Wikipedia Doktor Sayfası Oluşturma Süreci ve Tüm Aşamalar
Wikipedia doktor sayfası oluşturma süreci; hekimin ansiklopedik kayda değerliğinin değerlendirilmesi, bağımsız kaynakların araştırılması, tıbbi ve akademik çalışmaların kaynaklar üzerinden incelenmesi, tarafsız bir biyografi taslağının hazırlanması ve maddenin Wikipedia topluluğunun denetimine sunulması aşamalarından oluşur. Doktorluk unvanı, uzmanlık belgesi, klinik sahipliği veya mesleki başarı iddiası tek başına ayrı bir Wikipedia maddesi oluşturulması için yeterli değildir.
Wikipedia Doktor Sayfası Ne Anlama Gelir?
Günlük kullanımda “Wikipedia doktor sayfası” ifadesi kullanılsa da Wikipedia terminolojisinde kişi hakkında oluşturulan içerik bir biyografi maddesidir.
Bu rehberde “doktor” sözcüğüyle temel olarak tıp doktorları ve hekimler kastedilmektedir. Yalnızca doktora derecesine sahip araştırmacılar ise meslekleri ve akademik çalışmaları doğrultusunda akademisyen veya ilgili meslek grubu ölçütleri üzerinden değerlendirilir.
Bir doktor hakkında Wikipedia maddesi oluşturmak, hekimin özgeçmişini, hastane profilini veya klinik tanıtımını ansiklopediye aktarmak anlamına gelmez. Maddenin amacı; doktorun yaşamını, kariyerini, çalışmalarını ve kamuya yansıyan etkisini bağımsız, güvenilir ve yayımlanmış kaynaklara dayanarak özetlemektir.
Wikipedia doktor biyografileri şu amaçlarla kullanılamaz:
Doktorun hasta sayısını artırmak,
Klinik veya hastane tanıtımı yapmak,
Tedavi hizmetlerini duyurmak,
Randevu bağlantısı yayımlamak,
Sağlık turizmi pazarlaması yapmak,
Başarı ve ameliyat sayılarını sergilemek,
Hastaların doktor hakkındaki yorumlarını toplamak,
Doktorun kontrolünde resmî bir biyografi oluşturmak,
Kişisel itibar yönetimi yürütmek,
Arama motorlarında görünürlük sağlamak,
Rakip doktorlarla karşılaştırma yapmak.
Wikipedia’da yayımlanan bir biyografi, doktorun veya çalıştığı sağlık kuruluşunun mülkiyetinde değildir. Madde diğer kullanıcılar tarafından değiştirilebilir, kaynakları sorgulanabilir, yeniden yapılandırılabilir veya silme süreçlerine konu olabilir.
Her Doktor İçin Wikipedia Sayfası Oluşturulabilir mi?
Hayır. Bir kişinin doktor olması veya belirli bir uzmanlık alanında çalışması, ayrı bir Wikipedia maddesi oluşturulmasını otomatik olarak sağlamaz.
Türkçe Vikipedi’de yalnızca doktorlara uygulanmak üzere hazırlanmış, uzmanlık belgesine veya mesleki kıdeme dayanan ayrı bir kayda değerlik ölçütü bulunmamaktadır. Doktorlar, hangi faaliyetleri nedeniyle tanındıklarına bağlı olarak genellikle şu ölçütler üzerinden değerlendirilir:
Genel kişi kayda değerliği
Akademisyen kayda değerliği
Bilim insanları ve yaratıcı meslekler için kullanılan ölçütler
Siyasetçi veya kamu görevlisi ölçütleri
Yazar, sanatçı veya medya kişiliği ölçütleri
Kişinin başka bir alandaki kayda değerliği
Türkçe Vikipedi’nin kişi kayda değerliği yönergesine göre bir kişinin, kendisinden bağımsız ve birbirinden fikirsel olarak bağımsız güvenilir ikincil kaynaklarda sıradan olmayan bir kapsamla ele alınması temel göstergeler arasındadır. Ölçütlerden birinin karşılanması maddenin mutlaka yayımlanacağını garanti etmediği gibi, tek bir ölçütün açıkça karşılanmaması da her durumda otomatik ret anlamına gelmez.
Doktor Olmak Neden Tek Başına Kayda Değerlik Sağlamaz?
Doktorluk, belirli bir eğitim ve mesleki yeterlilik sürecinin sonucudur. Wikipedia’daki ansiklopedik kayda değerlik ise mesleki ruhsattan farklı bir kavramdır.
Kayda değerlik değerlendirmesinde temel soru şu değildir:
“Bu kişi başarılı veya deneyimli bir doktor mudur?”
Asıl soru şudur:
“Bu doktor, kendisinden ve çalıştığı kurumlardan bağımsız güvenilir kaynaklarda neden ve ne ölçüde ele alınmıştır?”
Aşağıdaki unsurlar mesleki açıdan önemli olabilir; ancak tek başına Wikipedia kayda değerliği oluşturmaz:
Tıp fakültesinden mezun olmak,
Uzmanlık eğitimi tamamlamak,
Profesör veya doçent unvanına sahip olmak,
Belirli bir hastanede çalışmak,
Özel muayenehane veya klinik işletmek,
Başhekimlik yapmak,
Çok sayıda hasta muayene etmek,
Çok sayıda ameliyat gerçekleştirmek,
Belirli bir süre mesleki deneyime sahip olmak,
Kongrelere katılmak,
Sertifika programlarını tamamlamak,
Meslek derneklerine üye olmak,
Televizyon programlarına konuk olmak,
Sosyal medyada geniş takipçi kitlesine sahip olmak.
Bu faaliyetlerin önemli bir bölümü doktorluk mesleğinin olağan unsurlarıdır. Ansiklopedik değerlendirme, hekimin olağan mesleki faaliyetlerinin ötesine geçen ve bağımsız kaynaklarda kayıt altına alınmış etkisine odaklanır.
Profesör Doktor Olmak Wikipedia İçin Yeterli midir?
Hayır. Profesör doktor unvanı tek başına ayrı bir Wikipedia maddesi için yeterli değildir.
Akademik unvana sahip hekimler, akademisyen kayda değerliği ölçütleri üzerinden de değerlendirilebilir. Ancak Türkçe Vikipedi’nin akademisyenler yönergesi, yalnızca yayın sahibi olmanın veya akademik görev yürütmenin yeterli olmadığını; kayda değerliğin, çalışmaların ilgili alanda oluşturduğu etkiyle bağlantılı olduğunu belirtmektedir.
Akademisyen hekim bakımından şu sorular incelenebilir:
Araştırmaları tıp literatüründe önemli bir etki oluşturmuş mudur?
Çalışmaları bağımsız akademik kaynaklarda ayrıntılı biçimde değerlendirilmiş midir?
Geliştirdiği yöntem başka araştırmacılar veya sağlık kuruluşları tarafından kullanılmış mıdır?
Çalışmaları klinik kılavuzlara veya tıbbi standartlara yansımış mıdır?
Yüksek prestije sahip bilimsel ödüller kazanmış mıdır?
Seçici bir bilim akademisine veya tıp kuruluşuna seçilmiş midir?
Önemli ve köklü bir tıp dergisinin genel yayın yönetmenliğini yürütmüş müdür?
Büyük bir akademik sağlık kurumunda en üst düzey görev üstlenmiş midir?
Bir tıp profesörünün çok sayıda makalesinin bulunması, çalışmaların alan üzerindeki etkisi gösterilmeden tek başına yeterli değildir.
Doktorlar Hangi Kayda Değerlik Yollarıyla Değerlendirilebilir?
Doktor biyografilerinde tek bir değerlendirme yöntemi bulunmaz. Hekimin kamuoyunda ve kaynaklarda hangi yönüyle ele alındığı belirleyicidir.
Genel Kişi Kayda Değerliği
Bir doktor hakkında farklı tarihlerde yayımlanmış, birbirinden bağımsız ve kapsamlı kaynaklar bulunuyorsa genel kişi kayda değerliği değerlendirilebilir.
Daha güçlü kaynak örnekleri şunlardır:
Doktorun yaşamını ve kariyerini ele alan bağımsız biyografiler,
Ulusal veya uluslararası basında yayımlanmış kapsamlı profiller,
Doktorun çalışmalarını inceleyen araştırma kitapları,
Tıp tarihi yayınlarında kişiye ayrılan bölümler,
Bağımsız belgeseller,
Doktorun toplumsal veya bilimsel etkisini analiz eden çalışmalar,
Ölümünün ardından yayımlanan kapsamlı nekrolojiler,
Birden fazla güvenilir kaynakta ayrıntılı biçimde incelenen tarihsel faaliyetler.
