Wikipedia Silme ve Kaldırma Talepleri Nasıl Yapılır?
Wikipedia’daki bir maddenin, bilginin, görselin veya geçmiş sürümün silinmesi; kişisel talep, kurumsal tercih ya da itibar kaygısı temelinde otomatik olarak gerçekleştirilen bir işlem değildir. Silme ve kaldırma talepleri, içeriğin niteliğine göre Wikipedia politikaları, topluluk değerlendirmesi, gizlilik kuralları, telif hakkı hükümleri ve istisnai durumlarda hukuki süreçler çerçevesinde incelenir.
Wikipedia’da Silme ve Kaldırma Talebi Ne Anlama Gelir?
Wikipedia’da “silme” ve “kaldırma” ifadeleri günlük kullanımda aynı anlamda değerlendirilebilse de teknik ve politik açıdan farklı işlemleri kapsayabilir.
Bir talep şu sonuçlardan birini amaçlayabilir:
Maddenin tamamının silinmesi,
Madde içerisindeki belirli bir bilginin çıkarılması,
Kaynaksız veya tartışmalı bir ifadenin düzeltilmesi,
Telif hakkı ihlali oluşturan içeriğin kaldırılması,
Bir fotoğrafın veya başka bir medya dosyasının silinmesi,
Sayfa geçmişindeki belirli bir sürümün gizlenmesi,
Ağır gizlilik ihlali içeren bilginin kamuya kapatılması,
Arama motorlarında görünen eski bir sürümün güncellenmesi,
Daha önce silinen bir maddenin yeniden değerlendirilmesi.
Bu taleplerin her biri farklı bir politika ve değerlendirme yolu gerektirir. Bir maddeyi bütünüyle sildirmeye yönelik gerekçe, yalnızca belirli bir cümlenin düzeltilmesini gerektiren durumla aynı şekilde ele alınmaz.
Wikipedia’nın silme politikası, silme işlemlerinin gerekçelerini ve uygulanacak prosedürleri belirler. Silme kararları çoğunlukla tek bir kişinin talebine değil, ilgili politikaların uygulanmasına veya topluluk içinde oluşan fikir birliğine dayanır.
Bir Kişi veya Kurum Kendi Wikipedia Maddesini Sildirebilir mi?
Bir maddenin konusu olan kişi, şirket, kurum veya kuruluş, maddenin sahibi değildir. Wikipedia maddeleri, hak sahibinin yönettiği kurumsal profil sayfaları olarak değerlendirilmez.
Bu nedenle aşağıdaki gerekçeler tek başına silme için yeterli kabul edilmez:
“Bu sayfanın yayımlanmasını istemiyorum.”
“Şirketimiz bu metni onaylamadı.”
“Biyografimde bu bilginin yer almasını istemiyorum.”
“Marka yönetimimiz açısından bu madde uygun değil.”
“Sayfa itibarımıza zarar veriyor.”
“Maddenin kontrolünü bize devredin.”
“Şirket yöneticisi sayfanın kaldırılmasını talep ediyor.”
Wikipedia’da temel soru, konu sahibinin maddeyi isteyip istemediği değil; içeriğin kayda değerlik, doğrulanabilirlik, tarafsızlık, yaşayan insanların biyografileri, telif hakkı ve diğer içerik politikalarına uygun olup olmadığıdır.
Bununla birlikte, konu sahibinin itirazı tamamen önemsiz değildir. Talep; ciddi bir doğruluk sorunu, mahremiyet ihlali, kaynaksız suçlama, kişisel veri ifşası veya güvenilir kaynaklarla desteklenmeyen zarar verici içerik içeriyorsa politika temelli olarak değerlendirilmelidir.
Maddenin İstenmemesi ile Politika İhlali Arasındaki Fark
Bir kişi hakkında doğrulanabilir, tarafsız ve bağımsız kaynaklara dayanan ansiklopedik bir madde bulunması, o kişinin onayına bağlı değildir.
