Wikipedia Şirket Sahipleri, Holding Yöneticileri, Kurucular ve CEO Sayfası Oluşturma Süreci ve Tüm Aşamalar
Wikipedia’da şirket sahibi, holding yöneticisi, kurucu veya CEO hakkında sayfa oluşturma süreci; kişinin şirketinden bağımsız ansiklopedik kayda değerliğinin incelenmesi, güvenilir kaynakların sınıflandırılması, tarafsız biyografi taslağının hazırlanması ve içeriğin topluluk denetimine sunulması aşamalarından oluşur. Şirketin büyüklüğü, yöneticilik unvanı, servet düzeyi veya ticari başarı tek başına kişi hakkında ayrı bir Wikipedia maddesi oluşturulması için yeterli değildir.
Wikipedia İş İnsanı veya CEO Sayfası Ne Anlama Gelir?
Günlük kullanımda “Wikipedia CEO sayfası”, “iş insanı Wikipedia sayfası” veya “şirket sahibi Wikipedia profili” ifadeleri kullanılmaktadır. Wikipedia terminolojisinde ise kişi hakkında oluşturulan içerik bir biyografi maddesidir.
Biyografi maddesinin amacı, şirket sahibinin veya yöneticinin kurumsal özgeçmişini yayımlamak değildir. Madde; kişinin yaşamını, kariyerini, kurduğu veya yönettiği şirketlerle ilişkisini ve kaynaklarda ele alınan diğer faaliyetlerini bağımsız, güvenilir ve yayımlanmış kaynaklara dayanarak özetlemelidir.
Wikipedia’daki bir iş insanı biyografisi şu amaçlarla kullanılamaz:
Kişisel marka tanıtımı yapmak,
Şirketin reklamını yayımlamak,
Yatırımcı sunumunu ansiklopediye aktarmak,
İş insanının bütün şirketlerini listelemek,
Ürün ve hizmet tanıtımı yapmak,
Ticari başarı iddialarını duyurmak,
Kişisel serveti öne çıkarmak,
İtibar yönetimi yürütmek,
Arama motorlarında görünürlüğü artırmak,
Google Bilgi Paneli oluşturmak,
Kişi hakkında yalnızca olumlu bir biyografi yayımlamak,
Basın bültenlerini ansiklopedik kaynak gibi kullanmak.
Wikipedia’nın kişi kayda değerliği yönergesi, kişi hakkındaki içeriğin güvenilir kaynaklarla doğrulanabilir olmasını ve yaşayan kişiler hakkındaki özel politikalara uygun hazırlanmasını gerektirir. Kişinin bir veya birkaç ölçütü karşılaması, maddenin mutlaka yayımlanacağını ya da kalıcı olacağını garanti etmez.
Şirket Sahibi Olmak Wikipedia İçin Yeterli midir?
Hayır. Bir şirkete sahip olmak, şirket kurmak veya yüksek ticari gelire ulaşmak tek başına ayrı bir Wikipedia biyografisi oluşturulmasını sağlamaz.
Ticari başarı ile ansiklopedik kayda değerlik farklı kavramlardır.
Bir kişi:
Büyük bir şirketin sahibi olabilir,
Çok sayıda çalışan istihdam edebilir,
Yüksek ciroya ulaşabilir,
Birden fazla sektörde faaliyet gösterebilir,
Uluslararası ticaret yapabilir,
Önemli miktarda servete sahip olabilir,
Kamuoyunda sınırlı ölçüde tanınabilir.
Buna rağmen kişi hakkında kendisinden ve şirketinden bağımsız, kapsamlı ve güvenilir kaynaklar bulunmuyorsa ayrı bir biyografi maddesi oluşturulması uygun olmayabilir.
Kişiler için temel kayda değerlik göstergelerinden biri, kişinin kendisinden bağımsız ve birbirinden fikirsel olarak bağımsız birden fazla güvenilir ikincil kaynak tarafından sıradan olmayan bir kapsamla ele alınmasıdır. Kısa isim anmaları veya yüzeysel haberler bu ölçütü tek başına karşılamaz.
CEO Unvanı Otomatik Kayda Değerlik Sağlar mı?
Hayır. Bir kişinin CEO, genel müdür, yönetim kurulu başkanı veya holding yöneticisi olması otomatik olarak Wikipedia kayda değerliği oluşturmaz.
CEO, şirket içindeki görev ve yetki düzeyini gösteren kurumsal bir unvandır. Wikipedia ise kişinin yalnızca görevine değil, bu görev sırasında veya kariyeri boyunca bağımsız kaynaklarda nasıl ele alındığına bakar.
Aşağıdaki unvanlar tek başına yeterli değildir:
CEO,
Genel müdür,
Yönetim kurulu başkanı,
Yönetim kurulu üyesi,
İcra kurulu başkanı,
Grup başkanı,
Holding koordinatörü,
Ülke müdürü,
Bölge yöneticisi,
Kurucu ortak,
Başkan yardımcısı,
İcra kurulu üyesi.
Bir yöneticinin Fortune 500 ölçeğinde bir şirkette görev yapması veya uluslararası bir markanın Türkiye operasyonlarını yönetmesi mesleki açıdan önemli olabilir. Ancak kişi hakkında bağımsız, kapsamlı ve biyografik kaynaklar bulunmadan görev unvanı tek başına yeterli olmaz.
Kayda Değer Bir Şirketin Kurucusu Olmak Yeterli midir?
Her durumda yeterli değildir.
Şirket ile kurucunun kayda değerliği ayrı ayrı incelenmelidir:
Şirket kayda değer olabilir, kurucusu olmayabilir.
Kurucu kayda değer olabilir, şirketi ayrı bir madde için uygun olmayabilir.
Hem şirket hem kurucu ayrı ayrı kayda değer olabilir.
Kurucu hakkındaki bilgiler yalnızca şirket maddesinde kısa bir bölüm olarak ele alınabilir.
Bir şirket hakkında bağımsız kitapların, araştırmaların veya kapsamlı ekonomi haberlerinin bulunması, şirketin kurucusu hakkında da otomatik olarak ayrı bir biyografi yazılabileceği anlamına gelmez. Kaynakların kurucuyu yalnızca “şirketin kurucusu” biçiminde anması, kişinin bağımsız biyografik kayda değerliğini göstermeyebilir.
Kişi hakkında ayrı bir madde hazırlanabilmesi için kaynakların kişinin:
Hayatını,
Kariyer gelişimini,
İş dünyasındaki rolünü,
Kararlarını,
Etkisini,
Kamuoyundaki konumunu
doğrudan ve yeterli kapsamla ele alması beklenir.
Şirket ile Kurucu Arasındaki Kayda Değerlik Farkı
Şirketler ve kişiler farklı kayda değerlik yönergeleri kapsamında değerlendirilir.
Şirket maddesinde temel konu tüzel kişiliktir. İncelenen unsurlar şunlardır:
Şirketin tarihçesi,
Faaliyetleri,
Ekonomik veya sektörel etkisi,
Birleşme ve satın almaları,
Bağımsız kaynaklarda ele alınan önemli gelişmeleri,
Tartışmaları ve eleştirileri.
Kurucu veya CEO maddesinde ise odak kişidir:
Kişinin doğumu ve eğitimi,
Kariyerinin gelişimi,
Farklı şirketlerdeki görevleri,
Kuruculuk süreci,
Kişiye bağımsız olarak atfedilen karar ve katkılar,
Kamu görevleri,
Ödüller,
Tartışmalar,
Diğer kayda değer faaliyetler.
Şirketler için kullanılan yönerge; şirket tarafından hazırlanan basın duyurularını, reklamları, kurumun kendisinden bahsettiği yayınları ve sıradan işletme rehberi kayıtlarını bağımsız kayda değerlik kaynakları dışında değerlendirir. Ayrıca reklam niteliğindeki içeriğin düzenlenebileceğini, çıkarılabileceğini veya ansiklopedik içerik kalmıyorsa silme sürecine konu olabileceğini belirtir.
Holding Sahibinin Bütün Aile Üyeleri Kayda Değer Sayılır mı?
Hayır. Bir iş ailesine mensup olmak veya kayda değer bir şirket sahibinin çocuğu, eşi ya da kardeşi olmak kişiyi otomatik olarak kayda değer hâle getirmez.
Aile üyeleri ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Aşağıdaki durumlar tek başına yeterli değildir:
Tanınmış bir iş insanının çocuğu olmak,
Aile şirketinde yönetim kurulu üyesi olmak,
Holding hissedarı olmak,
Soyadı nedeniyle basında anılmak,
Miras yoluyla şirket payı edinmek,
Aile vakfında görev yapmak,
Şirket etkinliklerinde görünmek.