Kısa haberler, etkinlik duyuruları ve isim anmaları çoğunlukla kapsamlı işleniş sayılmaz. Türkçe Vikipedi’nin kişi yönergesi, sıradan veya yüzeysel anmaların tek başına kayda değerliği göstermeyeceğini belirtmektedir.
Akademisyen Kayda Değerliği
Doktor aynı zamanda bilimsel araştırma ve yükseköğretim faaliyetleriyle tanınıyorsa akademisyen ölçütleri uygulanabilir.
Bu kapsamda şu göstergeler incelenebilir:
Tıp araştırmalarının alanında önemli etki oluşturması,
Yüksek prestijli bilimsel ödül,
Seçici bilim akademisi üyeliği,
Tıp eğitimi üzerinde yaygın etki,
Özel unvanlı veya seçkin profesörlük,
Önemli akademik sağlık kurumunda üst düzey yöneticilik,
Araştırmaların kamu sağlığı veya mevzuat üzerinde etkisi,
Önemli ve köklü tıp dergisinin genel yayın yönetmenliği.
Akademisyen yönergesi, doktorluk alanında çalışan kişinin akademik başarılarıyla tanınması hâlinde akademisyen ölçütleriyle değerlendirilebileceğini açıkça kabul etmektedir.
Tıbbi Buluş veya Yöntem Geliştirme
Bir doktor yeni bir cerrahi yöntem, tıbbi cihaz, tanı tekniği, tedavi protokolü veya bilimsel yaklaşım geliştirmiş olabilir.
Böyle bir katkının kayda değerliği destekleyebilmesi için:
Katkının doktora açık biçimde atfedilmesi,
Bağımsız tıbbi kaynaklarda ele alınması,
Yöntemin yalnızca doktorun kendi açıklamalarında yer almaması,
Sonraki araştırmalarda değerlendirilmesi,
Tıp alanında belirli bir etki oluşturması,
Uygulamanın tarihsel veya bilimsel öneminin güvenilir kaynaklarda açıklanması
gerekir.
Bir doktorun kendi web sitesinde “yöntemin geliştiricisi” olduğunu belirtmesi veya bir basın bülteninde “ilk kez uyguladığı” iddiasının yer alması bağımsız doğrulama sağlamaz.
Kamu Sağlığı Üzerindeki Etki
Bazı doktorlar salgın yönetimi, aşılama programları, halk sağlığı politikaları, sağlık mevzuatı veya uluslararası sağlık kuruluşlarındaki görevleri nedeniyle kayda değer olabilir.
Değerlendirmede şu unsurlar etkili olabilir:
Ulusal sağlık politikalarının oluşturulmasında belirleyici görev,
Dünya çapında uygulanan bir halk sağlığı programına katkı,
Sağlık standartlarının oluşturulması,
Büyük bir salgın veya afet döneminde üst düzey bilimsel sorumluluk,
Uluslararası sağlık kurumlarında en üst düzey görev,
Çalışmaların bağımsız tarihsel veya akademik kaynaklarda ele alınması.
Bir hastanenin yerel sağlık kampanyasına katılmak veya sağlık haftasında konuşma yapmak tek başına bu tür bir etkiyi göstermez.
Tarihsel Tıp Çalışmaları
Geçmiş dönemlerde yaşamış bir doktor, tıp tarihinde kalıcı bir yer edinmiş olabilir.
Örneğin:
Yeni bir hastalığı tanımlaması,
Tıp eğitiminde yeni bir kurum veya sistem kurması,
Savaş veya salgın dönemlerinde önemli görev üstlenmesi,
Tarihsel bir tedavi yönteminin geliştirilmesine katkı sağlaması,
Alan tarihine ilişkin birden fazla eserde ele alınması
kayda değerliği destekleyebilir.
Türkçe Vikipedi’nin kişi yönergesi, kişinin kendi alanındaki katkılarının kalıcı tarihî kayıtların parçası hâline gelmesini kayda değerlik göstergelerinden biri olarak kabul etmektedir.
Yazarlık ve Bilim İletişimi
Bir doktor, tıbbi kariyerinden bağımsız olarak yazar, televizyon programcısı, bilim iletişimcisi veya kamuya mal olmuş bir kişi olabilir.
Bu durumda kişi:
Kitap kayda değerliği,
Yazar kayda değerliği,
Medya kişiliği ölçütleri,
Genel kişi kayda değerliği
üzerinden değerlendirilebilir.
Doktorun çok sayıda kitap yayımlaması tek başına yeterli değildir. Kitapların bağımsız eleştiriler alması, önemli bir etki oluşturması veya doktorun yazarlık faaliyetlerinin güvenilir kaynaklarda kapsamlı biçimde incelenmesi gerekir.
Siyasi veya Kamusal Görev
Doktor aynı zamanda milletvekili, bakan, belediye başkanı veya ulusal düzeyde başka bir kamu görevlisi olabilir.
Bu durumda kayda değerlik, doktorluk mesleğinden değil, siyasi veya kamusal görevden kaynaklanabilir. Maddenin içeriği yine de kişinin tıbbi kariyerini yalnızca kaynakların desteklediği ölçüde ele almalıdır.
Doktorlar İçin Güçlü Kayda Değerlik Göstergeleri
Aşağıdaki göstergeler, güvenilir kaynaklarla doğrulanmaları hâlinde doktor biyografisinin kayda değerliğini destekleyebilir:
Doktor hakkında yazılmış bağımsız ve kapsamlı biyografiler,
Tıp tarihindeki rolünü inceleyen akademik eserler,
Geliştirdiği yöntemin bağımsız tıbbi yayınlarda ele alınması,
Çalışmalarının klinik kılavuzlarda veya tıbbi standartlarda yer alması,
Alanında yüksek prestije sahip bilimsel ödül,
Seçici bilim akademisi veya tıp kuruluşu üyeliği,
Önemli tıp araştırmalarına belirleyici katkı,
Araştırmalarının yüksek ve alan bağlamında anlamlı etki oluşturması,
Kamu sağlığı politikaları üzerinde belgelenmiş etki,
Tarihsel bir salgın, afet veya sağlık reformundaki belirleyici rol,
Büyük ve kayda değer bir sağlık kuruluşunda en üst düzey ulusal görev,
Bağımsız kaynaklarda uzun süreli ve ayrıntılı biçimde ele alınması.
Bu göstergelerin hiçbiri bağlamdan bağımsız değerlendirilmemelidir. Bir ödülün adı, kurumun büyüklüğü veya atıf sayısının yüksek görünmesi tek başına yeterli değildir.
Genellikle Tek Başına Yeterli Olmayan Unsurlar
Doktor biyografilerinde en sık yapılan hata, mesleki başarı göstergelerinin doğrudan ansiklopedik kayda değerlik sayılmasıdır.
Uzmanlık veya Yan Dal Belgesi
Bir doktorun kardiyolog, beyin cerrahı, onkolog, psikiyatrist veya başka bir uzmanlık alanında çalışması mesleki yeterliliğini gösterir. Ancak uzmanlık belgesi ayrı bir Wikipedia maddesi oluşturmaz.
Başhekimlik
Bir hastanenin başhekimi olmak önemli bir idari görev olabilir. Ancak her başhekim otomatik olarak kayda değer kabul edilmez.
Şu unsurlar ayrıca değerlendirilir:
Kurumun ulusal veya tarihsel önemi,
Görevin doktorun kariyerindeki ağırlığı,
Doktorun bağımsız kaynaklarda nasıl ele alındığı,
Görev döneminde gerçekleşen olayların ansiklopedik önemi.
Özel Hastane veya Klinik Sahipliği
Özel hastane, tıp merkezi, estetik kliniği veya muayenehane sahibi olmak ticari ve mesleki bir faaliyettir. Klinik sahipliği, doktorun bireysel kayda değerliğini tek başına göstermez.
Ameliyat veya Hasta Sayısı
“On binlerce ameliyat yaptı”, “yüz binlerce hastayı tedavi etti” veya “ülkenin en fazla operasyon yapan doktorudur” gibi iddialar:
Güvenilir kaynaklarla doğrulanmalı,
İstatistiksel bağlam taşımalı,
Bağımsız biçimde değerlendirilmiş olmalı,
Tanıtım amacıyla üretilmiş sayılara dayanmamalıdır.
Hastane veya doktor tarafından yayımlanan sayılar kayda değerliği tek başına kanıtlamaz.
İlk veya Tek Olma İddiaları
Doktor ve klinik tanıtımlarında sıkça şu ifadeler kullanılır:
“Türkiye’de ilk”
“Dünyada ilk kez”
“Bölgede tek”
“Bu yöntemi uygulayan ilk doktor”
“En genç profesör”
“En fazla operasyon yapan cerrah”
Bu tür iddiaların yüksek kaliteli bağımsız kaynaklarla açıkça doğrulanması gerekir. Doktorun, kliniğin veya halkla ilişkiler biriminin açıklaması yeterli değildir.
