinleri, özgün araştırmalar, kaynaklandırılamayan iddialar, telif hakkını ihlal eden kopyalar, kasıtlı yanlış bilgiler, vandalizm, tehdit ve taciz, kişisel saldırılar, uygunsuz kişisel bilgilerin yayımlanması, ansiklopedik bağlam taşımayan dizinler, özgeçmişler, kataloglar ve bağlantı koleksiyonları kabul edilmez.
Bununla birlikte bir içeriğin rahatsız edici veya tartışmalı olması tek başına yasak olduğu anlamına gelmez. Konuyla doğrudan ilgili, ansiklopedik, yasal, tarafsız ve güvenilir kaynaklarla desteklenen hassas içerikler Wikipedia’da yer alabilir. İçeriğin kaldırılmasında temel ölçüt kişisel rahatsızlık değil, Wikipedia politikalarına ve ansiklopedik amaca uygunluktur.
Wikipedia Güncelleme SSS
Wikipedia sayfası nasıl güncellenir?
Wikipedia sayfaları, maddede yer alan “Değiştir” veya “Kaynağı değiştir” seçenekleri kullanılarak güncellenebilir. Yapılacak değişikliğin tarafsız, ansiklopedik ve güvenilir kaynaklarla doğrulanabilir olması gerekir.
Bir bilgi güncellenirken yalnızca yeni metin eklemek yeterli değildir. Bilgiyi destekleyen kaynak, ilgili cümlenin hemen ardından dipnot olarak gösterilmelidir. Değişiklik özeti bölümünde de yapılan işlemin kısa ve açıklayıcı biçimde belirtilmesi önerilir.
Kişinin, şirketin veya kurumun kendisiyle doğrudan bağlantılı bir maddeyi güncellemesi durumunda çıkar çatışması ortaya çıkabilir. Böyle durumlarda doğrudan düzenleme yapmak yerine maddenin tartışma sayfasında kaynaklı bir değişiklik talebi sunmak daha uygun bir yöntemdir. Ücretli katkı yapan kullanıcıların müşteri, işveren ve bağlantılarını açıklaması gerekir.
Eski bilgiler nasıl değiştirilir?
Eski veya güncelliğini kaybetmiş bilgiler, yeni durumu doğrulayan güvenilir bir kaynak bulunması hâlinde değiştirilebilir. Örneğin görev değişiklikleri, şirket unvanları, yönetici bilgileri, merkez adresleri, faaliyet durumları veya güncel başarılar kaynaklarla desteklenerek yenilenebilir.
Eski bilginin tamamen yanlış hâle gelmesi durumunda ilgili ifade kaldırılabilir veya güncel bilgiyle değiştirilebilir. Ancak geçmişte doğru olan tarihsel bilgiler sırf artık geçerli olmadıkları gerekçesiyle her zaman silinmemelidir. Gerekli durumlarda bilgi geçmiş zaman kullanılarak korunabilir.
Kurumsal internet sitesi, temel şirket bilgilerinin doğrulanmasında kullanılabilir. Buna karşılık önem, başarı, liderlik veya sektörel etki gibi değerlendirmeler için bağımsız kaynaklar tercih edilmelidir.
Fotoğraf nasıl eklenir?
Wikipedia maddelerine eklenecek fotoğraflar genellikle önce Wikimedia Commons sistemine yüklenir. Görselin kullanıcı tarafından çekilmiş olması tek başına yeterli değildir; yükleyen kişinin telif hakkına sahip olması ve görseli kabul edilen bir özgür lisans altında yayımlaması gerekir.
Başkasının çektiği profesyonel fotoğraflar, kurumsal internet sitesindeki görseller, sosyal medya fotoğrafları veya haber ajansı görüntüleri izinsiz biçimde yüklenemez. Fotoğrafın internette bulunması, serbestçe kullanılabileceği anlamına gelmez.