Aile üyesinin ayrı bir maddeye konu olabilmesi için kendi faaliyetleri, görevleri veya kamuoyundaki etkisi hakkında bağımsız ve kapsamlı kaynaklar bulunmalıdır.
Ailenin kendisi tarihsel, ekonomik veya toplumsal etkisi nedeniyle bağımsız kaynaklarda kapsamlı biçimde ele alınmışsa aile maddesi ayrıca değerlendirilebilir. Bu durum yine her aile ferdinin otomatik olarak ayrı maddeye uygun olduğu anlamına gelmez.
İş İnsanları Hangi Durumlarda Kayda Değer Olabilir?
Bir şirket sahibi, kurucu veya CEO farklı yollarla ansiklopedik kayda değerlik kazanabilir.
Bağımsız ve Kapsamlı Biyografik Kaynaklar
Kişi hakkında yayımlanmış bağımsız biyografiler, kitap bölümleri, kapsamlı portre yazıları veya belgeseller kayda değerliği destekleyebilir.
Kaynakların şu özellikleri taşıması beklenir:
Kişiden ve şirketinden bağımsız olması,
Editoryal denetime sahip olması,
Kişiyi doğrudan konu alması,
Yalnızca kısa bir alıntı veya isim anması içermemesi,
Kariyerini ve etkisini bağlam içinde ele alması,
Basın bülteni veya sponsorlu içerik olmaması.
Kişinin kendisinden bağımsız yazılmış ve kabul görmüş bir biyografinin konusu olması, kişi kayda değerliği açısından güçlü göstergelerden biridir.
İş Dünyasında Kalıcı Tarihsel Etki
Bir iş insanının katkıları, sektörünün veya ülke ekonomisinin kalıcı tarihsel kayıtlarının parçası hâline gelmiş olabilir.
Örnekler:
Yeni bir sektörün oluşmasına belirleyici katkı sağlamak,
Önemli bir sanayi kolunun gelişiminde rol oynamak,
Yaygınlaşan bir iş modelinin öncülerinden biri olmak,
Büyük ölçekli ekonomik dönüşümde etkili olmak,
Tarihsel öneme sahip bir şirketi kurmak,
Sektörel standartların oluşumunda rol almak,
Önemli özelleştirme, birleşme veya dönüşüm süreçlerinde belirleyici konumda bulunmak.
Bu etkinin şirketin kendi tarihçe metninden değil, bağımsız ekonomi tarihi, sektör analizi veya akademik kaynaklardan gösterilmesi gerekir.
Kişi kayda değerliği yönergesi, kişinin kendi alanındaki katkılarının kalıcı tarihsel kayıtların parçası hâline gelmesini kayda değerlik göstergelerinden biri olarak kabul eder.
Önemli ve Seçici Ödüller
Bir kişinin önemli kabul edilen ödüller kazanması kayda değerliği destekleyebilir.
Ancak her iş dünyası ödülü aynı değerde değildir. Ödülün:
Seçici olması,
Bağımsız bir kurum tarafından verilmesi,
Ulusal veya uluslararası tanınırlığa sahip olması,
Ücret karşılığında alınmaması,
Sponsorlu katılım sistemine dayanmaması,
Güvenilir kaynaklarda ele alınması
gerekir.
Aşağıdaki ödüller genellikle tek başına yeterli değildir:
Şirket içi başarı ödülleri,
Katılım ücretiyle alınabilen ödüller,
Reklam paketiyle birlikte sunulan iş insanı ödülleri,
Yerel organizasyonların teşekkür plaketleri,
Sektörel etkinlik katılım belgeleri,
Kaynağı ve seçim sistemi belirsiz “yılın iş insanı” ödülleri.
Ödülün adında “uluslararası”, “global” veya “prestij” sözcüklerinin bulunması, ödülün kendiliğinden önemli olduğunu göstermez.
Önemli Ürün veya Hizmetlerin Oluşturulmasındaki Rol
Kişi, kayda değer olduğu bağımsız kaynaklarla gösterilmiş bir ürün, hizmet veya platformun yaratılmasında belirleyici rol oynamış olabilir.
Ancak bu durumda da katkının:
Kaynaklarda kişiye açıkça atfedilmesi,
Yalnızca şirket anlatısına dayanmaması,
Ortak kurucuların katkılarının doğru aktarılması,
Ürünün başarısından kişinin bütün kariyerine ilişkin sonuç çıkarılmaması
gerekir.
Kişi kayda değerliği yönergesi, kayda değerliği gösterilmiş ürün veya hizmetlerin savunuculuğunu yapan veya yaratılmasında önemli rol oynayan kişileri belirli koşullarda değerlendirme kapsamına almaktadır.
Kamu Görevi veya Meslek Kuruluşu Liderliği
İş insanı aynı zamanda şu görevlerde bulunmuş olabilir:
Bakanlık,
Milletvekilliği,
Belediye başkanlığı,
Ulusal düzeyde kamu kurumu yöneticiliği,
Büyük meslek kuruluşlarının başkanlığı,
Ticaret veya sanayi odası başkanlığı,
Ulusal federasyon yöneticiliği.
Bu durumda kişinin kayda değerliği yalnızca şirket faaliyetlerinden değil, siyasi veya kamusal görevlerinden kaynaklanabilir.
Yerel veya kurum içi bir görev her durumda yeterli değildir. Görevin düzeyi ve kişinin bağımsız kaynaklarda ne ölçüde ele alındığı ayrıca incelenmelidir.
Teknoloji ve Girişimcilik Etkisi
Bir startup kurucusu veya teknoloji yöneticisi aşağıdaki nedenlerle kayda değer olabilir:
Sektöründe yaygın kullanılan bir teknoloji geliştirmesi,
Önemli bir dijital platformun kurucusu olması,
Şirket satışının veya birleşmesinin sektör tarihinde önemli görülmesi,
Yeni bir iş modelinin yaygınlaşmasında etkili olması,
Çalışmalarının akademik veya sektörel araştırmalarda incelenmesi,
Kişinin bağımsız ve kapsamlı profillere konu olması.
Yatırım almak, hızlandırma programına katılmak veya şirket değerlemesinin yükselmesi tek başına kurucunun kişisel kayda değerliğini göstermeyebilir.
Servet Düzeyi Wikipedia Kayda Değerliği Sağlar mı?
Yüksek servet sahibi olmak tek başına ayrı bir Wikipedia maddesi oluşturulması için yeterli değildir.
Kişinin:
Milyoner veya milyarder olması,
Zenginler listesinde yer alması,
Büyük miktarda gayrimenkule sahip olması,
Yüksek değerli şirket hisseleri bulunması,
Lüks yaşamıyla medyada görünmesi
kayda değerlik analizinde yardımcı bir bağlam oluşturabilir. Ancak kişinin bağımsız ve kapsamlı kaynaklarda işlenmesi yine gereklidir.
Servet bilgileri özellikle dikkatli kullanılmalıdır. Bir kişinin net serveti:
Şirket hisselerinin piyasa değerine,
Özel şirket değerlemelerine,
Borçlara,
Varlıkların sahiplik yapısına,
Kur dalgalanmalarına,
Hesaplama tarihine
göre değişebilir.
Bu nedenle servet tutarı, güvenilir kaynağa ve belirli bir tarihe atfedilmelidir.
“Türkiye’nin en zengin iş insanlarından biridir” gibi ifadeler, güncel ve güvenilir sıralamalar bulunmadan kullanılmamalıdır. Birden fazla şirket değerini toplayarak kişinin servetini Wikipedia editörünün kendisinin hesaplaması özgün araştırma oluşturur.
Wikipedia’nın özgün araştırma politikası, yayımlanmış verilerden hareketle kaynaklarda bulunmayan yeni analiz ve sentezler üretilmesine izin vermez.
Forbes veya Zenginler Listesinde Yer Almak Yeterli midir?
Bir servet veya iş dünyası listesinde yer almak kayda değerliği destekleyebilir; ancak tek başına her durumda yeterli değildir.
Listenin:
Güvenilir bir yayın tarafından hazırlanması,
Belirli bir metodolojiye dayanması,
Kişinin yalnızca adını ve tahmini servetini vermekle kalmaması,
Kişiyi bağımsız kaynaklarda daha geniş biçimde ele alan içeriklerin bulunması
önemlidir.
Sadece sıralama tablosunda yer almak, derinlemesine biyografik işleniş anlamına gelmeyebilir. Liste, kişi hakkında yazılacak belirli bir servet iddiasını doğrulayabilir; ancak bütün biyografinin temel kaynağı olarak yeterli olmayabilir.
Şirketin Cirosu ve Çalışan Sayısı Kayda Değerlik Sağlar mı?
Ciro, ihracat, çalışan sayısı, şube sayısı veya pazar payı şirketin ekonomik büyüklüğünü gösterebilir. Ancak bu veriler şirket sahibinin kişisel kayda değerliğini otomatik olarak oluşturmaz.