Televizyon Programlarına Katılmak
Doktorun televizyon programlarında uzman görüşü vermesi, mesleki görünürlüğünü gösterebilir. Ancak birkaç programa katılmak veya haberlerde kısa görüş bildirmek kayda değerlik için yeterli olmayabilir.
Doktorun medya kariyeri bağımsız olarak geniş bir etki oluşturmuşsa, uzun süreli bir programın sunuculuğunu yapmışsa veya kamuoyundaki rolü kapsamlı kaynaklarda incelenmişse farklı bir değerlendirme yapılabilir.
Sosyal Medya Takipçi Sayısı
Instagram, YouTube, TikTok, X veya diğer platformlardaki takipçi sayısı tek başına ansiklopedik kayda değerlik oluşturmaz.
Sosyal medya verileri:
Satın alınabilir,
Zamanla değişebilir,
Doktorun kendi kontrolündeki platformlardan oluşur,
Bağımsız editoryal değerlendirme içermez.
Doktorun sosyal medya faaliyetleri bağımsız araştırmalara, kapsamlı haberlere veya toplumsal tartışmalara konu olmuşsa bu kaynaklar ayrıca incelenebilir.
Hasta Yorumları ve Puanları
Google yorumları, doktor değerlendirme platformları, hastane yorumları ve hasta memnuniyeti puanları kayda değerlik kaynağı olarak kullanılmaz.
Bu içerikler genellikle:
Kullanıcı üretimlidir,
Kimlik doğrulaması sınırlıdır,
Editoryal denetim içermez,
Kişisel deneyim ve görüşlere dayanır,
Ansiklopedik değerlendirme sunmaz.
Hasta yorumları ayrıca tıbbi etkinliği kanıtlayan bilimsel kaynaklar değildir.
Dernek Üyelikleri
Türk Tabipleri Birliği, uzmanlık dernekleri veya uluslararası meslek kuruluşlarına sıradan üyelik tek başına yeterli değildir.
Seçimle kazanılan, yüksek seçiciliğe sahip ve alan içinde prestijli bir üyelik farklı değerlendirilebilir. Üyelik ücretinin ödenmesiyle veya mesleki kayıtla elde edilen üyelikler genellikle kayda değerlik oluşturmaz.
Kongre ve Sempozyum Katılımları
Bir kongrede konuşmacı, oturum başkanı veya katılımcı olmak akademik kariyerin olağan parçasıdır. Çok sayıda etkinliğe katılmış olmak, doktorun bağımsız ansiklopedik önemini tek başına göstermez.
Sertifikalar ve Eğitim Programları
Kurslar, sertifika programları, cihaz kullanım eğitimleri ve kısa süreli yurtdışı eğitimleri özgeçmiş açısından anlamlı olabilir. Ancak bunların tamamının Wikipedia maddesine eklenmesi gerekmez ve bu belgeler kayda değerlik oluşturmaz.
Patent Sahibi Olmak
Bir tıbbi cihaz veya yöntem için patent sahibi olmak, buluşun hukuki olarak kayıt altına alındığını gösterebilir. Patent:
Buluşun tıbbi olarak etkili olduğunu,
Yaygın biçimde kullanıldığını,
Alanında önemli etki oluşturduğunu,
Doktorun otomatik olarak kayda değer olduğunu
göstermez.
Patent konusu buluşun bağımsız bilimsel ve sektörel kaynaklarda ele alınması gerekir.
Wikipedia Doktor Sayfası Oluşturma Sürecinin Aşamaları
Doktor biyografisi oluşturma süreci genel olarak şu aşamalardan oluşur:
Mevcut madde ve başlık araştırması
Doktorun kimliğinin kesinleştirilmesi
Kayda değerlik yolunun belirlenmesi
Bağımsız kaynakların araştırılması
Kaynakların nitelik ve bağımsızlık bakımından sınıflandırılması
Tıbbi ve akademik etkinin incelenmesi
Maddenin yazılabilirliğinin değerlendirilmesi
Yaşayan kişi risklerinin belirlenmesi
Çıkar çatışması ve ücretli katkı durumunun açıklanması
Bölüm planının hazırlanması
Tarafsız biyografi taslağının yazılması
Tıbbi iddiaların uygun kaynaklarla doğrulanması
Telif hakkı ve görsel lisans kontrollerinin yapılması
Teknik Wikipedia biçimlendirmesinin tamamlanması
Taslağın yayımlanması veya topluluk incelemesine sunulması
Yayımlama sonrasındaki düzenleme ve silme süreçlerinin izlenmesi
1. Mevcut Madde ve İsim Araştırması Yapılır
Yeni bir madde hazırlanmadan önce aynı doktor hakkında mevcut bir Wikipedia maddesi bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır.
Doktor farklı biçimlerde kayıtlı olabilir:
İkinci adı kullanılmadan,
Türkçe karakterler kullanılmadan,
Evlenme öncesi soyadıyla,
Birleşik soyadıyla,
Akademik yayınlarda kullandığı kısaltılmış adla,
Yabancı dildeki yazım veya transliterasyonla,
Unvansız biçimde.
Madde başlığında “Prof. Dr.”, “Doç. Dr.”, “Op. Dr.” veya “Uzm. Dr.” gibi unvanlar genel olarak kişinin adının parçası olarak kullanılmaz. Başlık, güvenilir kaynaklarda kişinin yaygın olarak bilindiği adı temel alınarak belirlenir.
2. Doktorun Kimliği Kesinleştirilir
Aynı veya benzer isimli doktorların yayınları, görevleri ve ödülleri birbirine karıştırılabilir.
Kimlik eşleştirmesinde şu bilgiler karşılaştırılmalıdır:
Tam ad ve soyad,
Tıp uzmanlığı,
Çalıştığı kurumlar,
Akademik unvan,
ORCID kaydı,
Yayın geçmişi,
Ortak yazarlar,
Mezun olduğu kurum,
Uzmanlık eğitimi,
Mesleki sicil veya resmî kurum kayıtları.
Aynı isimli başka bir doktora ait makalenin veya ödülün madde konusuna bağlanması, biyografinin doğruluğunu ve kayda değerlik analizini bozabilir.
3. Kayda Değerlik Yolu Belirlenir
Doktorun hangi faaliyetleri nedeniyle değerlendirileceği önceden belirlenmelidir.
Olası değerlendirme yolları şunlardır:
Bağımsız kaynaklarda kapsamlı biçimde ele alınma,
Önemli tıbbi araştırmalar,
Tıp alanında kalıcı bilimsel etki,
Önemli bir tıbbi yöntem veya buluş,
Yüksek prestijli ödül,
Kamu sağlığı üzerindeki etki,
Tarihsel sağlık görevi,
Akademik kariyer,
Siyasi veya kamusal görev,
Yazarlık veya medya faaliyetleri.
Bir doktor hakkında çok sayıda bilgi bulunması, bu bilgilerin ansiklopedik bir gerekçe oluşturduğu anlamına gelmez. Kayda değerlik nedeninin açık biçimde tanımlanması gerekir.
4. Bağımsız Kaynak Araştırması Yapılır
Kaynak araştırması, doktorun kendi web sitesi veya hastane profiliyle sınırlı tutulmamalıdır.
Daha güçlü kaynak türleri şunlardır:
Ulusal veya uluslararası gazetelerde kapsamlı profiller,
Tıp tarihi kitapları,
Akademik inceleme ve değerlendirme yazıları,
Hakemli dergilerdeki derleme makaleleri,
Bağımsız biyografiler,
Güvenilir yayınevlerinden çıkan kitaplar,
Doktorun etkisini ele alan belgeseller,
Bilimsel kuruluşların bağımsız değerlendirmeleri,
Önemli ödüllerle ilgili editoryal içerikler,
Doktorun çalışmalarını tarihsel bağlamda ele alan kaynaklar.
Kaynağın yalnızca büyük bir medya kuruluşunda yayımlanması yeterli değildir. İçeriğin doktoru ne ölçüde ele aldığı ve doktorla bağlantılı bir basın bülteninden türetilip türetilmediği incelenmelidir.
5. Kaynaklar Sınıflandırılır
Doktor biyografisinde kaynaklar üç temel gruba ayrılabilir.
Kayda Değerliği Destekleyen Kaynaklar
Bunlar doktoru doğrudan ve kapsamlı biçimde ele alan bağımsız ikincil kaynaklardır.
Örnekler:
Bağımsız biyografik inceleme,
Tıp tarihi kitabında doktora ayrılan bölüm,
Doktorun yöntemini değerlendiren derleme yazısı,
Ulusal basında yayımlanmış kapsamlı profil,
Doktorun kamu sağlığı etkisini analiz eden araştırma,
Bağımsız belgesel.