Wikimedia Commons genel olarak açıkça özgür lisanslanmış veya kamu malı niteliğindeki görselleri kabul eder. Telif hakkı sahibinin izin vermesi gerekiyorsa izin, Wikimedia’nın VRT sistemi üzerinden doğrulanabilir. Uygun lisansı bulunmayan dosyalar silinebilir.
Yeni ödüller eklenebilir mi?
Yeni ödüller Wikipedia maddesine eklenebilir. Ancak ödülün gerçekten verilmiş olması, güvenilir bir kaynakla doğrulanması ve madde açısından ansiklopedik önem taşıması gerekir.
Ödül bilgisini desteklemek için ödülü veren kurumun resmî duyurusu kullanılabilir. Daha güçlü bir kaynaklandırma için bağımsız haber kuruluşları, sektörel yayınlar veya saygın meslek kuruluşlarının haberleri tercih edilebilir.
Her sertifika, katılım belgesi, teşekkür plaketi veya ticari organizasyon ödülü maddeye eklenmeye uygun değildir. Özellikle ücret karşılığında verilen, adaylık süreci belirsiz olan veya yalnızca tanıtım amacı taşıyan ödüller ansiklopedik değer taşımayabilir.
Ödüller metne reklam diliyle değil; ödülün adı, tarihi, kategorisi ve veren kuruluş açıkça belirtilerek eklenmelidir.
Yeni şirket bilgileri eklenebilir mi?
Şirketin kuruluş tarihi, merkez konumu, faaliyet alanı, yönetim değişikliği, önemli satın alma işlemleri, birleşmeler, halka arzlar ve doğrulanabilir tarihsel gelişmeler maddeye eklenebilir.
Ancak her kurumsal gelişme Wikipedia açısından önemli değildir. Yeni şube açılışları, kampanyalar, ürün listeleri, slogan değişiklikleri, hizmet paketleri, müşteri sayıları veya satış amaçlı açıklamalar genellikle ansiklopedik içerik olarak değerlendirilmez.
Şirketin kendi internet sitesi, temel ve tartışmasız bilgiler için kullanılabilir. Şirketin başarısı, pazar konumu, büyüklüğü veya sektördeki etkisi gibi iddialar ise bağımsız ve güvenilir kaynaklarla desteklenmelidir.
Şirket çalışanlarının veya hizmet sağlayıcılarının doğrudan düzenleme yapması çıkar çatışması oluşturabileceğinden, önerilen değişikliklerin tartışma sayfası üzerinden sunulması daha güvenli bir yöntemdir.
Kaynak eklemek zorunlu mudur?
Yeni veya değiştirilen bilgilerin doğrulanabilir olması gerekir. Özellikle itiraz edilebilecek bilgiler, sayısal veriler, görev ve tarih değişiklikleri, ödüller, mali bilgiler, eleştiriler ve yaşayan kişiler hakkındaki ifadeler güvenilir kaynaklarla desteklenmelidir.
Her cümlenin sonunda ayrı bir dipnot bulunması zorunlu değildir. Ancak kullanılan kaynak, ilgili paragraftaki bilgileri açıkça doğrulamalıdır.
Kaynak yalnızca konu hakkında genel bilgi veren bir bağlantı olmamalıdır. Eklenecek iddiayı doğrudan desteklemeli ve okuyucunun bilgiyi kontrol edebilmesine imkân vermelidir.
Kaynak gösterilmeden eklenen bilgiler, doğru olsalar bile başka editörler tarafından kaldırılabilir. Wikipedia’nın içerik sistemi, bilginin editör tarafından doğru kabul edilmesine değil, yayımlanmış güvenilir kaynaklarla doğrulanabilmesine dayanır.
Yanlış bilgiler nasıl düzeltilir?
Açıkça yanlış olan bir bilgi, doğru bilgiyi destekleyen güvenilir kaynak kullanılarak düzeltilebilir. Değişiklik yapılırken düzenleme özetine kısa bir açıklama yazılması faydalıdır.