Ayrıca şirket verilerinin:
Belirli bir yıla ait olması,
Hangi para birimiyle hesaplandığının açıklanması,
Konsolide veya şirket bazında olduğunun belirtilmesi,
Güvenilir bir kaynakla desteklenmesi
gerekir.
Şirketin kendi faaliyet raporu belirli mali verilerin doğrulanmasında kullanılabilir. Ancak şirketin veya sahibinin neden ansiklopedik olarak önemli olduğunu bağımsız biçimde göstermez.
Halka Arz Kişiyi Kayda Değer Yapar mı?
Bir şirketin halka arz edilmesi, şirket açısından önemli bir kurumsal gelişmedir. Ancak şirketin kurucusu veya CEO’su bakımından otomatik kişisel kayda değerlik sağlamaz.
Halka arz sürecinde kişi:
Bağımsız ekonomi basınında kapsamlı biçimde ele alınmışsa,
Şirketin büyüme stratejisindeki rolü analiz edilmişse,
Kariyeri ve kararları ayrı profillere konu olmuşsa,
Sektör üzerindeki etkisi bağımsız kaynaklarda değerlendirilmişse
kişisel kayda değerlik bakımından daha güçlü bir kaynak tabanı oluşabilir.
Sermaye Piyasası Kurulu belgeleri, izahnameler ve faaliyet raporları biyografik ayrıntıları doğrulayabilir. Ancak bunlar düzenleyici veya kurumsal birincil kaynaklardır ve bağımsız biyografik kaynakların yerini tutmaz.
Yatırım Almak veya Şirket Satmak Yeterli midir?
Bir girişimin yatırım alması, “unicorn” değerlemesine ulaşması veya büyük bir şirkete satılması haber değeri taşıyabilir.
Ancak haberlerin yalnızca işlem tutarına, yatırımcıya ve şirket değerlemesine odaklanması hâlinde kurucu kişinin ayrı biyografik kayda değerliği gösterilemeyebilir.
Şu ayrım yapılmalıdır:
Şirket hakkında haber: Yatırım turu, satın alma veya değerleme işlemini anlatır.
Kişi hakkında kaynak: Kurucunun hayatını, kararlarını, yönetim yaklaşımını ve etkisini ele alır.
Şirket işlemine ilişkin çok sayıda haber bulunması, kurucu hakkında çok sayıda bağımsız biyografik kaynak bulunduğu anlamına gelmez.
İş İnsanı Maddelerinde Kaynak Türleri
Kaynakların yalnızca sayısı değil, bağımsızlığı, güvenilirliği ve kapsamı önemlidir.
Güçlü Kaynaklar
Kaynağın içeriğine bağlı olarak şu yayınlar güçlü kaynak oluşturabilir:
Güvenilir yayınevlerinden çıkan bağımsız biyografiler,
Ekonomi tarihi kitapları,
Ulusal veya uluslararası gazetelerin kapsamlı iş insanı profilleri,
Bağımsız araştırma ve analiz dosyaları,
Akademik makaleler,
Şirket veya sektör tarihi araştırmaları,
Belgeseller,
Bağımsız kitap bölümleri,
Saygın iş dünyası dergilerinde yayımlanan ayrıntılı portreler,
Ölüm sonrası yayımlanmış kapsamlı nekrolojiler.
Kaynağın tanınmış bir yayın kuruluşuna ait olması tek başına yeterli değildir. İçeriğin gerçekten bağımsız ve kapsamlı olması gerekir.
Yardımcı Birincil Kaynaklar
Aşağıdaki kaynaklar belirli bilgilerin doğrulanmasında kullanılabilir:
Şirketin resmî web sitesi,
Faaliyet raporları,
Yatırımcı ilişkileri belgeleri,
Halka arz izahnameleri,
Ticaret sicili kayıtları,
Kişisel web sitesi,
Resmî özgeçmiş,
Vakıf veya dernek sayfaları,
Şirketin basın açıklamaları,
Kişinin kendi konuşmaları,
Röportajlar.
Bu kaynaklar:
Kuruluş tarihi,
Resmî görev,
Eğitim bilgisi,
Şirket unvanı,
Yönetim kurulu görevi,
Kurumsal açıklama,
Kişinin kendi görüşü
gibi konularda sınırlı biçimde kullanılabilir.
Ancak kişi veya şirket tarafından kontrol edilen kaynaklar, bağımsız kayda değerlik kanıtı olarak kullanılmamalıdır. Şirketler yönergesi, basın duyurularını, reklamları ve şirketin kendisinden bahsettiği yayınları birincil kaynak olarak değerlendirir.
Genellikle Zayıf Kaynaklar
Aşağıdaki kaynaklar çoğunlukla kayda değerlik analizi için yetersizdir:
Sponsorlu haberler,
Basın bülteni dağıtım siteleri,
Şirket tanıtım metinleri,
Kişinin LinkedIn profili,
Instagram ve X paylaşımları,
Kişisel YouTube kanalı,
Otomatik biyografi siteleri,
Katılımcı listeleri,
İş rehberleri,
Etkinlik duyuruları,
Ödül organizasyonunun tanıtım metni,
Kaynaksız blog yazıları,
Kopyalanmış yerel haberler,
İlan ve reklam sayfaları.
Bu içerikler kişinin dijital görünürlüğünü gösterebilir; fakat ansiklopedik kayda değerliğini bağımsız biçimde kanıtlamaz.
Röportajlar Kayda Değerlik Kaynağı Sayılır mı?
Röportajlar iki farklı unsur içerir:
Kişinin kendi açıklamaları,
Yayının bağımsız editoryal çalışması.
Kişinin verdiği cevaplar birincil kaynak niteliğindedir. Bu cevaplar:
Kariyerine ilişkin kendi anlatısını,
Görüşlerini,
Şirket stratejisine ilişkin açıklamalarını,
Belirli olaylara yaklaşımını
gösterebilir.
Ancak kişinin kendi sözleri, kendi önemini bağımsız biçimde kanıtlamaz.
Röportajı hazırlayan yayın, kişiyi bağımsız araştırmalar ve farklı kaynaklarla kapsamlı biçimde değerlendiriyorsa editoryal bölümler ayrıca kullanılabilir. Sadece soru-cevap biçimindeki tanıtım röportajı ise güçlü bir ikincil kaynak sayılmayabilir.
Sponsorlu Haberler Neden Yeterli Değildir?
Sponsorlu veya ücretli haberlerde yayın kararı, editoryal önem değerlendirmesinden ziyade ticari anlaşmaya dayanabilir.
Bu içerikler çoğunlukla:
Şirket veya temsilcisi tarafından hazırlanır,
Onay sürecinden geçer,
Olumlu anlatımla sınırlıdır,
Tanıtım amacı taşır,
Aynı metinle birçok sitede yayımlanabilir.
Kayda değerlik açısından önemli olan, bağımsız kişilerin kişi hakkında yayın yapmayı editoryal olarak değerli bulmasıdır. Şirketler yönergesi de reklam ve promosyonun ansiklopedi maddesi elde etmenin yolu olmadığını ve kaynağın konudan bağımsız olması gerektiğini belirtir.
Aynı Haber Yüzlerce Sitede Yayımlanmışsa Ne Olur?
Aynı haber metninin çok sayıda internet sitesinde bulunması, aynı sayıda bağımsız kaynak bulunduğu anlamına gelmez.
Kaynakların bağımsız sayılabilmesi için:
Farklı gazeteciler tarafından hazırlanması,
Ayrı editoryal süreçlerden geçmesi,
Aynı basın bültenini kopyalamaması,
Kendi araştırma ve kaynaklarını kullanması,
Kişiyi farklı yönlerden ele alması
beklenir.
Bir haber ajansı metninin veya basın bülteninin onlarca sitede yeniden yayımlanması, tek bir kaynak ailesi olarak değerlendirilmelidir.
Yerel Basın Kaynakları Kullanılabilir mi?
Yerel basın kaynakları tamamen geçersiz değildir. Ancak kaynağın niteliği ve kapsamı incelenmelidir.
Yerel bir gazete:
İş insanının bölgesel tarih içindeki rolünü ayrıntılı biçimde inceleyebilir,
Şirketin yerel ekonomiye etkisini bağımsız olarak araştırabilir,
Kişi hakkında tarihsel arşiv bilgileri sağlayabilir.
Buna karşılık açılış, ziyaret, ödül töreni, bağış veya toplantı haberi gibi rutin içerikler sınırlı ağırlık taşır.
Yerel kaynakların tamamının aynı kurumsal açıklamaya dayanması, kaynak çeşitliliği sağlamaz.