Biyografik Bilgileri Doğrulayan Kaynaklar
Bu kaynaklar belirli olguları doğrulayabilir; ancak kayda değerliği tek başına kanıtlamaz.
Örnekler:
Hastane personel profili,
Üniversite sayfası,
Sağlık Bakanlığı kaydı,
YÖK Akademik,
ORCID,
Doktorun özgeçmişi,
Resmî ödül duyurusu,
Doktorun kişisel web sitesi.
Bu kaynaklar unvan, görev, eğitim veya yayın bilgileri için sınırlı biçimde kullanılabilir.
Zayıf veya Uygun Olmayan Kaynaklar
Şu içerikler çoğunlukla temel kaynak olarak kullanılmamalıdır:
Doktorun kendi tanıtım sitesi,
Klinik reklam sayfaları,
Sponsorlu haberler,
Basın bültenleri,
Hasta yorumları,
Sosyal medya paylaşımları,
Randevu platformları,
Otomatik oluşturulmuş biyografi siteleri,
Kaynaksız bloglar,
Kopya haber metinleri,
Doktorun kendisi tarafından hazırlanan özgeçmişler.
Türkçe Vikipedi’nin genel kayda değerlik yaklaşımı, kaynakların konudan bağımsız ve birbirinden fikirsel olarak bağımsız olmasını gerektirir. Aynı basın bülteninin farklı internet sitelerinde yayımlanması yeni bağımsız kaynaklar oluşturmaz.
Basın Bültenleri Neden Yeterli Değildir?
Bir doktorun halkla ilişkiler ajansı, kliniği veya hastanesi tarafından hazırlanan basın bülteni bağımsız kaynak değildir.
Basın bülteni:
Doktorun veya kurumun kontrolündedir,
Tanıtım amacı taşıyabilir,
Başarı iddialarını eleştirel değerlendirmeden aktarabilir,
Aynı biçimde çok sayıda sitede yayımlanabilir.
Bir haber sitesinin basın bültenini değiştirmeden yayımlaması, içeriğe otomatik olarak bağımsız gazetecilik niteliği kazandırmaz.
Röportajlar Kaynak Sayılır mı?
Röportajlar doktorun kendi görüşleri için kullanılabilecek birincil kaynaklardır.
Röportaj şu bilgileri aktarabilir:
Doktorun kendi kariyeri hakkındaki açıklamaları,
Savunduğu görüşler,
Bir çalışmayı nasıl yorumladığı,
Kendi deneyimine ilişkin ifadeleri.
Ancak röportaj:
Doktorun önemini bağımsız biçimde kanıtlamaz,
Söylediklerinin doğruluğunu otomatik olarak göstermez,
Tıbbi etkinlik iddiasını bilimsel kanıta dönüştürmez.
Röportajı hazırlayan yayın doktorun kariyerini bağımsız kaynaklara dayanarak ayrıntılı biçimde inceliyorsa, editoryal kısımlar ayrıca değerlendirilebilir.
6. Tıbbi ve Akademik Etki İncelenir
Doktor araştırmacıysa yalnızca yayın sayısına bakılmamalıdır.
İncelenebilecek göstergeler şunlardır:
Temel araştırmalar,
Atıf örüntüsü,
Bağımsız derleme yazıları,
Klinik kılavuzlara yansıyan çalışmalar,
Tıp eğitiminde yaygın kullanılan eserler,
Başka araştırmacılar tarafından geliştirilen veya eleştirilen yöntemler,
Doktora açıkça atfedilen kavramlar,
Seçici bilimsel ödüller,
Alan tarihindeki etkisi.
Akademisyen kayda değerliği, yalnızca yayın sahibi olmaya değil, yayınların alan içinde oluşturduğu etkiye bağlıdır.
Atıf Sayısı ve H-İndeksi Nasıl Değerlendirilir?
Doktorun Google Scholar, Scopus veya Web of Science üzerindeki atıf sayıları yardımcı gösterge olabilir. Ancak bütün tıp alanları ve kariyer dönemleri için geçerli sabit bir eşik bulunmaz.
Şu unsurlar dikkate alınmalıdır:
Uzmanlık alanı,
Akademik kariyer süresi,
Çok yazarlı yayınlar,
Araştırmadaki bireysel katkı,
Atıfların bağımsızlığı,
Çalışmanın yalnızca anılması veya ayrıntılı değerlendirilmesi,
Veri tabanları arasındaki farklılıklar.
Bir h-indeksi değerinden hareketle “ülkenin en önemli doktorlarından biridir” sonucu çıkarılamaz. Böyle bir değerlendirme, kaynaklarda açıkça yayımlanmış olmalıdır.
7. Maddenin Yazılabilirliği Değerlendirilir
Kayda değerlik ile biyografi yazılabilirliği aynı şey değildir.
Bir doktorun önemli bir ödül kazanması kayda değerliği destekleyebilir. Ancak kişi hakkında yalnızca ödül duyurusu bulunuyorsa dengeli bir biyografi yazmak mümkün olmayabilir.
Kaynakların şu bölümleri destekleyip desteklemediği incelenmelidir:
Hayatı ve eğitimi,
Tıbbi kariyeri,
Akademik çalışmaları,
Temel katkıları,
Kamu sağlığı faaliyetleri,
Ödülleri,
Tartışmalar veya eleştiriler,
Seçilmiş eserleri.
Kaynakların sağlayamadığı ayrıntılar doktorun özgeçmişinden alınarak maddeyi doldurmak için kullanılmamalıdır.
8. Yaşayan Kişi Politikası Uygulanır
Hayatta olan doktorlar hakkındaki maddeler yaşayan insanların biyografileri politikasına tabidir.
Yaşayan kişi biyografileri, konu edilen kişinin hayatını etkileyebileceği için doğrulanabilirlik, tarafsızlık ve özgün araştırma yasağı daha sıkı biçimde uygulanmalıdır.
Bu kapsamda:
Tartışmalı bilgiler yüksek kaliteli kaynaklara dayanmalıdır.
Kaynaksız iddialar kullanılmamalıdır.
Olumsuz bilgiler kadar olumlu başarı iddiaları da kaynaklandırılmalıdır.
Özel hayat ayrıntıları ansiklopedik önem taşımadıkça eklenmemelidir.
Dedikodu ve söylentiler kullanılmamalıdır.
Tıbbi veya hukuki iddialar kesinleşmiş olgular gibi yazılmamalıdır.
Doktorun mesleki itibarı hakkında editoryal yorum yapılmamalıdır.
Malpraktis ve Hasta Şikâyetleri Nasıl Ele Alınır?
Bir doktor hakkında malpraktis iddiası, hasta şikâyeti, disiplin soruşturması veya dava bulunabilir.
Bu konuların maddeye eklenmesi için:
Güvenilir ve bağımsız kaynaklarda ele alınması,
Biyografik açıdan önemli olması,
İddia, soruşturma, karar ve kesinleşmiş hüküm aşamalarının ayrılması,
Konuya kaynaklardaki ağırlığından fazla yer verilmemesi,
Hasta mahremiyetini ihlal eden ayrıntılara yer verilmemesi
gerekir.
Bir sosyal medya paylaşımı, şikâyet platformu kaydı veya hastanın kişisel açıklaması tek başına yeterli kaynak değildir.
“Doktor hakkında dava açıldı” ile “doktor kusurlu bulundu” aynı anlamı taşımaz. Metin, hukuki ve mesleki sürecin mevcut durumunu doğru ifade etmelidir.
Meslekten Men veya Disiplin Cezası Nasıl Yazılır?
Mesleki yaptırım söz konusuysa yaptırımın:
Hangi kurum tarafından verildiği,
Geçici veya kalıcı olduğu,
İtiraz sürecinin bulunup bulunmadığı,
Kesinleşip kesinleşmediği,
Hangi gerekçeye dayandığı
güvenilir kaynaklardan doğrulanmalıdır.
Başlığa veya giriş bölümüne yalnızca sansasyon oluşturmak amacıyla taşınmamalı; biyografinin bütünü içinde uygun ağırlıkla sunulmalıdır.
Hasta Mahremiyeti ve Vaka Hikâyeleri
Doktorun gerçekleştirdiği ameliyatlar veya tedavi ettiği hastalar hakkında bilgiler bulunabilir.
Wikipedia biyografisinde:
Hastaların isimleri gereksiz biçimde açıklanmamalı,
Tanıtım amacı taşıyan başarı hikâyeleri kullanılmamalı,
Hasta ifadeleri tıbbi başarı kanıtı olarak sunulmamalı,
Tek bir vakanın sonuçlarından genel tedavi etkinliği çıkarılmamalı,
Kaynakta bulunmayan tıbbi ayrıntılar eklenmemelidir.