Yanlış bilgi yaşayan bir kişiyle ilgiliyse konu daha hassas değerlendirilmelidir. İtibar zedeleyici, tartışmalı veya özel nitelikteki kaynaklandırılmamış ifadeler gecikmeden kaldırılabilir. Buna karşılık tartışmalı bir bilginin yalnızca madde konusu tarafından kabul edilmemesi, bilginin otomatik olarak silinmesini gerektirmez. Güvenilir kaynakların içeriği ve konuya verdiği ağırlık dikkate alınır.
Madde konusu, çalışanı, yakını veya temsilcisi yanlış bilgiyi düzeltecekse çıkar çatışmasını açıklaması ve değişiklik talebini tartışma sayfasından sunması önerilir. Acil gizlilik, tehdit veya ağır kişilik hakkı sorunlarında Wikimedia’nın ilgili bildirim kanalları da kullanılabilir.
Değişiklikler neden geri alınır?
Wikipedia’da yapılan bir değişiklik çeşitli nedenlerle geri alınabilir. En yaygın nedenler şunlardır:
Bilginin güvenilir kaynakla desteklenmemesi
Kullanılan kaynağın eklenen iddiayı doğrulamaması
Metnin reklam veya halkla ilişkiler dili taşıması
Tarafsız bakış açısına aykırı ifadeler kullanılması
Ansiklopedik olmayan ayrıntılar eklenmesi
Telif hakkıyla korunan metnin kopyalanması
Çıkar çatışması bulunan kullanıcının doğrudan ve yönlendirici düzenleme yapması
Bilginin maddeyle ilgisiz veya gereksiz ölçüde ayrıntılı olması
Yaşayan kişiler hakkında zayıf kaynaklı iddialar eklenmesi
Biçim, bağlantı veya kaynak kullanımında teknik hata yapılması
Bir değişikliğin geri alınması her zaman bilginin yanlış olduğu anlamına gelmez. Bilgi doğru olsa bile uygun kaynaklandırma, tarafsız anlatım veya ansiklopedik önem şartlarını karşılamıyorsa çıkarılabilir.
Kimler güncelleme yapabilir?
Wikipedia’nın temel yapısı gereği çoğu sayfa herkes tarafından düzenlenebilir. Kayıtlı kullanıcılar ve bazı durumlarda kullanıcı hesabı bulunmayan kişiler de değişiklik yapabilir.
Bununla birlikte bazı sayfalar vandalizm, yoğun tartışma veya kötüye kullanım riski nedeniyle koruma altına alınabilir. Koruma düzeyine göre yalnızca belirli deneyime sahip kullanıcılar veya yöneticiler doğrudan düzenleme yapabilir.
Madde konusu olan kişi, şirket sahibi, çalışan, temsilci, halkla ilişkiler uzmanı veya ücretli danışman da teknik olarak katkıda bulunabilir. Ancak bu kişiler çıkar çatışması nedeniyle doğrudan düzenlemeden kaçınmalı, bağlantılarını açıklamalı ve kaynaklı değişiklik önerilerini tartışma sayfasında sunmalıdır. Ücret karşılığında yapılan katkılarda işveren, müşteri ve kurumsal bağlantının açıklanması zorunludur.
Güncelleme ne kadar sürede yayınlanır?
Wikipedia’da doğrudan kaydedilen bir değişiklik, teknik olarak çoğu durumda hemen sayfaya yansır. Ancak bu durum değişikliğin incelendiği, onaylandığı veya kalıcı olduğu anlamına gelmez.
Bazı dil sürümlerinde, sayfalarda veya kullanıcı gruplarında bekleyen değişiklikler ve editör incelemesi gibi kontrol sistemleri uygulanabilir. Ayrıca yapılan düzenleme diğer kullanıcılar tarafından saniyeler, saatler, günler veya daha uzun bir süre sonra incelenebilir.