İş İnsanı Wikipedia Sayfası Oluşturma Sürecinin Aşamaları
Süreç yalnızca biyografi metni yazmaktan oluşmaz. Sağlıklı bir değerlendirme şu aşamalardan meydana gelir:
Mevcut madde ve isim araştırması
Kişi ile şirket kayda değerliğinin ayrılması
Kişisel kayda değerlik gerekçesinin belirlenmesi
Bağımsız kaynakların araştırılması
Kaynakların güvenilirlik ve bağımsızlık bakımından sınıflandırılması
Kişiyle şirket arasındaki bilgilerin ayrıştırılması
Yaşayan kişi politikasının incelenmesi
Çıkar çatışması ve ücretli katkı durumunun belirlenmesi
Editoryal bölüm planının hazırlanması
Tarafsız biyografi taslağının yazılması
Ticari ve finansal iddiaların doğrulanması
Tartışmaların uygun ağırlıkla ele alınması
Telif hakkı ve görsel lisans kontrolü
Teknik Wikipedia biçimlendirmesi
Taslağın yayımlanması veya topluluk incelemesine sunulması
Yayımlama sonrası değişiklik ve silme süreçlerinin izlenmesi
1. Mevcut Madde ve İsim Araştırması Yapılır
Kişi hakkında daha önce oluşturulmuş bir madde, taslak veya yönlendirme bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır.
İş insanı şu biçimlerde kayıtlı olabilir:
İkinci adı kullanılmadan,
Türkçe karakterler olmadan,
Farklı soyadı yazımıyla,
Yabancı dildeki ad biçimiyle,
Unvan eklenerek,
Aile adıyla,
Şirket maddesinin bir bölümünde.
Başlıkta genel olarak:
CEO,
İş insanı,
Yönetim kurulu başkanı,
Dr.,
Mühendis,
Kurucu
gibi unvanlar kullanılmaz. Madde başlığı, kişinin güvenilir kaynaklarda en yaygın kullanılan adına göre belirlenir.
2. Kişi ile Şirket Ayrı Ayrı Değerlendirilir
İlk analizde şu dört olasılık belirlenmelidir:
Yalnızca şirket kayda değer,
Yalnızca kişi kayda değer,
Hem kişi hem şirket kayda değer,
Mevcut kaynaklarla ikisi de ayrı madde için uygun görünmüyor.
Bu ayrım yapılmadan hazırlanan taslaklarda şirket tarihi ile kişisel biyografi birbirine karışabilir.
Örneğin:
Şirketin cirosu kişisel başarı olarak sunulabilir.
Şirketin bütün ürünleri kişinin biyografisine eklenebilir.
Kurumsal ödüller kişisel ödül gibi gösterilebilir.
Şirketin bütün sosyal sorumluluk projeleri kurucunun kişisel faaliyeti sayılabilir.
Şirket hakkındaki haberler kişinin biyografik kaynağı olarak kullanılabilir.
Kaynak, bilgiyi şirkete atfediyorsa bu bilgi otomatik olarak kurucuya atfedilmemelidir.
3. Kişisel Kayda Değerlik Gerekçesi Belirlenir
Kişinin neden ayrı bir ansiklopedi maddesine konu olabileceği açıkça tanımlanmalıdır.
Olası gerekçeler:
Bağımsız ve kapsamlı biyografik kaynaklar,
İş dünyasındaki kalıcı tarihsel etki,
Önemli bir şirket veya platformun kuruluşundaki belirleyici rol,
Yüksek prestijli ödüller,
Siyasi veya kamusal görev,
Meslek kuruluşu liderliği,
Teknolojik veya sektörel yenilik,
Toplumsal etkisi bağımsız kaynaklarda ele alınan çalışmalar,
Yazarlık veya başka mesleki faaliyetler.
“Başarılı iş insanıdır” veya “birçok şirkete sahiptir” biçimindeki genel ifadeler kayda değerlik gerekçesi değildir.
4. İsim ve Kimlik Eşleştirmesi Yapılır
Aynı veya benzer isimli iş insanlarının bilgileri birbirine karıştırılabilir.
Şu bilgiler karşılaştırılmalıdır:
Tam ad,
Doğum yılı,
Şirketler,
Görev tarihleri,
Eğitim geçmişi,
Aile ilişkileri,
Ortaklar,
Faaliyet gösterilen sektörler,
Yaşanılan veya çalışılan ülkeler.
Yanlış kişiye ait şirket, ödül, dava veya servet bilgisinin maddeye eklenmesi ciddi doğrulanabilirlik ve yaşayan kişi sorunları oluşturabilir.
5. Kaynak Envanteri Hazırlanır
Taslak yazılmadan önce kaynaklar tablo hâlinde sınıflandırılabilir.
Her kaynak için şu bilgiler kaydedilmelidir:
Yayının adı,
İçeriğin başlığı,
Yazar,
Yayın tarihi,
Kaynak türü,
Bağımsızlık durumu,
Sponsorlu olup olmadığı,
Kişiyi mi, şirketi mi konu aldığı,
İçeriğin kapsam düzeyi,
Hangi bilgileri doğruladığı,
Birincil veya ikincil kaynak niteliği,
Başka bir metnin kopyası olup olmadığı.
Bu çalışma, çok sayıda bağlantı bulunmasına rağmen gerçekte yalnızca birkaç bağımsız kaynak olduğunu gösterebilir.
6. Kaynakların Kişiyi Ne Ölçüde Ele Aldığı İncelenir
Bir kaynakta kişinin adının geçmesi, kaynağın kişiyi konu aldığı anlamına gelmez.
Aşağıdaki içerikler genellikle yüzeysel işleniştir:
Katılımcı listesi,
Yönetim kurulu listesi,
Açılış haberi,
Bir cümlelik alıntı,
Şirket haberindeki isim anması,
Ödül kazananlar tablosu,
Etkinlik konuşmacısı duyurusu,
Ticaret sicili kaydı,
Kısa biyografi kutusu.
Daha kapsamlı işlenişte ise kaynak:
Kişinin geçmişini,
Kariyerini,
Kuruluş sürecini,
Kararlarını,
Etkisini,
Başarı ve tartışmalarını
bağlam içinde ele alır.
Kişiler yönergesine göre sıradan veya yüzeysel ikincil kaynak işlenişi tek başına kayda değerlik için yeterli değildir.
7. Yaşayan Kişi Politikası Uygulanır
Hayatta olan şirket sahipleri ve yöneticiler hakkındaki maddeler yaşayan insanların biyografileri politikasına tabidir.
Bu politika şu tür bilgilerde özellikle önemlidir:
Servet,
Borçlar,
Davalar,
Soruşturmalar,
Vergi iddiaları,
Ticari anlaşmazlıklar,
Aile ilişkileri,
Siyasi bağlantılar,
Sağlık bilgileri,
Özel hayat,
İddia edilen suçlar,
Şirket zararları,
İflas veya konkordato süreçleri.
Yaşayan kişiler hakkındaki olumlu, olumsuz veya tartışmalı bilgilerin yüksek kaliteli kaynaklarla desteklenmesi gerekir. Kaynaksız veya güvenilir olmayan kaynaklara dayanan tartışmalı bilgiler çıkarılmalıdır.
Dava ve Soruşturmalar Nasıl Yazılır?
Bir iş insanı hakkında dava, idari soruşturma veya ceza soruşturması bulunabilir.
Metinde şu aşamalar birbirinden ayrılmalıdır:
İddianın ortaya atılması,
Soruşturmanın açılması,
İddianamenin hazırlanması,
Dava açılması,
Mahkeme kararı,
İstinaf veya temyiz,
Kararın kesinleşmesi,
Beraat veya yaptırım.
“Kişi hakkında soruşturma açıldı” ile “kişi suçlu bulundu” aynı anlama gelmez.
Bilginin maddeye eklenebilmesi için olayın:
Güvenilir kaynaklarda ele alınması,
Kişinin biyografisi bakımından anlamlı olması,
Kaynaklardaki ağırlığıyla orantılı sunulması,
Sansasyon amacıyla büyütülmemesi
gerekir.
Ticari İhtilaflar ve Şirket Davaları Kişiye Yazılabilir mi?
Şirket hakkında açılan her dava doğrudan şirket sahibinin biyografisine eklenmemelidir.
Şirket ile kişi hukuken ve ansiklopedik olarak ayrı konulardır. Bir şirketin:
Rekabet soruşturması,
Vergi uyuşmazlığı,
İşçi davası,
Tüketici şikâyeti,
Ticari anlaşmazlığı
kurucu veya CEO’ya otomatik olarak kişisel sorumluluk yüklemez.
Olay ancak kaynaklarda kişiyle doğrudan ilişkilendiriliyorsa ve biyografik önem taşıyorsa kişi maddesinde ele alınabilir.