Bir operasyonun haber değeri taşıması, yöntemin bilimsel olarak etkili olduğu anlamına gelmez.
9. Çıkar Çatışması Belirlenir
Doktor kendi maddesini yazıyorsa, hastane çalışanı kurum adına içerik hazırlıyorsa veya bir ajans ücret karşılığında katkı yapıyorsa çıkar çatışması oluşur.
Türkçe Vikipedi çıkar çatışmasını; kişinin kendisi, ailesi, arkadaşları, müşterileri, işvereni veya mali ilişkisi bulunan konular hakkında katkıda bulunması olarak tanımlar. Çıkar çatışması kişinin dürüstlüğü hakkında bir yargı değil, dış ilişkisinin tanımıdır.
Çıkar çatışması örnekleri:
Doktorun kendi biyografisini yazması,
Doktorun eşi veya aile üyesinin madde oluşturması,
Hastane kurumsal iletişim çalışanının doktor hakkında yazması,
Klinik çalışanının doktorun başarılarını eklemesi,
Halkla ilişkiler ajansının müşteri adına madde hazırlaması,
Avukat veya danışmanın doktor adına değişiklik yapması,
Doktorun akademik asistanının maddeyi düzenlemesi.
Doktor Kendi Wikipedia Sayfasını Yazabilir mi?
Teknik olarak kullanıcılar Wikipedia’da değişiklik yapabilir. Ancak kişinin kendi biyografisini yazması, tarafsız değerlendirme yapmayı zorlaştıran doğrudan bir çıkar çatışmasıdır.
Doktor kendi biyografisini yazarken şu sorunlar ortaya çıkabilir:
Başarıları gereğinden fazla ayrıntılandırmak,
Kurumsal özgeçmiş dilini kullanmak,
Eleştirel konuları dışlamak,
Kendi yayınlarını seçici biçimde öne çıkarmak,
Tıbbi katkıları kaynaklardan daha güçlü göstermek,
Özel klinik veya hizmet bilgilerini eklemek,
Bağımsız olmayan kaynaklara aşırı dayanmak.
Çıkar çatışması bulunan kullanıcıların tartışmalı değişiklikleri doğrudan yapmak yerine tartışma sayfasında kaynaklı öneriler sunması daha uygun olabilir.
Ücretli Profesyonel Destek Alındığında Ne Olur?
Wikipedia katkısı karşılığında ödeme alınması, ücretli değişiklik kapsamına girer.
Ücretli katkı yapan kişi:
Kendisine kimin ödeme yaptığını,
Müşterinin kim olduğunu,
Konuyla ilgili diğer ilişkilerini
açıklamalıdır. Türkçe Vikipedi yönergesi, ücretli katkı yapanların ödeme yapan tarafı, müşteriyi ve diğer bağlantıları kullanıcı sayfasında, tartışma sayfasında veya değişiklik özetinde açıkça beyan etmesini gerektirir.
Ücretli katkının açıklanması:
Doktoru kayda değer hâle getirmez,
Maddenin kabulünü sağlamaz,
Silinme riskini ortadan kaldırmaz,
Diğer kullanıcıların değişiklik yapmasını engellemez,
Kaynak standartlarını düşürmez,
Maddenin kalıcı olmasını garanti etmez.
Çıkar çatışması olan kullanıcılar yazım hatası düzeltme, bozuk bağlantı onarma ve açık yaşayan kişi ihlallerini kaldırma gibi tartışma yaratmayan işlemleri yapabilir. İtiraz edilebilecek değişiklikler ise tartışma sayfasında değerlendirilmelidir.
10. Editoryal Bölüm Planı Hazırlanır
Kaynak araştırması tamamlandıktan sonra madde için bir bölüm planı oluşturulur.
Kaynakların desteklemesi hâlinde şu bölümler kullanılabilir:
Giriş,
İlk yılları ve eğitimi,
Tıbbi kariyeri,
Akademik kariyeri,
Araştırmaları,
Tıbbi katkıları,
Kamu sağlığı faaliyetleri,
İdari görevleri,
Ödülleri,
Tartışmalar ve eleştiriler,
Seçilmiş eserleri,
Kaynakça.
Her doktor maddesinde bütün bölümlerin bulunması gerekmez. Bölümler doktorun özgeçmişine göre değil, bağımsız kaynakların sağladığı bilgiye göre belirlenmelidir.
11. Giriş Bölümü Nasıl Yazılır?
Giriş bölümü doktoru kısa, açık ve doğrulanabilir biçimde tanımlamalıdır.
Genellikle şu bilgiler kullanılabilir:
Adı,
Uyruğu,
Tıp uzmanlığı,
Akademik alanı,
Bilindiği temel çalışma,
Önemli kamu görevi,
Kaynaklarda öne çıkan tıbbi veya tarihsel katkısı.
Giriş bölümünde şu tür ifadelerden kaçınılmalıdır:
“Dünyaca ünlü doktordur.”
“Alanının en iyi cerrahıdır.”
“Türkiye’nin önde gelen hekimidir.”
“Sayısız başarılı ameliyat gerçekleştirmiştir.”
“Hastalarının güvenini kazanmıştır.”
“Tıp dünyasında çığır açmıştır.”
“Yenilikçi tedavileriyle tanınmaktadır.”
“Başarılarıyla adından söz ettirmiştir.”
Bu ifadeler kaynaklara dayalı somut bilgilerle değiştirilmelidir.
Örneğin:
“Alanında çığır açan bir cerrahtır.”
yerine:
“Geliştirilmesine katkıda bulunduğu X cerrahi yöntemi, daha sonraki klinik derlemelerde Y hastalığının tedavisinde kullanılan yaklaşımlardan biri olarak değerlendirildi.”
biçiminde, kaynağın açıkça desteklediği bir anlatım kullanılabilir.
12. Eğitim ve Uzmanlık Bilgileri Yazılır
Eğitim bölümü genellikle şu bilgileri içerebilir:
Mezun olduğu tıp fakültesi,
Uzmanlık eğitimi aldığı kurum,
Uzmanlık alanı,
Yan dal eğitimi,
Akademik gelişimi bakımından önemli eğitim dönemleri.
İlkokuldan başlayarak bütün eğitim kurumlarını listelemek çoğunlukla gerekli değildir.
Kısa süreli kurslar, cihaz sertifikaları ve katılım belgeleri, doktorun kariyerinde bağımsız kaynaklarda önemli görülmedikçe eklenmemelidir.
13. Tıbbi Kariyer Bölümü Hazırlanır
Tıbbi kariyer bölümü, doktorun bütün iş geçmişini özgeçmiş biçiminde sıralamamalıdır.
Önemli dönüm noktaları şunlar olabilir:
Uzmanlık sonrası temel görevler,
Önemli sağlık kurumlarına atanma,
Büyük bir sağlık programında sorumluluk,
Kayda değer bir hastanenin en üst düzey yönetimi,
Ulusal veya uluslararası sağlık kuruluşlarında görev,
Tarihsel öneme sahip tıbbi faaliyetler,
Bağımsız kaynaklarda ele alınan mesleki çalışmalar.
Rutin görevler ve kısa süreli çalışmalar ansiklopedik önem taşımadıkça çıkarılabilir.
14. Araştırmalar ve Tıbbi Katkılar Bölümü Yazılır
Bu bölüm, doktorun bütün makalelerini veya gerçekleştirdiği bütün operasyonları listelememelidir.
Şu sorulara cevap vermelidir:
Doktor hangi tıbbi problemi araştırmıştır?
Hangi yöntemin geliştirilmesine katkı sağlamıştır?
Bu katkı bağımsız kaynaklarda nasıl değerlendirilmiştir?
Çalışmaları klinik uygulamayı etkilemiş midir?
Sonraki araştırmalar doktorun bulgularını nasıl ele almıştır?
Tıp tarihi veya kamu sağlığı bakımından nasıl bir etkisi olmuştur?
Wikipedia editörü, çalışmanın önemini kendi değerlendirmesiyle belirleyemez. Kaynaklarda bulunmayan “öncü”, “devrim niteliğinde” veya “benzersiz” sonuçlar üretilemez.
Ortak Çalışmalar Doktora Nasıl Atfedilir?
Tıbbi araştırmalar ve cerrahi yöntemler çoğu zaman ekip çalışmasıdır.
Bir araştırma:
Çok merkezli çalışma grubu,
Hastane ekibi,
Üniversite laboratuvarı,
Uluslararası konsorsiyum,
Birden fazla baş araştırmacı
tarafından gerçekleştirilmiş olabilir.