Tartışma sayfası üzerinden sunulan değişiklik taleplerinin değerlendirilmesi için sabit bir süre bulunmaz. Talebin açıklığı, kaynakların kalitesi, maddenin etkinliği, gönüllü editörlerin ilgisi ve değişikliğin tartışmalı olup olmaması süreyi etkileyebilir.
Wikipedia’da güncellemelerin belirli bir tarihte yayımlanacağına veya editörler tarafından mutlaka kabul edileceğine ilişkin garanti verilemez. Değişikliğin kalıcı olabilmesi için politika, kaynaklandırma ve tarafsızlık şartlarını karşılaması gerekir.
Wikipedia Kaynaklar SSS
Wikipedia hangi kaynakları kabul eder?
Wikipedia, yayımlanmış, doğrulanabilir ve ele alınan bilgi bakımından güvenilir kabul edilen kaynakları kullanır. Bir kaynağın kabul edilip edilmemesi yalnızca yayın adının tanınmışlığına bağlı değildir. Kaynağın yazarı, yayıncısı, editoryal denetimi, uzmanlık alanı, bağımsızlığı ve desteklemek için kullanıldığı iddia birlikte değerlendirilir.
Genel olarak şu kaynak türleri kullanılabilir:
Hakemli akademik makaleler
Akademik ve güvenilir yayınevlerinden çıkan kitaplar
Editoryal denetime sahip ulusal veya uluslararası haber kuruluşları
Alanında uzman mesleki ve sektörel yayınlar
Resmî kurumların yayımladığı belgeler ve istatistikler
Güvenilir kuruluşların raporları
Bazı durumlarda röportajlar, resmî internet siteleri ve diğer birincil kaynaklar
Kaynağın kullanılabilir olması ile bir konunun Wikipedia’da bağımsız madde olmasını sağlayacak kayda değerlik kanıtı olması aynı şey değildir. Resmî bir internet sitesi temel bilgileri doğrulayabilir; ancak konunun kayda değerliğini göstermek için genellikle bağımsız ve güvenilir ikincil kaynaklar gerekir.
Haber siteleri kaynak olabilir mi?
Evet, haber siteleri Wikipedia’da kaynak olarak kullanılabilir. Ancak her haber sitesi veya internette yayımlanan her haber aynı güvenilirlik düzeyine sahip değildir.
Bir haber kaynağı değerlendirilirken şu unsurlar dikkate alınır:
Editoryal denetim mekanizmasının bulunması
Haberlerin muhabir veya editör sorumluluğunda hazırlanması
Yanlış bilgileri düzeltme politikasının olması
Yayının konuyla ilgili uzmanlığı ve geçmiş güvenilirliği
İçeriğin haber mi, reklam mı, köşe yazısı mı olduğu
Haberin bağımsız araştırmaya mı yoksa basın bültenine mi dayandığı
Haber metninin konuyu ayrıntılı biçimde ele alıp almadığı
Ulusal veya tanınmış bir haber kuruluşunda yayımlanmış olması, içeriğin otomatik olarak her amaçla güvenilir kabul edileceği anlamına gelmez. Sponsorlu içerikler, advertorial çalışmalar, tanıtım dosyaları ve şirket açıklamalarının doğrudan tekrarlandığı haberler bağımsız kaynak niteliği taşımayabilir.
Ayrıca aynı ajans haberinin çok sayıda sitede yayımlanması, çok sayıda bağımsız kaynak bulunduğu anlamına gelmez. Kaynakların editoryal ve içerik bakımından birbirinden bağımsız olması gerekir.
Eski bilginin tamamen yanlış hâle gelmesi durumunda ilgili ifade kaldırılabilir veya güncel bilgiyle değiştirilebilir. Ancak geçmişte doğru olan tarihsel bilgiler sırf artık geçerli olmadıkları gerekçesiyle her zaman silinmemelidir. Gerekli durumlarda bilgi geçmiş zaman kullanılarak korunabilir.
Kurumsal internet sitesi, temel şirket bilgilerinin doğrulanmasında kullanılabilir. Buna karşılık önem, başarı, liderlik veya sektörel etki gibi değerlendirmeler için bağımsız kaynaklar tercih edilmelidir.