Aile ve Özel Hayat Bilgileri Nasıl Kullanılır?
İş insanlarının aile ilişkileri basında sıkça yer alabilir. Ancak her aile bilgisi ansiklopedik önem taşımaz.
Şu bilgiler, kaynaklarda biyografik önem taşıyorsa değerlendirilebilir:
Ebeveynlerin kişinin kariyerindeki tarihsel rolü,
Kayda değer eş veya aile üyeleri,
Aile şirketindeki halefiyet,
Şirket yönetimini etkileyen aile ortaklıkları,
Kaynaklarda kapsamlı biçimde ele alınan miras veya ortaklık süreçleri.
Çocukların isimleri, ev adresleri, özel yaşam ayrıntıları ve ticari açıdan ilgisiz kişisel bilgiler gereksiz biçimde yayımlanmamalıdır.
8. Çıkar Çatışması Belirlenir
İş insanı kendi maddesini düzenliyorsa, şirket çalışanı yönetici hakkında metin hazırlıyorsa veya bir ajans ücret karşılığında katkı yapıyorsa çıkar çatışması ortaya çıkar.
Çıkar çatışmasına örnekler:
Şirket sahibinin kendi biyografisini yazması,
Kurumsal iletişim ekibinin CEO maddesi hazırlaması,
Yönetici asistanının değişiklik yapması,
Aile üyesinin biyografiyi oluşturması,
PR ajansının müşteri adına metin hazırlaması,
Avukatın müvekkili hakkındaki olumsuz bilgileri kaldırması,
Yatırımcı ilişkileri biriminin şirket verileri eklemesi,
Ücretli danışmanın maddeyi düzenlemesi.
Çıkar çatışması yönergesi, ücretli katkıda bulunan kişinin kendisine kimin ödeme yaptığını, müşterisini ve diğer ilişkilerini açıkça beyan etmesini gerektirir.
Ücretli Profesyonel Destek Alındığında Ne Olur?
Wikipedia’ya ücret karşılığında yapılan katkılar için şeffaflık yükümlülüğü vardır.
Ücretli katkı yapan kişi:
İşverenini,
Müşterisini,
Aracı kurumlarla ilişkisini
açıklamalıdır. Açıklama kullanıcı sayfasında, ilgili maddenin tartışma sayfasında veya değişiklik özetinde yapılabilir. Açıklanmayan ücretli katkılar yaptırımlara konu olabilir.
Ücretli destek alınması:
Kişiyi kayda değer hâle getirmez,
Kaynak eksikliğini gidermez,
Maddenin kabulünü garanti etmez,
Maddenin kalıcı olmasını sağlamaz,
Topluluğun kararını değiştirmez,
Kaynaklı eleştirilerin çıkarılmasını sağlamaz,
Diğer kullanıcıların düzenleme yapmasını engellemez.
Ücretli metinlerin özellikle tarafsızlık, eksik bırakılan olumsuz bilgiler ve şirket web sitesi ya da basın bülteni gibi birincil kaynaklara aşırı dayanma yönünden dikkatle incelenmesi gerektiği çıkar çatışması yönergesinde belirtilmektedir.
İş İnsanı Kendi Wikipedia Maddesini Yazabilir mi?
Teknik olarak kullanıcılar Wikipedia’ya katkıda bulunabilir. Ancak kişinin kendi biyografisini yazması doğrudan çıkar çatışması oluşturur.
Kişi kendisi hakkında doğru bilgilere sahip olsa bile şu sorunlar ortaya çıkabilir:
Başarıların aşırı ayrıntılandırılması,
Başarısızlıkların çıkarılması,
Kurumsal tanıtım dilinin kullanılması,
Kişisel görüşlerin olgu gibi aktarılması,
Şirket web sitesine aşırı dayanılması,
Bütün ödüllerin listelenmesi,
Servetin abartılı sunulması,
Tartışmalı olayların küçültülmesi,
Şirket ürünlerinin biyografiye eklenmesi.
Çıkar çatışması bulunan kişilerin tartışmalı değişiklikleri doğrudan yapmak yerine ilgili tartışma sayfasında kaynaklı öneriler sunması daha uygun bir yöntemdir.
9. Editoryal Bölüm Planı Hazırlanır
Kaynak araştırması tamamlandıktan sonra madde için bir bölüm planı hazırlanır.
Kaynakların desteklemesi hâlinde şu bölümler kullanılabilir:
Giriş,
İlk yılları ve eğitimi,
Kariyeri,
Şirketin kuruluşu,
Yöneticilik dönemi,
Yatırımları ve girişimleri,
Kamu ve meslek kuruluşu görevleri,
Vakıf veya sosyal faaliyetleri,
Ödülleri,
Tartışmalar ve hukuki süreçler,
Kişisel hayatı,
Kaynakça.
Her biyografide bütün bölümlerin bulunması gerekmez. Bölüm yapısı kişinin verdiği özgeçmişe göre değil, güvenilir kaynaklarda bulunan bilgilere göre belirlenmelidir.
10. Giriş Bölümü Nasıl Yazılır?
Giriş bölümü kişiyi kısa, açık ve doğrulanabilir biçimde tanımlamalıdır.
Girişte şu bilgiler bulunabilir:
Adı,
Uyruğu,
Mesleği,
Kurduğu veya yönettiği başlıca şirket,
Kaynaklarda bilindiği temel faaliyet,
Önemli kamusal veya mesleki görevi.
Giriş bölümü slogan veya başarı listesi biçiminde yazılmamalıdır.
Şu ifadelerden kaçınılmalıdır:
“Türkiye’nin önde gelen iş insanıdır.”
“Başarılı ve vizyoner bir girişimcidir.”
“Sektörün lider isimlerinden biridir.”
“İş dünyasına yön veren bir yöneticidir.”
“Birçok başarıya imza atmıştır.”
“Global ölçekte tanınan bir CEO’dur.”
“Yenilikçi yönetim anlayışıyla bilinmektedir.”
“Ülke ekonomisine büyük katkı sağlamıştır.”
Bu ifadeler somut kaynaklara dayalı bilgilerle değiştirilmelidir.
Örneğin:
“Türkiye’nin önde gelen teknoloji girişimcilerindendir.”
yerine:
“X şirketinin kurucusu olan Y, şirketin Z yılında A şirketi tarafından satın alınmasının ardından teknoloji sektöründeki birleşme süreciyle ilgili ekonomi yayınlarında ele alındı.”
biçiminde kaynakların açıkça desteklediği bir anlatım kurulabilir.
11. İlk Yılları ve Eğitim Bilgileri Yazılır
Bu bölümde kaynakların desteklediği ölçüde şu bilgiler kullanılabilir:
Doğum tarihi ve yeri,
Aile geçmişinin kariyeriyle ilgili bölümleri,
Lisans eğitimi,
Lisansüstü eğitim,
Kariyeri etkileyen mesleki eğitimler.
İlkokuldan itibaren bütün eğitim kurumlarının veya kısa süreli kursların listelenmesi genellikle gerekli değildir.
Kişinin kendi özgeçmişi eğitim bilgisini doğrulayabilir; ancak yaşayan kişi biyografilerinde mümkün olduğunda bağımsız veya kurumsal kaynaklarla çapraz kontrol yapılmalıdır.
12. Kariyer Bölümü Hazırlanır
Kariyer bölümü, LinkedIn profili veya kronolojik özgeçmiş gibi yazılmamalıdır.
Her pozisyonu sıralamak yerine önemli dönüm noktaları seçilmelidir:
İlk önemli mesleki görev,
Şirketin kuruluşu,
Büyük ortaklık veya yatırım,
Üst düzey yöneticiliğe atanma,
Sektörel dönüşümde oynanan rol,
Birleşme veya satın alma,
Halka arz,
Uluslararası genişleme,
Şirketten ayrılma,
Yeni girişimlerin kurulması.
Rutin görevler, kısa süreli danışmanlıklar ve kurul üyelikleri kaynaklarda önemsenmiyorsa çıkarılabilir.
13. Şirket Kuruluşu ve Büyüme Süreci Nasıl Yazılır?
Şirketin kuruluş hikâyesi kaynaklara dayanmalıdır.
Aşağıdaki unsurlar dikkatli kullanılmalıdır:
“Sıfırdan kurdu”,
“Kısa sürede büyüttü”,
“Sektör lideri yaptı”,
“Markayı dünya çapına taşıdı”,
“Krizden başarıyla çıkardı”,
“Şirketi tek başına kurdu”.
Şirket çoğu zaman:
Ortaklar,
Yatırımcılar,
Aile üyeleri,
Profesyonel yöneticiler,
Kamu teşvikleri,
Satın alınan işletmeler
aracılığıyla büyümüş olabilir.