Buna karşılık maddede:
Kaynaksız iddialar,
Dedikodu niteliğindeki bilgiler,
Özel hayatın gereksiz ayrıntıları,
Güvenilir olmayan kaynaklara dayanan suçlamalar,
Taraflı veya saldırgan ifadeler,
Yanlış kişiye ait bilgiler,
Güncelliğini kaybetmiş ve yanıltıcı anlatımlar
bulunuyorsa bunların düzeltilmesi veya kaldırılması talep edilebilir.
Talebin etkili olabilmesi için “Bu içeriği istemiyorum” biçiminde değil, hangi politikanın nasıl ihlal edildiğini açıklayan somut bir gerekçeyle sunulması gerekir.
Wikipedia’da Hangi Durumlarda Maddenin Tamamı Silinebilir?
Bir maddenin tamamının silinmesi, yalnızca konu sahibinin talebi üzerine uygulanan bir işlem değildir. Maddenin ansiklopedide bulunmasını engelleyen yapısal veya politik bir sorun bulunmalıdır.
Kayda Değerliğin Gösterilememesi
Wikipedia’da bir kişi, kurum, şirket, ürün veya olay hakkında madde bulunabilmesi için konunun güvenilir ve bağımsız kaynaklarda yeterli ölçüde ele alınmış olması beklenir.
Bir madde yalnızca şu tür kaynaklara dayanıyorsa kayda değerlik açısından sorun yaşayabilir:
Kurumun kendi internet sitesi,
Basın bültenleri,
Sponsorlu haberler,
Ücretli tanıtım yazıları,
Sosyal medya hesapları,
E-ticaret veya ürün sayfaları,
Kişisel röportajlar,
Şirket tarafından yayımlanan faaliyet raporları,
İçerik ortaklığı kapsamında hazırlanmış metinler.
Bu kaynaklar belirli bilgilerin doğrulanmasına yardımcı olabilse de konunun bağımsız kaynaklarda kayda değer ölçüde incelendiğini tek başına göstermeyebilir.
Reklam veya Tanıtım Amacı Taşıyan İçerikler
Bir madde ağırlıklı olarak tanıtım, pazarlama veya itibar yönetimi amacıyla hazırlanmışsa silinme riski taşıyabilir.
Reklam niteliği şu unsurlardan anlaşılabilir:
Üstünlük belirten sıfatlar,
Ürün ve hizmetlerin ayrıntılı biçimde tanıtılması,
Müşteri odaklı satış dili,
Sloganların ansiklopedik bilgi gibi sunulması,
Kurumsal başarıların bağlamsız biçimde sıralanması,
Şirket internet sitesindeki metinlerin kopyalanması,
Ödül ve sertifikaların seçici biçimde öne çıkarılması,
İletişim, sipariş veya satış bağlantılarının eklenmesi.
Reklam dili içerikten temizlenebiliyorsa doğrudan silme yerine düzenleme yapılabilir. Ancak sayfanın esas amacı tanıtım ise ve ansiklopedik içerik oluşturacak bağımsız kaynaklar bulunmuyorsa silme gündeme gelebilir.
Telif Hakkı İhlali
Başka bir internet sitesinden, kitaptan, haberden, katalogdan veya kurumsal metinden izinsiz biçimde kopyalanmış içerikler Wikipedia’da kullanılamaz.
Metnin konu sahibi tarafından hazırlanmış olması, otomatik olarak Wikipedia’ya kopyalanabileceği anlamına gelmez. Şirket internet sitesinde yayımlanan bir “Hakkımızda” metni de telif hakkıyla korunabilir.
Telif ihlali yalnızca metinlerde değil, şu içeriklerde de ortaya çıkabilir:
Fotoğraflar,
Logolar,
Haritalar,
Grafikler,
Video görüntüleri,
Albüm kapakları,
Afişler,
Kitap kapakları,
Kurumsal belgeler.
Wikimedia Foundation, geçerli telif hakkı kaldırma bildirimlerini ilgili hukuk çerçevesinde değerlendirebilir. Foundation’ın DMCA politikası, geçerli bir talep bulunması durumunda içeriğin kaldırılabileceğini; taleplerin hukuki yeterlilik ve iyi niyet açısından incelendiğini belirtir.