Röportajlar kaynak sayılır mı?
Evet, röportajlar belirli bilgilerin doğrulanmasında kaynak olarak kullanılabilir. Ancak röportajlar çoğu durumda birincil kaynak niteliğindedir. Çünkü bilgi, doğrudan madde konusu olan kişi veya kurum temsilcisi tarafından verilmektedir.
Röportajlar şu tür bilgiler için kullanılabilir:
Kişinin kendi görüşleri
Bir kararın veya projenin açıklanan amacı
Kişinin kendi yaşamına ilişkin tartışmasız beyanları
Kurum yöneticisinin resmî açıklamaları
Bir eserin hazırlanma sürecine ilişkin doğrudan anlatımlar
Buna karşılık kişinin kendisi hakkında söylediği övgü niteliğindeki ifadeler, başarısını kanıtlama amacı taşıyan iddialar veya üçüncü kişiler hakkındaki tartışmalı açıklamalar ihtiyatla kullanılmalıdır.
Röportajın varlığı, tek başına kayda değerliği kanıtlamaz. Özellikle soru-cevap içeriğinin kişi veya kurum tarafından hazırlandığı, sponsorlu olarak yayımlandığı ya da yalnızca tanıtım amacı taşıdığı durumlarda kaynak bağımsız sayılmayabilir. Kayda değerlik değerlendirmesinde, konuyu bağımsız biçimde analiz eden ikincil kaynaklar daha güçlüdür.
Kendi web sitem kaynak olabilir mi?
Kişinin veya kurumun kendi internet sitesi, sınırlı ve tartışmasız bilgilerin doğrulanmasında kullanılabilir. Ancak bu tür kaynaklar bağımsız kaynak değildir.
Resmî internet sitesi şu bilgiler için kullanılabilir:
Kuruluş tarihi
Resmî unvan
Merkez adresi
Yönetici veya görev bilgileri
Ürün ya da hizmetin resmî adı
Kurumun kendi açıklaması
İletişim veya teknik özellik gibi tartışmasız veriler
Kendi internet sitesi şu tür iddialar için yeterli sayılmaz:
“Sektörün lideridir”
“Alanındaki en önemli şirkettir”
“Dünyaca tanınmaktadır”
“Büyük başarı elde etmiştir”
“Öncü ve yenilikçi bir kuruluştur”
“Müşteriler tarafından en çok tercih edilen markadır”
Bu tür değerlendirmeler için bağımsız ve güvenilir kaynaklara ihtiyaç vardır. Kişisel veya kurumsal internet sitesi, bir konunun Wikipedia’da ayrı madde olmasını sağlayan kayda değerliği tek başına kanıtlayamaz.
Basın bülteni kaynak olur mu?
Basın bültenleri, kurumun kendi açıklamasını doğrulamak amacıyla sınırlı biçimde kullanılabilir. Ancak basın bülteni kurum tarafından veya kurum adına hazırlandığı için bağımsız kaynak değildir.
Basın bültenleri şu tür bilgiler için kullanılabilir:
Yeni bir ürünün duyurulması
Yönetim değişikliğinin açıklanması
Bir etkinliğin gerçekleştirileceğinin duyurulması
Kurumun belirli bir konuda yaptığı resmî açıklama
Satın alma, birleşme veya ortaklık duyurusu
Bununla birlikte basın bültenleri genellikle kurumun kendi bakış açısını yansıtır. Bu nedenle başarı, etki, önem, pazar liderliği veya toplumsal itibar gibi iddiaları kanıtlamak için yeterli değildir.
Bir basın bülteninin çok sayıda haber sitesinde aynen yayımlanması da bağımsız kaynak sayısını artırmaz. Haber kuruluşunun bülteni yalnızca yeniden yayımlaması yerine konuyu kendi editoryal çalışmasıyla araştırması, değerlendirmesi veya farklı taraflardan bilgi toplaması gerekir.