Kaynaklar bireysel katkıyı açıkça ayırmıyorsa bütün kurumsal başarı tek kişiye atfedilmemelidir.
14. Yatırımlar ve Şirketler Nasıl Listelenir?
Kişinin sahip olduğu veya yatırım yaptığı bütün şirketlerin listelenmesi gerekli değildir.
Yalnızca biyografik önem taşıyan ve güvenilir kaynaklarda ele alınan yatırımlar seçilmelidir.
Aşağıdaki içerikler biyografiyi ticari kataloğa dönüştürebilir:
Bütün bağlı ortaklıklar,
Bütün iştirakler,
Bütün markalar,
Bütün ürünler,
Şube adresleri,
Güncel kampanyalar,
Satış kanalları,
İletişim bilgileri.
Şirket portföyü çok genişse ana holding veya şirket maddesine yönlendirme yapılabilir.
15. Ödüller Bölümü Nasıl Hazırlanır?
Ödüller seçici biçimde eklenmelidir.
Aşağıdakiler incelenir:
Ödülün itibarı,
Seçim süreci,
Bağımsızlığı,
Alan içindeki tanınırlığı,
Kişisel mi kurumsal mı olduğu,
Ücret veya sponsorluk bağlantısı,
Kaynaklarda nasıl ele alındığı.
Şirkete verilen ödül, doğrudan CEO’nun kişisel ödülü gibi yazılmamalıdır.
Biyografinin büyük bölümünün ödül ve plaket listesine dönüşmesi ansiklopedik dengeyi bozar.
16. Vakıf, Dernek ve Sosyal Sorumluluk Faaliyetleri
İş insanlarının vakıf, eğitim, sağlık, kültür veya yardım faaliyetleri kaynaklarda yer alabilir.
Ancak bölümün reklam niteliğine dönüşmemesi gerekir.
Şu ayrımlar yapılmalıdır:
Kişisel bağış ile şirket bağışı,
Vakfın faaliyeti ile kurucunun bireysel faaliyeti,
Tek seferlik yardım ile uzun süreli kurumsal program,
Basın bülteni ile bağımsız değerlendirme.
Bağış tutarları ve yardım faaliyetleri yalnızca kurumun açıklamasına dayanıyorsa buna uygun atıfla ve sınırlı biçimde kullanılmalıdır. “Hayırsever iş insanı” gibi değerlendirmeler bağımsız kaynaklara dayanmadan kullanılmamalıdır.
17. Tarafsız Bakış Açısı Kontrol Edilir
Wikipedia’nın tarafsızlık politikası, maddelerin güvenilir kaynaklarda yayımlanmış doğrulanabilir bilgilerle ve yansız biçimde yazılmasını gerektirir. Tarafsızlık, yalnızca olumlu ve olumsuz cümleleri eşit sayıda kullanmak değil, kaynaklardaki önemli görüşleri ağırlıklarıyla orantılı biçimde aktarmaktır.
İş insanı biyografisinde tarafsızlık şu yollarla korunabilir:
Övgü sıfatlarının çıkarılması,
Başarıların somutlaştırılması,
Şirket anlatısının bağımsız kaynaklarla dengelenmesi,
Eleştirilerin gizlenmemesi,
Küçük tartışmaların gereğinden fazla büyütülmemesi,
Kişisel görüşlerin kişiye atfedilmesi,
Şirket başarısının tamamının yöneticiye yüklenmemesi,
Rakipler hakkında karşılaştırmalı reklam yapılmaması.
Eleştiriler ve Tartışmalar Nasıl Ele Alınır?
Kişi veya yönettiği şirket şu konularla gündeme gelmiş olabilir:
İşçi hakları,
Çevresel etkiler,
Vergi uygulamaları,
Rekabet soruşturmaları,
Tüketici şikâyetleri,
Siyasi ilişkiler,
Kamu ihaleleri,
Kurumsal yönetim,
İflas veya yeniden yapılandırma,
Sermaye piyasası işlemleri.
Bu içeriklerin maddeye eklenmesi için:
Güvenilir kaynaklara dayanması,
Kişiyle doğrudan ilişkili olması,
Biyografik önem taşıması,
Kaynaklardaki ağırlığıyla orantılı sunulması,
İddia ve kesinleşmiş bulgunun ayrılması
gerekir.
Bir eleştiri yalnızca bir köşe yazarının kişisel görüşüne dayanıyorsa buna uygun biçimde atfedilmelidir. Wikipedia eleştirinin doğruluğuna kendisi karar vermez.
18. Doğrulanabilirlik Kontrolü Yapılır
Wikipedia’da bir bilginin doğru olduğuna inanılması yeterli değildir. Okuyucunun bilginin güvenilir bir kaynakta yayımlandığını kontrol edebilmesi gerekir.
İtiraz edilen veya edilmesi muhtemel bilgiler güvenilir kaynaklarla desteklenmelidir; aksi hâlde çıkarılabilir.
İş insanı biyografilerinde özellikle şu bilgiler kaynaklandırılmalıdır:
Doğum tarihi ve yeri,
Eğitim bilgileri,
Şirket kuruluş tarihleri,
Ortaklık oranları,
CEO ve yönetim kurulu görevleri,
Servet bilgileri,
Şirket satışları,
Yatırım tutarları,
Ödüller,
Siyasi veya kurumsal görevler,
Dava ve soruşturmalar,
Aile ilişkileri,
Kişiye atfedilen başarılar.
19. Özgün Araştırma ve Sentez Kontrolü Yapılır
Wikipedia editörü kaynaklarda bulunmayan yeni bir başarı, servet veya etki sonucu üretemez.
Şu tür ifadeler özgün araştırma oluşturabilir:
Şirketlerin değerlerini toplayarak kişinin servetini hesaplamak,
Ciro artışından “başarılı CEO” sonucu çıkarmak,
Birkaç ödülü birleştirerek “uluslararası otorite” demek,
Çalışan sayısından “ülkenin en büyük işverenlerinden biri” sonucu üretmek,
Yatırım miktarından şirketin piyasa değerini hesaplamak,
Basın haberlerini birleştirerek kişinin siyasi bağlantısını çıkarmak,
Şirket başarısını tek başına kurucuya atfetmek.
Özgün araştırma politikası, kaynaklarda yayımlanmamış analiz ve sentezlere yer verilmemesini; metnin kaynakların söylediklerine sadık kalmasını gerektirir.
20. Telif Hakkı Kontrolü Yapılır
Şirketin web sitesindeki kurucu hikâyesi veya yöneticinin özgeçmişi doğrudan Wikipedia’ya kopyalanmamalıdır.
Telif hakkıyla korunabilecek içerikler şunlardır:
Kurumsal biyografiler,
Şirket tarihçeleri,
Basın bültenleri,
Yatırımcı sunumları,
Yıllık raporlardaki yönetici mesajları,
Röportaj metinleri,
Kitap bölümleri,
Ödül gerekçeleri,
Vakıf tanıtımları.
Kaynaklardaki olgular kullanılabilir; ancak anlatım özgün ve ansiklopedik biçimde yeniden kurulmalıdır. Birkaç kelimenin değiştirilmesi telif hakkı sorununu ortadan kaldırmayabilir.
Fotoğraf Nasıl Eklenir?
İnternette bulunan her iş insanı fotoğrafı Wikipedia’da kullanılamaz.
Fotoğrafın:
Kamu malı olması,
Uygun bir serbest lisansla yayımlanması,
Telif sahibinin geçerli izin vermesi,
Wikimedia Commons kurallarını karşılaması
gerekebilir.
Şirket web sitesi, haber ajansı, Instagram, LinkedIn veya etkinlik sayfasındaki fotoğraflar doğrudan indirilemez.
Kişinin fotoğrafı göndermesi de tek başına yeterli olmayabilir. Fotoğrafın telif hakkı:
Fotoğrafçıya,
Ajansa,
Şirkete,
Etkinlik düzenleyicisine
ait olabilir.
21. Yapay Zekâ ile Hazırlanan Taslak Denetlenir
Yapay zekâ araçları kaynakların sınıflandırılması, taslak yapısının oluşturulması veya dil düzenlemesi aşamalarında kullanılabilir. Ancak üretilen içerik insan denetimi olmadan yayımlanmamalıdır.
İş insanı biyografilerinde yapay zekâ şu hataları üretebilir:
Var olmayan şirketler,
Yanlış ortaklıklar,
Uydurma ödüller,
Yanlış servet bilgileri,
Aynı isimli kişilerin karıştırılması,
Kaynakta bulunmayan başarı iddiaları,
Gerçek olmayan alıntılar,
Eski görevlerin hâlen devam ediyor gibi sunulması,
Şirket faaliyetlerinin kişiye yanlış atfedilmesi,
Tanıtım dili.
Her cümle güvenilir kaynaklarla karşılaştırılmalıdır.