Bağımsız kaynaklar doktorun bireysel katkısını açıkça belirtmiyorsa çalışmanın tamamı tek bir kişiye atfedilmemelidir.
15. Tıbbi İddialar İçin Kaynak Standardı Belirlenir
Doktor biyografileri, diğer kişi biyografilerinden farklı olarak biyomedikal iddialar içerebilir.
Şu iki ifade aynı kaynak standardına sahip değildir:
“Doktor, 2022 yılında X yöntemi üzerine bir çalışma yayımladı.”
“X yöntemi hastalığın tedavisinde başarı oranını artırır.”
İlk ifade, yayın kaydı gibi uygun bir kaynakla doğrulanabilir. İkinci ifade ise bir tedavinin etkinliği hakkında biyomedikal iddiadır ve daha yüksek kaliteli tıbbi kaynaklara dayanmalıdır.
İngilizce Wikipedia’nın tıbbi kaynaklar yönergesi, biyomedikal içeriklerde sistematik derlemeler, literatür incelemeleri, saygın tıp kitapları ve güvenilir uzman kuruluşların kılavuz veya görüş belgelerini ideal kaynaklar arasında göstermektedir.
Birincil Tıbbi Araştırmalar Neden Dikkatli Kullanılmalıdır?
Bir doktorun kendi klinik çalışması, araştırmanın yapıldığını ve çalışmada hangi sonuçların bildirildiğini gösterebilir.
Ancak tek bir birincil araştırmadan hareketle:
Tedavinin kesin olarak etkili olduğu,
Yöntemin standart tedaviden üstün olduğu,
Yan etkisinin bulunmadığı,
Geniş hasta gruplarında kullanılabileceği,
Doktorun yöntemiyle hastalığın tedavi edildiği
sonucu çıkarılmamalıdır.
Bu tür değerlendirmeler için güncel ve güvenilir ikincil tıbbi kaynaklar kullanılmalıdır.
Haberler Tıbbi Etkinliği Kanıtlar mı?
Bir gazetenin “mucize tedavi”, “çığır açan ameliyat” veya “dünyada ilk” başlığı kullanması tıbbi etkinliğin bilimsel kanıtı değildir.
Haber kaynağı:
Olayın gerçekleştiğini,
Doktorun açıklama yaptığını,
Kamuoyunda ilgi oluştuğunu
gösterebilir. Ancak tedavinin etkinliği için tıbbi derlemeler veya uzman kılavuzları gerekebilir.
16. Doğrulanabilirlik Kontrolü Yapılır
Wikipedia maddeleri yalnızca güvenilir kaynaklarda yayımlanmış materyal içermelidir. Yeni bir bilgi ekleyen kullanıcı, bilgiyi destekleyen güvenilir kaynağı sağlamakla yükümlüdür; aksi hâlde bilgiye itiraz edilebilir veya bilgi kaldırılabilir.
Doktor biyografisinde şu bilgiler kaynaklandırılmalıdır:
Doğum tarihi ve yeri,
Tıp eğitimi,
Uzmanlık alanı,
Çalıştığı kurumlar,
Akademik unvanlar,
İdari görevler,
Bilimsel ödüller,
Geliştirdiği yöntemler,
Araştırmalarının etkisi,
Kamu sağlığına katkısı,
Mesleki yaptırımlar,
Davalar ve soruşturmalar,
Doktora atfedilen tarihsel olaylar.
“Bu bilgi doğrudur” düşüncesi kaynak gösterme zorunluluğunu ortadan kaldırmaz.
17. Özgün Araştırma ve Sentez Kontrolü Yapılır
Wikipedia daha önce yayımlanmamış sonuçlara, kişisel analizlere ve kaynaklardan türetilmiş yeni teorilere yer vermez.
Doktor biyografilerinde şu ifadeler özgün araştırma oluşturabilir:
Hasta sayısından hareketle “ülkenin en deneyimli doktorudur” demek,
Atıf sayısından “en etkili bilim insanıdır” sonucunu çıkarmak,
Birkaç ödülü birleştirerek “uluslararası otoritedir” yazmak,
Ameliyat sayısını başarı oranı olarak yorumlamak,
Bir patentten tıbbi etkinlik sonucu çıkarmak,
Birincil çalışmaları birleştirerek tedavi önerisi üretmek,
Doktorun görüşünü bilimsel uzlaşı gibi sunmak.
Kaynaklar yalnızca bilgi sağlamak için kullanılmalı; kaynaklarda bulunmayan yeni bir başarı veya etki iddiası üretilmemelidir.
18. Tarafsız Bakış Açısı Kontrol Edilir
Doktor maddesi ne tanıtım metni ne de suçlama dosyası biçiminde yazılmalıdır.
Tarafsızlık şu yollarla korunabilir:
Övgü sıfatlarının çıkarılması,
Başarıların somutlaştırılması,
Eleştirilerin kaynaklara göre dengeli sunulması,
Doktorun görüşlerinin kendisine atfedilmesi,
Tıbbi tartışmaların bilimsel kaynaklardaki ağırlığıyla aktarılması,
Hastane ve klinik reklamlarının çıkarılması,
Olumlu ve olumsuz bilgilerin aynı kaynak standardına tabi tutulması,
Azınlık görüşlerinin bilimsel uzlaşıyla eşit gösterilmemesi.
Alternatif Tıp ve Tartışmalı Tedaviler
Doktor alternatif, tamamlayıcı veya bilimsel açıdan tartışmalı tedavilerle tanınıyor olabilir.
Bu durumda:
Doktorun iddiaları kendisine atfedilmelidir.
İddialar bilimsel gerçek gibi sunulmamalıdır.
Güncel tıbbi uzlaşı güvenilir ikincil kaynaklarla açıklanmalıdır.
Küçük veya marjinal görüşlere gereğinden fazla ağırlık verilmemelidir.
Doktorun kendi kitabı veya videosu tedavinin etkisini kanıtlayan kaynak olarak kullanılmamalıdır.
Wikipedia’nın görevi tartışmalı tedaviyi tanıtmak veya çürütmek için özgün analiz yapmak değil, güvenilir kaynaklardaki mevcut bilimsel değerlendirmeyi yansıtmaktır.
19. Telif Hakkı Kontrolü Yapılır
Doktorun hastane profilindeki, kişisel web sitesindeki veya özgeçmişindeki metin doğrudan Wikipedia’ya kopyalanmamalıdır.
Telif hakkıyla korunabilecek içerikler şunlardır:
Hastane biyografileri,
Doktor özgeçmişleri,
Klinik tanıtım metinleri,
Basın bültenleri,
Kitap tanıtımları,
Röportajlar,
Akademik kurum profilleri,
Ödül gerekçeleri.
Bilgiler kaynaklardan alınabilir; ancak metin ansiklopedik ve özgün bir anlatımla yeniden kurulmalıdır. Wikipedia’nın telif hakları sayfası, içerik kullanımının ilgili özgür lisans koşullarına bağlı olduğunu belirtmektedir.
Doktor Fotoğrafı Nasıl Eklenir?
İnternette bulunan her doktor fotoğrafı Wikipedia’da kullanılamaz.
Fotoğrafın:
Kamu malı olması,
Uygun bir serbest lisansla yayımlanmış olması,
Telif sahibinin geçerli izin vermesi,
Wikimedia Commons kurallarını karşılaması
gerekebilir.
Hastane web sitesinden, haber ajansından, Instagram hesabından veya klinik tanıtımından alınan fotoğrafın doğrudan yüklenmesi çoğunlukla uygun değildir.
Doktor fotoğrafı kendisi gönderse bile gerçek telif sahibi fotoğrafçı, hastane veya çekimi yaptıran ajans olabilir.
20. Yapay Zekâ ile Hazırlanan Taslak Denetlenir
Yapay zekâ araçları kaynak sınıflandırması, bölüm planı ve ilk taslak aşamasında kullanılabilir. Ancak üretilen içerik insan denetimi olmadan yayımlanmamalıdır.
Doktor biyografilerinde yapay zekânın oluşturabileceği sorunlar şunlardır:
Var olmayan akademik yayınlar,
Uydurma ödüller,
Yanlış hastane görevleri,
Aynı isimli doktorların karıştırılması,
Kaynakta bulunmayan tıbbi başarı iddiaları,
Bir araştırmanın yanlış kişiye atfedilmesi,
Uydurma ameliyat ve hasta sayıları,
Gerçek olmayan alıntılar,
Tıbbi etkinlik hakkında hatalı sonuçlar,
Tanıtım dili.
Her bilgi güvenilir kaynaklarla tek tek karşılaştırılmalıdır.