Sahte, Deneme veya Anlamsız Sayfalar
Ansiklopedik bir konu içermeyen, deneme amacıyla oluşturulan, anlaşılmaz metinlerden meydana gelen veya açıkça uydurma bir konuya dayanan sayfalar hızlı silme kapsamında değerlendirilebilir.
Daha Önce Silinmiş İçeriğin Yeniden Oluşturulması
Bir madde topluluk kararıyla silindikten sonra, silinme gerekçeleri giderilmeden aynı veya büyük ölçüde benzer içerikle yeniden oluşturulursa tekrar silinebilir.
Yeni ve güçlü bağımsız kaynakların ortaya çıkması, konunun koşullarının değişmesi veya önceki değerlendirmede kullanılmayan önemli kanıtların bulunması durumunda yeniden inceleme talep edilebilir. Ancak yalnızca metnin kelimelerini değiştirmek, önceki silme gerekçesini ortadan kaldırmaz.
Wikipedia’daki Başlıca Silme Yöntemleri
Her sorun aynı silme süreciyle ele alınmaz. Wikipedia’da farklı nitelikteki içerikler için farklı prosedürler uygulanır.
Hızlı Silme
Hızlı silme, topluluk tartışmasına ihtiyaç duyulmayacak kadar açık biçimde belirli kriterleri karşılayan sayfalar için kullanılan yöntemdir.
Bu süreç şu tür durumlarda uygulanabilir:
Anlamsız veya deneme amaçlı sayfalar,
Açık reklam niteliğindeki içerikler,
Telif hakkı ihlalleri,
Daha önce silinmiş içeriğin gerekçe giderilmeden yeniden oluşturulması,
Kullanıcı talebiyle silinebilecek belirli kullanıcı alt sayfaları,
Teknik nedenlerle gereksiz hâle gelen sayfalar,
Açıkça ansiklopedik içerik taşımayan oluşumlar.
Hızlı silme, tartışmalı kayda değerlik değerlendirmelerinin kestirme yolu değildir. Bir sayfanın silinip silinmemesi araştırma ve yorum gerektiriyorsa topluluk tartışması daha uygun olabilir. Hızlı silme kriterleri, Wikipedia’nın genel silme politikasının bir parçası olarak uygulanır.
Silme Önerisi
Bazı maddeler hızlı silme için yeterince açık bir durum oluşturmasa da silinmesinin tartışmasız olabileceği düşüncesiyle silme önerisine konu olabilir.
Bu yöntem, belirli bir bekleme süresi içinde itiraz gelmemesi durumunda silme işleminin gerçekleştirilebildiği daha sınırlı bir prosedürdür. İtiraz edilmesi hâlinde sorun genellikle topluluk tartışmasına taşınabilir.
Silinmeye Aday Sayfalar Tartışması
Bir maddenin silinmesi konusunda değerlendirme, kaynak incelemesi ve topluluk görüşü gerekiyorsa Silinmeye Aday Sayfalar süreci kullanılabilir.
Bu süreçte katılımcılar yalnızca “kalsın” veya “silinsin” demek yerine, görüşlerini ilgili politikalarla ilişkilendirmelidir.
Geçerli değerlendirme başlıkları şunlardır:
Kayda değerlik,
Bağımsız kaynakların niteliği,
Kaynakların konuyu ele alma derinliği,
İçeriğin doğrulanabilirliği,
Reklam niteliğinin giderilip giderilemeyeceği,
Maddenin başka bir başlığa birleştirilme olasılığı,
Konunun ansiklopedik kapsamı,
İçeriğin özgün araştırmaya dayanıp dayanmadığı.
Türkçe Vikipedi’de silinmeye aday gösterilen sayfalar normal olarak belirli bir tartışma süresince topluluk değerlendirmesine açık tutulur ve karar, sayı üstünlüğünden çok gerekçelerin politika temelli ağırlığına göre verilir.
Birleştirme ve Yönlendirme
Bir konu bağımsız bir madde için yeterli olmayabilir; ancak başka bir maddenin içinde sınırlı biçimde ele alınması uygun olabilir.