22. Teknik Wikipedia Düzenlemeleri Yapılır
Taslak tamamlandıktan sonra teknik düzenleme aşamasına geçilir:
Giriş bölümü,
Bölüm başlıkları,
Kaynak gösterme şablonları,
İç bağlantılar,
Bilgi kutusu,
Kategoriler,
Dış bağlantılar,
Görsel lisansı,
Vikiveri bağlantısı,
Tarih ve sayı biçimleri.
Bilgi Kutusunda Neler Bulunabilir?
Kaynaklarla doğrulanabiliyorsa şu bilgiler eklenebilir:
Doğum tarihi ve yeri,
Uyruğu,
Eğitim bilgisi,
Mesleği,
Bilindiği şirket veya çalışmalar,
Yönetim görevleri,
Önemli ödüller,
Eşi veya yakınları biyografik önem taşıyorsa aile bilgisi.
Bilgi kutusunda şu içerikler yer almamalıdır:
Telefon numarası,
E-posta adresi,
Şirket reklam sloganı,
Bütün bağlı şirketler,
Güncel kampanyalar,
Ürün bağlantıları,
Sosyal medya hesaplarının tamamı,
Kaynaksız servet tahmini.
Dış Bağlantılar Nasıl Kullanılır?
Dış bağlantılar bölümü bir kurumsal bağlantı listesine dönüştürülmemelidir.
Şunların tamamının eklenmesi uygun değildir:
Bütün şirket siteleri,
Bütün sosyal medya hesapları,
Yatırım platformları,
Ürün sayfaları,
E-ticaret bağlantıları,
Randevu veya iletişim sayfaları,
Tanıtım videoları.
Ansiklopedik açıdan gerekli ve doğrudan ilgili sınırlı sayıda dış bağlantı kullanılabilir.
23. Taslak Alanında Son Kontrol Yapılır
Yeni madde doğrudan ana madde alanında yayımlanmadan önce taslak veya deneme tahtasında hazırlanabilir.
Bu aşamada şu kontroller yapılmalıdır:
Kişisel kayda değerlik,
Şirket ile kişi ayrımı,
Kaynak bağımsızlığı,
Yaşayan kişi politikası,
Tarafsızlık,
Özgün araştırma,
Telif hakkı,
Çıkar çatışması açıklaması,
Teknik biçimlendirme,
Görsel lisansı.
Taslak oluşturmak, maddenin topluluk tarafından kabul edileceği anlamına gelmez.
Yayımlama Öncesi Kontrol Listesi
Kayda Değerlik Kontrolü
Kişi hangi nedenle kayda değer kabul ediliyor?
Kaynaklar kişiyi doğrudan mı ele alıyor?
Şirketin kayda değerliği kişiye aktarılmış mı?
Yalnızca CEO veya kurucu unvanına mı dayanılıyor?
Kaynaklarda sıradan olmayan biyografik kapsam var mı?
Kişi hakkında birden fazla bağımsız kaynak bulunuyor mu?
Kaynak Kontrolü
Sponsorlu haberler ayrıştırıldı mı?
Basın bülteni kopyaları tespit edildi mi?
Şirket web sitesi yardımcı kaynak olarak mı kullanıldı?
Haberler kişiyi mi, şirketi mi konu alıyor?
Kaynaklar yazılan cümleleri gerçekten destekliyor mu?
Güncel görevler ve mali veriler doğrulandı mı?
Tarafsızlık Kontrolü
“Önde gelen”, “vizyoner” veya “başarılı” gibi ifadeler var mı?
Şirket ürünleri tanıtılmış mı?
Başarılar kaynaktan daha güçlü mü anlatılmış?
Önemli eleştiriler çıkarılmış mı?
Küçük tartışmalara aşırı yer verilmiş mi?
Kişinin görüşleri olgu gibi sunulmuş mu?
Yaşayan Kişi Kontrolü
Tartışmalı bilgiler yüksek kaliteli kaynaklara dayanıyor mu?
İddia ile kesinleşmiş karar ayrılmış mı?
Özel hayatla ilgili gereksiz bilgi var mı?
Aile üyeleri hakkında kaynaksız bilgiler eklenmiş mi?
Olumlu başarı iddiaları da kaynaklandırılmış mı?
Finansal Bilgi Kontrolü
Servet belirli bir kaynağa ve tarihe atfedilmiş mi?
Şirket cirosu kişisel gelir gibi sunulmuş mu?
Şirket değerlemesi servet olarak kullanılmış mı?
Yatırım miktarı ile şirket değeri karıştırılmış mı?
Kur farklılıkları ve dönemler belirtilmiş mi?
Çıkar Çatışması Kontrolü
Metni şirket çalışanı mı hazırlıyor?
Kişinin ailesi veya temsilcisi sürece dâhil mi?
Ücretli danışmanlık ilişkisi bulunuyor mu?
İşveren ve müşteri açıklandı mı?
Tartışmalı değişiklikler incelemeye sunuldu mu?
Madde Yayımlandıktan Sonra Ne Olur?
Maddenin yayımlanması, içeriğin kesin olarak kabul edildiği veya kalıcı olacağı anlamına gelmez.
Diğer kullanıcılar:
Metni değiştirebilir,
Kaynaksız bilgileri çıkarabilir,
Tanıtım ifadelerini temizleyebilir,
Eleştiri ekleyebilir,
Servet bilgisini güncelleyebilir veya kaldırabilir,
Ek kaynak talep edebilir,
Kayda değerlik şablonu ekleyebilir,
Maddeyi başka bir maddeyle birleştirmeyi önerebilir,
Hızlı silme veya silinmeye aday gösterme süreci başlatabilir.
Madde konusu, şirketi veya profesyonel temsilcisi içeriğin nihai sürümünü kontrol edemez.
İş İnsanı ve CEO Maddeleri Neden Silinir?
Yalnızca Unvana Dayanması
Kişinin CEO, şirket sahibi, holding yöneticisi veya kurucu olmasının yeterli kabul edilmesi.
Şirket Kayda Değerliğinin Kişiye Aktarılması
Şirket hakkındaki kaynakların kurucunun kişisel kayda değerliği için kullanılması.
Bağımsız Kaynak Eksikliği
Kaynakların şirket web sitesi, özgeçmiş, LinkedIn, faaliyet raporu ve basın bültenlerinden oluşması.
Reklam Dili
Metinde “vizyoner”, “öncü”, “başarılı”, “lider” ve benzeri ifadelerin kullanılması.
Şirket Kataloğuna Dönüşmesi
Bütün markaların, iştiraklerin, ürünlerin ve yatırımların listelenmesi.
Sponsorlu Haberlerin Kullanılması
Ücretli içeriklerin bağımsız medya kapsamı gibi sunulması.
Servetin Kaynaksız Hesaplanması
Şirket değerleri ve yatırımlar toplanarak kişinin servetinin editör tarafından hesaplanması.
Özgeçmiş Biçimi
Bütün görevlerin, üyeliklerin, sertifikaların ve ödüllerin ayrıntılı biçimde listelenmesi.
Kaynaklarda Olmayan Başarı İddiaları
Şirket büyümesinden veya ciro artışından kişinin başarısı hakkında yeni sonuçlar çıkarılması.
Yaşayan Kişi Politikası İhlalleri
Dava, siyasi ilişki, aile, borç veya özel hayat bilgilerinin zayıf kaynaklarla verilmesi.
Telif Hakkı İhlali
Kurumsal biyografinin veya web sitesi metninin doğrudan kopyalanması.
Ücretli Katkının Açıklanmaması
Şirket veya kişi adına ücretli hazırlanan içeriğin bağlantı açıklanmadan yayımlanması.
Silinen İş İnsanı Maddesi Yeniden Oluşturulabilir mi?
Silinme gerekçeleri ortadan kalkmışsa kişi yeniden değerlendirilebilir.
Örneğin:
Yeni bağımsız biyografiler yayımlanmışsa,
Kişi hakkında kapsamlı ekonomi tarihi çalışmaları çıkmışsa,
Kariyeri sonradan önemli tarihsel etki oluşturmuşsa,
Yüksek prestijli ödül kazanmışsa,
Önceki metindeki reklam ve telif sorunları giderilmişse,
Kişiyle şirket kaynakları doğru biçimde ayrıştırılmışsa
yeni bir taslak hazırlanabilir.
Aynı metnin aynı kaynaklarla ve küçük değişikliklerle yeniden yayımlanması önceki silme gerekçesini ortadan kaldırmaz.
Wikipedia İş İnsanı Sayfasının Kalıcılığı Garanti Edilebilir mi?
Hayır. Bir iş insanı, kurucu veya CEO maddesinin yayımlanması ya da kalıcı olması garanti edilemez.