21. Teknik Wikipedia Düzenlemeleri Yapılır
Taslak tamamlandıktan sonra teknik düzenlemeler yapılır:
Giriş bölümü,
Bölüm başlıkları,
Kaynak gösterme şablonları,
İç bağlantılar,
Bilgi kutusu,
Kategoriler,
Görseller,
Dış bağlantılar,
Vikiveri bağlantısı,
Tarih ve sayı biçimleri.
Bilgi Kutusunda Neler Bulunabilir?
Kaynaklarla doğrulanabiliyorsa şu bilgiler yer alabilir:
Doğum tarihi ve yeri,
Uyruğu,
Uzmanlık alanı,
Mezun olduğu kurum,
Çalıştığı kurumlar,
Akademik unvan,
Bilindiği temel çalışma,
Önemli ödüller.
Bilgi kutusu, reklam sloganı, klinik adresi, randevu telefonu, web sitesi tanıtımı veya bütün sertifikaları listelemek için kullanılmamalıdır.
Dış Bağlantılar Nasıl Kullanılır?
Dış bağlantılar bölümü şu içeriklerle doldurulmamalıdır:
Randevu sayfaları,
Hastane satış ve hizmet sayfaları,
Sosyal medya hesaplarının tamamı,
Doktor değerlendirme siteleri,
Sağlık turizmi sayfaları,
Klinik reklamları,
YouTube’daki bütün videolar.
Ansiklopedik açıdan gerekli ve doğrudan ilgili sınırlı sayıda bağlantı kullanılabilir.
22. Taslak Alanında Kontrol Yapılır
Yeni kullanıcılar, maddeyi doğrudan ana madde alanında yayımlamadan önce deneme tahtası veya uygun taslak alanında hazırlayabilir. Türkçe Vikipedi’nin Madde Sihirbazı, mevcut maddeleri etkilemeden düzenleme pratiği yapılabilmesi için deneme tahtasının kullanılabileceğini belirtmektedir.
Taslak aşamasında şu kontroller yapılmalıdır:
Kayda değerlik gerekçesi,
Bağımsız kaynakların yeterliliği,
Yaşayan kişi politikası,
Tıbbi kaynakların niteliği,
Tarafsızlık,
Telif hakkı,
Çıkar çatışması açıklaması,
Teknik biçimlendirme,
Görsel lisansı.
Taslak oluşturmak, içeriğin otomatik olarak kabul edileceği anlamına gelmez.
Yayımlama Öncesi Kontrol Listesi
Kayda Değerlik Kontrolü
Doktor hangi ölçüt üzerinden kayda değer kabul ediliyor?
Doktor hakkında bağımsız ve kapsamlı kaynaklar var mı?
Değerlendirme yalnızca doktorluk unvanına mı dayanıyor?
Profesörlük veya başhekimlik otomatik yeterlilik gibi mi sunuluyor?
Tıbbi etki bağımsız kaynaklarla gösterilebiliyor mu?
Ödüllerin seçiciliği doğrulandı mı?
Basın haberleri gerçekten bağımsız mı?
Kaynak Kontrolü
Kaynaklar doktoru doğrudan ele alıyor mu?
Aynı basın bülteninin kopyaları tespit edildi mi?
Hastane ve klinik kaynakları bağımsız kaynaklardan ayrıldı mı?
Kaynaklar yazılan cümleleri gerçekten destekliyor mu?
Tıbbi iddialar yüksek kaliteli ikincil kaynaklara dayanıyor mu?
Sosyal medya ve hasta yorumları temel kaynak olarak kullanılmış mı?
Tarafsızlık Kontrolü
“En iyi”, “öncü” veya “dünyaca ünlü” gibi ifadeler bulunuyor mu?
Klinik ve hizmet tanıtımı yapılmış mı?
Doktorun açıklamaları bağımsız değerlendirme gibi mi sunuluyor?
Eleştiriler sistematik biçimde çıkarılmış mı?
Olumsuz iddialara gereğinden fazla yer verilmiş mi?
Bilimsel tartışmalar uygun ağırlıkla aktarılmış mı?
Yaşayan Kişi Kontrolü
Tartışmalı bilgiler güçlü kaynaklara dayanıyor mu?
İddia ile kesinleşmiş karar birbirinden ayrılmış mı?
Hasta mahremiyetini ihlal eden bilgi bulunuyor mu?
Özel hayatla ilgili gereksiz ayrıntılar çıkarıldı mı?
Olumlu iddialar da kaynaklandırıldı mı?
Teknik Kontrol
Madde başlığında akademik unvan kullanılmış mı?
İç bağlantılar doğru mu?
Kaynaklar ilgili cümlelerin sonunda mı?
Bilgi kutusundaki bilgiler kaynaklı mı?
Görsel lisansı geçerli mi?
Vikiveri doğru kişiye bağlanmış mı?
Seçilmiş yayınlar bölümü ölçülü mü?
Çıkar Çatışması Kontrolü
Maddeyi doktorun kendisi mi hazırlıyor?
Hastane veya klinik çalışanı sürece dâhil mi?
Ücretli danışmanlık ilişkisi bulunuyor mu?
İşveren ve müşteri açıklanmış mı?
Tartışmalı değişiklikler topluluk incelemesine sunulmuş mu?
Madde Yayımlandıktan Sonra Ne Olur?
Doktor maddesinin yayımlanması, içeriğin kesin olarak kabul edildiği veya kalıcı olacağı anlamına gelmez.
Diğer kullanıcılar:
Metni değiştirebilir,
Kaynaksız bilgileri çıkarabilir,
Tanıtım dilini temizleyebilir,
Yeni kaynaklar ekleyebilir,
Kayda değerlik şablonu yerleştirebilir,
Tıbbi kaynakların yetersizliğini belirtebilir,
Maddenin başlığını değiştirebilir,
Başka bir maddeyle birleştirmeyi önerebilir,
Hızlı silme veya silinmeye aday gösterme süreci başlatabilir.
Doktor, hastane veya metni hazırlayan kişi maddenin son biçimini kontrol edemez.
Wikipedia Doktor Maddeleri Neden Silinir?
Doktorluk Unvanının Yeterli Sanılması
Maddenin yalnızca uzmanlık, profesörlük veya başhekimlik bilgilerine dayanması.
Bağımsız Kaynak Bulunmaması
Kaynakların doktorun web sitesi, hastane profili, özgeçmişi ve sosyal medya hesaplarından oluşması.
Klinik Tanıtımına Dönüşmesi
Maddede tedavilerin, cihazların, klinik hizmetlerinin, hastane adresinin ve randevu bilgilerinin yer alması.
Basın Bültenlerinin Kaynak Olarak Kullanılması
Aynı tanıtım metninin çok sayıda sitede yayımlanmasının bağımsız kaynak çeşitliliği gibi sunulması.
Tıbbi Başarıların Abartılması
Kaynakta bulunmayan “ilk”, “tek”, “en başarılı” ve “çığır açan” ifadelerinin kullanılması.
Hasta Yorumlarının Kaynak Gösterilmesi
Kullanıcı yorumları ve memnuniyet puanlarının tıbbi veya ansiklopedik başarı kanıtı olarak kullanılması.
Özgeçmiş Yapısı
Bütün sertifikaların, kongrelerin, yayınların, üyeliklerin ve görevlerin ayrıntılı biçimde listelenmesi.
Tıbbi İddiaların Zayıf Kaynaklara Dayanması
Tedavi etkinliğinin doktorun kendi makalesi, reklam haberi veya hasta ifadesiyle kanıtlanmaya çalışılması.
Telif Hakkı İhlali
Hastane veya kişisel web sitesindeki biyografinin doğrudan kopyalanması.
Yaşayan Kişi Politikası İhlali
Malpraktis, dava, soruşturma veya özel hayat bilgilerinin zayıf kaynaklarla yayımlanması.
Çıkar Çatışmasının Açıklanmaması
Doktor, hastane veya ücretli temsilci adına hazırlanan içeriğin bağlantı açıklanmadan yayımlanması.
Silinen Doktor Maddesi Yeniden Oluşturulabilir mi?
Silinme gerekçeleri ortadan kalkmışsa konu yeniden değerlendirilebilir.
Örneğin:
Yeni bağımsız ve kapsamlı kaynaklar yayımlanmışsa,
Doktorun çalışmaları sonradan önemli tıbbi etki oluşturmuşsa,
Yüksek prestijli bir ödül kazanılmışsa,
Tarihsel veya biyografik araştırmalar yayımlanmışsa,
Önceki metindeki reklam ve telif sorunları giderilmişse,
Kaynaklar tamamen yeniden değerlendirilmişse
yeni bir taslak hazırlanabilir.
Aynı içeriğin aynı kaynaklarla ve küçük değişikliklerle yeniden yayımlanması önceki silme gerekçesini ortadan kaldırmaz.