Bu durumda içerik:
Ana şirket maddesine,
Ürün ailesi maddesine,
Bir olayın genel maddesine,
Bir kişinin kariyer bölümüne,
İlgili listeye,
Daha geniş kapsamlı bir konu başlığına
birleştirilebilir.
Dolayısıyla her silme talebi, içeriğin tamamen yok edilmesiyle sonuçlanmaz. Birleştirme, yönlendirme veya kapsam daraltma da olası sonuçlardır.
Maddenin Tamamı Yerine Belirli Bilgilerin Kaldırılması
Bir maddede tek bir yanlış veya sorunlu ifade bulunması, her zaman bütün maddenin silinmesini gerektirmez.
Sorun sınırlıysa öncelikle şu çözümler değerlendirilmelidir:
Yanlış bilginin düzeltilmesi,
Kaynaksız cümlenin çıkarılması,
Güvenilir olmayan kaynağın değiştirilmesi,
Güncelliğini yitirmiş bilginin güncellenmesi,
Taraflı ifadenin nötr biçimde yeniden yazılması,
Gereksiz özel hayat ayrıntılarının kaldırılması,
İddianın kaynakta yer alan bağlamıyla aktarılması,
Maddenin belirli bir bölümünün yeniden yapılandırılması.
Kaynaksız Bilgiler
Wikipedia’daki bilgilerin yayımlanmış ve güvenilir kaynaklarla doğrulanabilmesi gerekir. Bir bilginin doğru olduğunun konu sahibi tarafından bilinmesi yeterli değildir.
Özellikle yaşayan kişilerle ilgili tartışmalı ve zarar verme ihtimali bulunan kaynaksız bilgiler, yüksek bir dikkat standardıyla ele alınmalıdır. Wikipedia’nın doğrulanabilirlik politikası, okuyucuların içeriğin güvenilir bir kaynakta yayımlandığını kontrol edebilmesini temel koşul olarak kabul eder.
Yanlış veya Yanıltıcı Bilgiler
Bir bilginin yanlış olduğu ileri sürülüyorsa talep mümkün olduğunca somutlaştırılmalıdır.
Talepte şu unsurlar yer almalıdır:
Sorunlu cümlenin tam olarak nerede bulunduğu,
İfadenin hangi bölümünün yanlış olduğu,
Kullanılan kaynağın neden iddiayı desteklemediği,
Doğru bilginin hangi bağımsız kaynaklarda yer aldığı,
Talep edilen düzeltmenin ansiklopedik biçimi.
Yalnızca “Bu bilgi yanlıştır” denilmesi, editörlerin iddiayı değerlendirmesi için yeterli olmayabilir.
Güncelliğini Kaybetmiş Bilgiler
Bir görev, unvan, şirket ortaklığı, faaliyet durumu veya hukuki süreç zaman içinde değişebilir. Eski bilginin geçmişte doğru olması, bugün hâlâ güncel olduğu anlamına gelmez.
Bu durumda eski bilginin tamamen silinmesi yerine tarihsel bağlama oturtulması gerekebilir.
Örneğin:
“Şirketin CEO’sudur” yerine “2018–2023 yılları arasında şirketin CEO’su olarak görev yaptı.”
“Hakkında dava devam etmektedir” yerine davanın sonuçlanması hâlinde sonucu güvenilir kaynaklarla eklemek,
“Şirket faaliyet göstermektedir” ifadesini şirketin kapanması veya birleşmesi sonrasında güncellemek.
Ansiklopedik içerik yalnızca güncel durumu değil, kayda değer geçmiş gelişmeleri de kapsayabilir.
Yaşayan Kişiler Hakkındaki Kaldırma Talepleri
Yaşayan kişilerle ilgili maddeler, yanlış veya zarar verici bilginin doğurabileceği sonuçlar nedeniyle daha sıkı standartlara tabidir.
Yaşayan insanların biyografileri politikası, yaşayan kişiler hakkındaki içeriklerin yüksek kaliteli kaynaklara dayanmasını, ihtiyatlı yazılmasını ve tartışmalı bilgilerin titizlikle değerlendirilmesini gerektirir.