Bunun nedenleri şunlardır:
Kaynakların yeniden değerlendirilebilmesi,
Topluluk fikir birliğinin değişebilmesi,
Yeni telif hakkı sorunlarının ortaya çıkması,
Yaşayan kişi ihlallerinin tespit edilmesi,
Sponsorlu kaynakların sonradan belirlenmesi,
Maddenin şirket maddesiyle birleştirilmesi,
Yeni kullanıcıların uygunsuz değişiklikler yapması.
Kayda değer bir kişi hakkında madde bulunması mümkün olsa bile maddenin belirli bir sürümünün değişmeden kalması mümkün değildir.
Profesyonel Destek Hangi Aşamaları Kapsayabilir?
Politikalara uygun profesyonel çalışma şu aşamaları kapsayabilir:
Kişisel kayda değerlik analizi,
Şirket ve kişi kayda değerliğinin ayrıştırılması,
Bağımsız kaynak araştırması,
Sponsorlu haber ve basın bülteni analizi,
Kaynakların güvenilirlik sınıflandırması,
Yaşayan kişi risk değerlendirmesi,
Finansal iddiaların kaynak kontrolü,
Tarafsız bölüm planı,
Ansiklopedik taslak hazırlanması,
Kaynakların cümlelerle eşleştirilmesi,
Telif hakkı kontrolü,
Wikipedia teknik biçimlendirmesi,
Çıkar çatışması ve ücretli katkı açıklamalarının hazırlanması,
Topluluk tarafından yöneltilen politika temelli itirazların değerlendirilmesi.
Profesyonel çalışma:
Kayda değer olmayan kişiyi kayda değer hâle getiremez,
Sponsorlu haberi bağımsız kaynağa dönüştüremez,
Şirketin kayda değerliğini kurucuya otomatik olarak aktaramaz,
Servet veya başarı hakkında yeni veri üretemez,
Topluluk kararını önceden belirleyemez,
Maddenin kabulünü veya kalıcılığını garanti edemez.
Sık Sorulan Sorular
Şirket Sahibi Olmak Wikipedia Sayfası İçin Yeterli midir?
Hayır. Şirket sahipliği mesleki veya ticari bir durumdur. Kişinin bağımsız ve kapsamlı güvenilir kaynaklarda ele alınması gerekir.
CEO Olmak Wikipedia Sayfası İçin Yeterli midir?
Hayır. CEO unvanı tek başına kayda değerlik sağlamaz. Yöneticinin kariyerinin ve etkisinin bağımsız kaynaklarda kapsamlı biçimde ele alınması gerekir.
Holding Yönetim Kurulu Başkanı Kayda Değer Sayılır mı?
Görevin büyüklüğü değerlendirmeye katkı sağlayabilir; ancak otomatik yeterlilik oluşturmaz. Kişisel kayda değerlik için bağımsız biyografik kaynaklar aranır.
Kayda Değer Bir Şirketin Kurucusu Otomatik Olarak Kayda Değer midir?
Hayır. Şirketin ve kurucunun kayda değerliği ayrı değerlendirilir. Kaynakların kurucuyu doğrudan ve yeterli kapsamla ele alması gerekir.
Şirketin Cirosu Wikipedia İçin Yeterli midir?
Ciro şirketin ekonomik büyüklüğünü gösterebilir. Ancak şirket sahibinin kişisel kayda değerliğini tek başına kanıtlamaz.
Milyarder Olmak Wikipedia Sayfası İçin Yeterli midir?
Yüksek servet tek başına yeterli değildir. Kişinin bağımsız, güvenilir ve kapsamlı kaynaklara konu olması gerekir.
Forbes Listesine Girmek Yeterli midir?
Listede yer almak kayda değerliği destekleyebilir; ancak yalnızca isim ve servet sıralaması derinlemesine biyografik işleniş sayılmayabilir.
Şirketin Halka Arz Edilmesi Kurucuyu Kayda Değer Yapar mı?
Hayır. Halka arz şirket açısından önemli olabilir. Kurucunun ayrı maddesi için kişi hakkında bağımsız biyografik kaynaklar bulunmalıdır.
Startup’ın Yatırım Alması Kurucuyu Kayda Değer Yapar mı?
Her durumda hayır. Yatırım haberlerinin çoğu şirket işlemine odaklanır. Kurucunun hayatı ve etkisi ayrı kaynaklarda ele alınmalıdır.
Basın Bültenleri Kaynak Sayılır mı?
Belirli kurumsal açıklamaları doğrulayabilir; ancak konudan bağımsız olmadıkları için kayda değerliği tek başına göstermez.
Sponsorlu Haberler Wikipedia İçin Kullanılabilir mi?
Sponsorlu içerikler bağımsız editoryal değerlendirme sayılmayabilir. Kayda değerlik analizinde temel kaynak olarak kullanılmaları uygun değildir.
Röportajlar Kaynak Sayılır mı?
Kişinin kendi görüşleri ve açıklamaları için kullanılabilir. Ancak kişinin önemini bağımsız biçimde kanıtlamaz.
LinkedIn Profili Kaynak Olarak Kullanılabilir mi?
Kişinin kendi kontrolündeki bir kaynak olduğu için görev ve kariyer bilgileri bakımından sınırlı birincil kaynak niteliğindedir. Kayda değerlik kanıtı değildir.
Servet Bilgisi Wikipedia’ya Eklenebilir mi?
Güvenilir bir kaynak ve belirli bir tarih bulunuyorsa atıfla eklenebilir. Editörün şirket değerlerini toplayarak servet hesaplaması uygun değildir.
İş İnsanı Kendi Wikipedia Sayfasını Yazabilir mi?
Teknik olarak katkıda bulunabilir; ancak kendi biyografisini yazması çıkar çatışması oluşturur. Tartışmalı değişikliklerin tartışma sayfasında kaynaklı öneriler olarak sunulması daha uygun olabilir.
Şirketin Kurumsal İletişim Ekibi Sayfayı Hazırlayabilir mi?
Şirket çalışanının yönetici hakkında metin hazırlaması çıkar çatışması oluşturur. İlişki açıklanmalı ve tartışmalı içerikler bağımsız topluluk incelemesine sunulmalıdır.
Ücretli Wikipedia Desteği Yasak mıdır?
Ücretli katkılarda işveren, müşteri ve ilgili bağlantıların açıklanması gerekir. Ücretli destek, maddenin yayımlanacağını veya kalıcı olacağını garanti etmez.
CEO Maddesi Yayımlandıktan Sonra Silinebilir mi?
Evet. Kayda değerlik, reklam, kaynak, telif hakkı, yaşayan kişi veya çıkar çatışması sorunları nedeniyle madde yeniden değerlendirilebilir.
Wikipedia şirket sahibi, holding yöneticisi, kurucu veya CEO sayfası oluşturma süreci, kurumsal özgeçmişin ansiklopediye aktarılmasından ibaret değildir. Sürecin temelinde kişinin şirketinden bağımsız olarak neden ansiklopedik bir konu olduğunun güvenilir kaynaklarla gösterilmesi bulunur.
CEO unvanı, şirket sahipliği, holding yöneticiliği, yüksek ciro, servet, yatırım turu, halka arz veya çok sayıda şirket kurmuş olmak tek başına ayrı bir Wikipedia maddesi oluşturulmasını sağlamaz. Kişinin kendisinden ve şirketinden bağımsız kaynaklarda doğrudan, kapsamlı ve sıradan olmayan bir biçimde ele alınması gerekir.
Şirket ile kurucunun kayda değerliği birbirine aktarılmamalıdır. Şirket hakkındaki haberler yalnızca kurucunun adını anıyorsa bu içerikler kişisel biyografik kayda değerliği göstermeyebilir. Benzer biçimde şirketin başarısı, büyümesi veya ödülleri kaynaklar açıkça kişiye atfetmediği sürece yöneticinin kişisel başarısı olarak sunulmamalıdır.
Hayatta olan iş insanları hakkındaki maddelerde servet, dava, siyasi ilişki, aile ve ticari anlaşmazlık gibi bilgiler yüksek kaynak standardına tabidir. İddialar ile kesinleşmiş kararlar ayrılmalı, özel hayat ayrıntıları yalnızca ansiklopedik önem taşıdığında kullanılmalıdır.
Madde yayımlandıktan sonra Wikipedia topluluğunun denetimine açılır. İçerik değiştirilebilir, reklam ifadeleri çıkarılabilir, kaynaklar sorgulanabilir veya madde silme sürecine konu olabilir. Bu nedenle sağlıklı bir çalışma; metin yazımından önce gerçekleştirilen kişisel kayda değerlik analizi, şirket–kişi ayrımı, bağımsız kaynak araştırması, yaşayan kişi incelemesi ve çıkar çatışması değerlendirmesine dayanır.