Wikipedia Doktor Sayfasının Kalıcılığı Garanti Edilebilir mi?
Hayır. Bir doktor maddesinin yayımlanması veya süresiz biçimde korunması garanti edilemez.
Bunun nedenleri şunlardır:
Kaynakların topluluk tarafından yeniden değerlendirilebilmesi,
Tıbbi bilgilerin güncellenmesi,
Yeni telif hakkı sorunlarının tespit edilmesi,
Yaşayan kişi ihlallerinin ortaya çıkması,
Kayda değerlik konusunda farklı fikir birliği oluşması,
Maddenin başka bir konuya birleştirilmesi,
Sonradan uygunsuz düzenlemeler yapılması.
Kayda değer bir doktor hakkında madde bulunması mümkün olsa da maddenin belirli bir sürümünün değişmeden kalması mümkün değildir.
Profesyonel Destek Hangi Aşamaları Kapsayabilir?
Politikalara uygun bir profesyonel çalışma şu aşamaları kapsayabilir:
Genel kişi kayda değerliği analizi,
Akademisyen kayda değerliği incelemesi,
Bağımsız kaynak araştırması,
Basın bülteni ve sponsorlu içeriklerin ayrıştırılması,
Tıbbi yayın ve atıf analizinin bağlama oturtulması,
Tıbbi katkı iddialarının kaynak kontrolü,
Yaşayan kişi risk değerlendirmesi,
Çıkar çatışması analizi,
Tarafsız bölüm planı hazırlanması,
Ansiklopedik taslak oluşturulması,
Kaynakların cümlelerle eşleştirilmesi,
Telif hakkı kontrolü,
Teknik Wikipedia biçimlendirmesi,
Ücretli katkı açıklamalarının hazırlanması,
Topluluk tarafından yöneltilen politika temelli itirazların incelenmesi.
Profesyonel destek:
Kayda değer olmayan bir doktoru kayda değer hâle getiremez,
Reklam haberini bağımsız kaynağa dönüştüremez,
Tıbbi başarı bulunmadığı hâlde başarı üretemez,
Bilimsel etkinliği kanıtlanmamış yöntemi etkili gösteremez,
Topluluğun kararını önceden belirleyemez,
Maddenin kabulünü veya kalıcılığını garanti edemez.
Sık Sorulan Sorular
Doktor Olmak Wikipedia Sayfası İçin Yeterli midir?
Hayır. Doktorluk mesleki bir unvandır. Ayrı bir Wikipedia maddesi için doktorun bağımsız kaynaklarda kapsamlı biçimde ele alınması veya başka bir kayda değerlik ölçütünü karşılaması gerekir.
Profesör Doktorlar İçin Wikipedia Sayfası Açılabilir mi?
Profesörlük tek başına yeterli değildir. Akademik çalışmaların alan üzerindeki etkisi, önemli ödüller, seçici üyelikler ve bağımsız kaynaklar birlikte değerlendirilir.
Başhekim Olmak Kayda Değerlik Sağlar mı?
Her başhekim otomatik olarak kayda değer kabul edilmez. Kurumun önemi, görevin düzeyi ve doktorun bağımsız kaynaklarda nasıl ele alındığı incelenmelidir.
Özel Hastane Sahibi Doktor İçin Wikipedia Sayfası Açılabilir mi?
Hastane veya klinik sahipliği tek başına yeterli değildir. Doktorun bireysel kayda değerliği ile kurumun kayda değerliği birbirinden ayrı değerlendirilir.
Çok Sayıda Ameliyat Yapmak Yeterli midir?
Hayır. Ameliyat sayısı mesleki deneyim göstergesi olabilir; ancak bağımsız ve kapsamlı kaynaklar olmadan ansiklopedik kayda değerlik sağlamaz.
Televizyona Çıkan Doktor Kayda Değer midir?
Birkaç programa katılmak veya uzman görüşü vermek genellikle yeterli değildir. Doktorun medya faaliyetlerinin uzun süreli, bağımsız ve kapsamlı biçimde ele alınması gerekir.
Sosyal Medyada Tanınmış Doktorlar İçin Sayfa Açılabilir mi?
Takipçi sayısı tek başına yeterli değildir. Sosyal medya faaliyetlerinin bağımsız güvenilir kaynaklarda kapsamlı biçimde incelenip incelenmediği değerlendirilir.
Google Yorumları Kaynak Sayılır mı?
Hayır. Google yorumları kullanıcı üretimli içeriklerdir ve bağımsız editoryal denetim taşımaz.
Doktorun Hastane Profili Kaynak Olarak Kullanılabilir mi?
Unvan, görev ve eğitim gibi tartışmasız bilgileri doğrulamak için kullanılabilir. Doktorla kurumsal bağlantısı bulunduğu için kayda değerliği tek başına kanıtlamaz.
Doktorun Kendi Makaleleri Kaynak Sayılır mı?
Araştırmanın yapıldığını ve hangi sonuçların bildirildiğini gösterebilir. Doktorun önemini veya tedavinin kesin etkinliğini bağımsız biçimde kanıtlamaz.
Kaç Atıf Doktoru Kayda Değer Yapar?
Bütün tıp alanları için geçerli sabit bir atıf sınırı bulunmaz. Atıflar uzmanlık alanı, kariyer süresi, ortak yazarlık ve bağımsız akademik değerlendirmelerle birlikte incelenmelidir.
Patent Sahibi Olmak Yeterli midir?
Hayır. Patent, buluşun tıbbi etkisini veya yaygınlığını kanıtlamaz. Buluşun bağımsız bilimsel kaynaklarda nasıl ele alındığı araştırılmalıdır.
Ödül Almak Wikipedia İçin Yeterli midir?
Ödülün seçiciliği, itibarı ve bağımsızlığı önemlidir. Klinik veya hastane tarafından verilen rutin başarı belgeleri genellikle tek başına yeterli değildir.
Doktor Kendi Wikipedia Sayfasını Yazabilir mi?
Teknik olarak düzenleme yapabilir; ancak kendi biyografisini yazması çıkar çatışması oluşturur. Tartışmalı değişikliklerin kaynaklarla birlikte tartışma sayfasında önerilmesi daha uygun olabilir.
Ücretli Wikipedia Desteği Almak Yasak mıdır?
Ücretli katkıda ödeme yapan taraf, müşteri ve diğer ilişkiler açıklanmalıdır. Ücretli katkı, maddenin kabul edileceği veya kalıcı olacağı anlamına gelmez.
Doktor Sayfası Yayımlandıktan Sonra Silinebilir mi?
Evet. Kayda değerlik, reklam, kaynak, telif hakkı, yaşayan kişi veya çıkar çatışması sorunları nedeniyle madde yeniden değerlendirilebilir.
Wikipedia doktor sayfası oluşturma süreci, hekimin özgeçmişinin veya klinik tanıtımının ansiklopediye aktarılmasından ibaret değildir. Sürecin merkezinde doktorun neden ansiklopedik bir konu olduğunun bağımsız ve güvenilir kaynaklarla gösterilmesi bulunur.
Doktorluk, uzmanlık, profesörlük, başhekimlik, klinik sahipliği, ameliyat sayısı, sosyal medya takipçisi veya televizyon görünürlüğü tek başına ayrı bir Wikipedia maddesi oluşturulmasını sağlamaz. Değerlendirme; doktorun bağımsız kaynaklarda ele alınma düzeyi, tıbbi veya akademik etkisi, tarihsel önemi, kamu sağlığına katkısı veya başka bir alandaki kayda değerliği üzerinden yapılmalıdır.
Doktor biyografileri ayrıca tıbbi iddialar içerebildiği için kaynak seçimi daha dikkatli yürütülmelidir. Bir tedavinin veya cerrahi yöntemin etkisi, doktorun kendi açıklamaları ya da haber başlıklarıyla değil, güvenilir tıbbi ikincil kaynaklarla değerlendirilmelidir.
Hayatta olan doktorlar hakkındaki tartışmalı bilgiler, yaşayan kişi politikası nedeniyle yüksek kaynak standardına tabidir. Malpraktis, dava, disiplin soruşturması ve mesleki yaptırım gibi konularda iddia ile kesinleşmiş karar birbirinden açık biçimde ayrılmalıdır.
Madde yayımlandıktan sonra Wikipedia topluluğunun denetimine açılır. İçerik değiştirilebilir, kaynaklar sorgulanabilir, reklam ifadeleri çıkarılabilir veya silme süreci başlatılabilir. Bu nedenle sağlıklı bir doktor maddesi oluşturma çalışması; metin yazımından önce gerçekleştirilen kayda değerlik analizi, bağımsız kaynak araştırması, tıbbi kaynak değerlendirmesi, yaşayan kişi incelemesi ve çıkar çatışması kontrolüne dayanır.