Kaç kaynak gerekir?
Wikipedia’da her madde için geçerli sabit bir kaynak sayısı bulunmaz. “En az üç kaynak”, “beş haber yeterlidir” veya “on kaynakla sayfa kesin kabul edilir” gibi genel bir kural yoktur.
Değerlendirmede sayıdan çok şu unsurlar önemlidir:
Kaynakların güvenilirliği
Konudan bağımsız olması
Konuyu ne ölçüde ayrıntılı ele aldığı
Farklı yayıncılardan gelmesi
Zamana yayılan bir ilgi göstermesi
Maddenin temel bilgilerini doğrulayabilmesi
Yalnızca basın bülteni veya tekrar haberlerden oluşmaması
Bir konuyu ayrıntılı biçimde ele alan birkaç güçlü ve bağımsız kaynak, çok sayıdaki kısa, sponsorlu veya birbirini tekrar eden içerikten daha değerli olabilir.
Kaynak sayısı ile kayda değerlik de birbirinden ayrılmalıdır. Bir maddede onlarca kaynak bulunabilir; ancak bunların tamamı resmî site, sosyal medya, basın bülteni veya kısa haberlerden oluşuyorsa konu yine kayda değer bulunmayabilir. İngilizce Wikipedia’nın genel kayda değerlik yaklaşımı, bağımsız ve güvenilir ikincil kaynaklarda önemli ölçüde ele alınmayı esas alır.
Güvenilir kaynak nasıl anlaşılır?
Güvenilir bir kaynak, yayımladığı bilgilerin doğruluğu için belirli bir editoryal sorumluluk üstlenen ve bilgiyi kontrol edilebilir bir yayın sürecinden geçiren kaynaktır.
Bir kaynağı değerlendirirken şu sorular sorulabilir:
Yayının sahibi ve sorumlu editörü belli mi?
İçerik uzman veya profesyonel gazeteci tarafından mı hazırlanmış?
Yayın öncesinde editoryal ya da akademik inceleme yapılıyor mu?
Kaynak, yaptığı hataları düzeltme mekanizmasına sahip mi?
Yazarın konu hakkında yeterli uzmanlığı var mı?
İçerikte kullanılan bilgi ve belgeler gösteriliyor mu?
Yayın, madde konusundan bağımsız mı?
İçerik haber veya araştırma mı, yoksa reklam mı?
Kaynak eklenen cümleyi açıkça destekliyor mu?
Aynı bilgi başka güvenilir kaynaklarla da doğrulanabiliyor mu?
Yayının güvenilirliği ilgili konu alanında kabul görüyor mu?
Güvenilirlik, yalnızca internet sitesinin profesyonel görünümüne, yüksek ziyaretçi sayısına veya arama motorlarında üst sıralarda bulunmasına göre belirlenmez. Kaynağın yayın süreci, uzmanlığı, bağımsızlığı ve doğruluk geçmişi birlikte değerlendirilmelidir.
Ayrıca güvenilir bir kaynağın içinde yer alan her içerik aynı ağırlıkta değildir. Haber, köşe yazısı, kullanıcı yorumu, sponsorlu içerik ve basın bülteni aynı yayın alanında bulunsa bile farklı kaynak türleri olarak değerlendirilir.
Blog yazıları kaynak olarak kullanılabilir mi?
Blog yazıları sınırlı durumlarda kaynak olarak kullanılabilir. Blogun kullanılabilirliği, içeriği kimin yazdığına, yazarın uzmanlığına, yayın sürecine ve desteklenen iddianın niteliğine bağlıdır.
Kişisel bloglar ve kullanıcı tarafından oluşturulan içerikler genel olarak zayıf kaynaklardır. Bununla birlikte alanında tanınmış bir uzmanın kendi uzmanlık konusu hakkında yazdığı bir içerik, tartışmalı olmayan bazı bilgiler için değerlendirilebilir.
Bloglar özellikle şu durumlarda uygun değildir:
Yaşayan kişiler hakkında tartışmalı iddialar
Sağlık, hukuk ve finans gibi yüksek doğruluk gerektiren konular
Bir kişi veya kurumun kayda değerliğini kanıtlama
Başka kişiler hakkında doğrulanmamış suçlama veya söylentiler
Yazarın uzmanlık alanı dışında yaptığı iddialar
Anonim veya editoryal denetimsiz yayınlar
Kurumsal bloglar da şirketin kendi web sitesi gibi bağımsız olmayan birincil kaynak niteliğindedir. Bu içerikler kurumun kendi açıklamalarını gösterebilir; ancak tarafsız değerlendirme veya kayda değerlik kanıtı olarak kullanılamaz.
Sosyal medya paylaşımları kaynak olur mu?
Sosyal medya paylaşımları bazı sınırlı durumlarda kaynak olarak kullanılabilir. Bunun için paylaşımın doğrulanabilir biçimde ilgili kişi veya kurumun resmî hesabından yapılmış olması gerekir.
Sosyal medya kaynakları şu amaçlarla kullanılabilir:
Bir kişinin kendi yaptığı açıklamayı doğrulamak
Kurumun resmî duyurusunu göstermek
Bir göreve atama veya ayrılma açıklamasını aktarmak
Bir etkinliğin iptal edildiğine ilişkin resmî bildirimi doğrulamak
Ancak sosyal medya paylaşımları çoğunlukla öz yayımlanmış birincil kaynaklardır. Bu nedenle kayda değerliği kanıtlamak, tartışmalı iddiaları doğrulamak veya üçüncü kişiler hakkında suçlama aktarmak için uygun değildir.
Anonim hesaplar, hayran sayfaları, taklit hesaplar, ekran görüntüleri ve doğrulanamayan paylaşımlar güvenilir kaynak olarak kullanılmamalıdır. Bir paylaşımın çok sayıda beğeni veya takipçiye ulaşması da onu ansiklopedik bakımdan güvenilir hâle getirmez.
YouTube videoları kaynak olabilir mi?
Evet, YouTube videoları bazı koşullarda kaynak olarak kullanılabilir. Burada belirleyici olan YouTube platformunun kendisi değil; videoyu yayımlayan kişi veya kuruluş, videonun içeriği ve desteklenen iddianın niteliğidir.
Şu tür videolar kaynak olarak değerlendirilebilir:
Resmî kurumların yayımladığı açıklamalar
Güvenilir haber kuruluşlarının haber ve röportajları
Üniversitelerin veya akademik kurumların yayımladığı konferans kayıtları
Alanında tanınmış uzmanların kendi uzmanlık konularındaki sunumları
Kişinin resmî kanalında yayımladığı kendi beyanları
Buna karşılık anonim kanallar, doğrulanmamış yorum videoları, dedikodu içerikleri, kurgu görüntüler, yapay zekâyla üretilmiş doğrulanmamış videolar ve kaynağı belirsiz yeniden yüklemeler genellikle güvenilir değildir.
Bir YouTube videosunun kaynak olarak bağlantı verilmesi ile videonun Wikimedia Commons’a yüklenmesi farklı konulardır. YouTube videolarının çoğu standart YouTube lisansı altında bulunduğundan Commons’a aktarılamaz. Commons yalnızca uygun özgür lisans taşıyan veya kamu malı olan içerikleri kabul eder.
Kitaplar kaynak olarak kullanılabilir mi?
Evet, kitaplar Wikipedia’da güçlü kaynaklar arasında yer alabilir. Özellikle akademik, uzmanlık veya saygın ticari yayınevlerinden çıkan ve editoryal denetimden geçen kitaplar değerlidir.
Kitabın güvenilirliği değerlendirilirken şu unsurlar incelenir:
Yazarın konu üzerindeki uzmanlığı
Yayınevinin itibarı ve editoryal süreci
Kitabın kaynakça ve araştırma yöntemleri
Eserin akademik veya uzman çevrelerdeki kabulü
Kitabın yayımlanma tarihi
Bilginin güncelliğini koruyup korumadığı
Yazar ile madde konusu arasında çıkar ilişkisi bulunup bulunmadığı
Otobiyografiler, şirket tarihçeleri ve kurum tarafından yayımlanan kitaplar birincil veya bağımsız olmayan kaynaklar olabilir. Bunlar kişinin ya da kurumun kendi görüşlerini aktarmak için kullanılabilir; ancak tarafsız değerlendirme ve kayda değerlik için bağımsız kitaplar daha güçlüdür.
Kitaptan alınan bilgiye kaynak gösterilmesi, kitabın metninin uzun bölümler hâlinde kopyalanabileceği anlamına gelmez. Telif hakkına uygun biçimde özetleme ve sınırlı alıntı yapılmalıdır.
Akademik yayınlar kaynak olur mu?
Evet, akademik yayınlar özellikle bilimsel, teknik, tarihsel, sağlık ve sosyal bilimler konularında güçlü kaynaklar olabilir. Hakemli dergilerde yayımlanan makaleler, akademik kitaplar, sistematik incelemeler ve alanında kabul gören bilimsel raporlar genellikle tercih edilir.
Bununla birlikte her akademik yayın aynı ağırlığa sahip değildir. Şu unsurlar değerlendirilmelidir:
Derginin hakemli olup olmadığı
Yazarların konu üzerindeki uzmanlığı
Yayının akademik itibarı
Çalışmanın yöntemsel kalitesi
Sonuçların başka araştırmalarla desteklenip desteklenmediği
Yayının geri çekilmiş veya ciddi biçimde eleştirilmiş olup olmadığı
Çalışmanın güncelliği
Derginin yağmacı yayıncılık şüphesi taşıyıp taşımadığı
Tek bir araştırma, özellikle bilimsel görüş birliği oluşmamış konularda kesin sonuç gibi sunulmamalıdır. Mümkün olduğunda sistematik incelemeler, meta-analizler, akademik derlemeler ve güvenilir kurumların güncel değerlendirmeleri tercih edilmelidir.
Tezler ve konferans bildirileri de kullanılabilir; ancak bunların akademik denetim düzeyi, yayımlanma durumu ve konuya katkısı ayrıca değerlendirilir.
Kaynaklar neden reddedilir?
Bir kaynak, çeşitli nedenlerle Wikipedia için yetersiz veya uygunsuz bulunabilir. En yaygın ret nedenleri şunlardır:
Kaynağın konuya bağımlı olması
İçeriğin reklam, sponsorlu yayın veya basın bülteni niteliği taşıması
Editoryal denetimin bulunmaması
Yazarın kimliğinin veya uzmanlığının belirsiz olması
Kaynağın eklenen iddiayı doğrudan desteklememesi
İçeriğin yalnızca konudan kısa biçimde söz etmesi
Yayının güvenilirlik geçmişinin zayıf olması
Kaynağın kullanıcı tarafından oluşturulan içerik olması
Bilginin güncelliğini kaybetmesi
Kaynağın başka bir kaynağı hatalı biçimde tekrar etmesi
Aynı basın metninin farklı sitelerde kopyalanması
Kaynağa erişilememesi veya içeriğin doğrulanamaması
Yaşayan kişiler hakkındaki tartışmalı iddialar için yetersiz kalması
Bir kaynağın reddedilmesi, o yayının her konuda bütünüyle güvenilmez olduğu anlamına gelmez. Kaynak güvenilirliği bağlama göre değerlendirilir. Bir yayın spor sonuçları konusunda güvenilir olabilirken sağlık veya hukuk alanında yeterli uzmanlığa sahip olmayabilir.
Otoritenizi Dijital Dünyada Kalıcı Hale Getirin
Ücretsiz ön değerlendirme alarak, sanatçınız için Wikipedia’da hak ettiği yeri birlikte oluşturalım