Derhâl Müdahale Gerektirebilecek İçerikler
Aşağıdaki türde içerikler öncelikli değerlendirme gerektirebilir:
Kaynaksız suç isnatları,
Güvenilir olmayan sitelere dayanan ağır iddialar,
Açık adres veya özel iletişim bilgileri,
Kimlik numarası, banka bilgisi veya benzeri kişisel veriler,
Aile üyelerine ilişkin ansiklopedik önem taşımayan özel bilgiler,
Sağlık durumuna ilişkin kaynaksız iddialar,
Cinsel yaşam veya mahremiyetle ilgili gereksiz ayrıntılar,
Reşit olmayan kişiler hakkında hassas bilgiler,
Tehdit veya taciz riskini artırabilecek veriler,
Yanlış kişiye atfedilen adli veya mali bilgiler.
Bu tür içeriklerde yalnızca madde tartışma sayfasında uzun bir tartışma yürütmek uygun olmayabilir. Bilginin niteliğine göre hizmetliler, sürüm gizleme yetkisine sahip kullanıcılar veya gözetmenlerle daha gizli kanallar üzerinden iletişim gerekebilir.
Suçlama ve Adli Süreçler
Bir kişinin gözaltına alınması, hakkında soruşturma açılması, dava edilmesi veya basında suçlamalara konu olması, kişinin suçlu olduğu anlamına gelmez.
Bu tür içeriklerde:
Masumiyet karinesi gözetilmeli,
İddia ile kesinleşmiş hüküm birbirinden ayrılmalı,
Haber başlıkları doğrudan gerçek olarak aktarılmamalı,
Sürecin sonucu güncellenmeli,
Olayın kişinin biyografisi açısından ansiklopedik ağırlığı değerlendirilmelidir.
Geçici bir gündem olayının biyografide kalıcı ve orantısız biçimde yer alması, tarafsızlık ve ağırlık ilkeleri bakımından sorun oluşturabilir.
Sürüm Gizleme ve Gözetim Nedir?
Wikipedia’da bir metnin mevcut maddeden çıkarılması, o metnin sayfa geçmişinden tamamen kaybolduğu anlamına gelmez.
Normal bir değişiklik sonrasında eski içerik, sayfanın geçmiş sürümlerinde görüntülenmeye devam edebilir. Ağır ihlallerde daha ileri teknik işlemler gerekebilir.
Sürüm Gizleme
Sürüm gizleme, belirli bir değişikliğin metnini, değişiklik özetini veya kullanıcı bilgilerini normal kullanıcıların erişimine kapatmak için kullanılabilir.
Bu işlem şu durumlarda değerlendirilebilir:
Telif hakkı ihlali,
Ağır hakaret veya saldırı,
Kişisel verilerin ifşası,
Açıkça uygunsuz değişiklik özetleri,
Gizli bilgilerin yayımlanması,
Ciddi taciz veya karalama içeriği.
Her yanlış bilgi sürüm gizleme gerektirmez. Basit bir içerik hatası genellikle normal değişiklikle düzeltilir.
Gözetim
Gözetim, sürüm gizlemeden daha sınırlı ve güçlü bir yetkidir. Son derece hassas bilgilerin, belirli yetkili kullanıcılar dışındaki kişilerden gizlenmesini amaçlar.
Gözetim şu tür durumlarda gündeme gelebilir:
Kamuya açık olmayan kişisel bilgilerin ifşası,
Ciddi mahremiyet ihlalleri,
Hukuki açıdan son derece hassas içerikler,
Tehdit oluşturan veya güvenlik riski doğuran veriler,
İftira niteliği taşıma ihtimali yüksek ve açıkça sorunlu materyaller.
Bu taleplerin ilgili bilgiyi daha geniş kitlelere yaymamak için kamuya açık sayfalarda ayrıntılı biçimde paylaşılmaması gerekir. Türkçe Vikipedi’de bu yetkiyi kullanan kullanıcı grubu gözetmenler olarak adlandırılır.
Görsel ve Dosya Kaldırma Talepleri
Wikipedia maddelerindeki görseller genellikle Wikimedia Commons veya yerel dosya alanında barındırılır. Görselin maddeden kaldırılması ile dosyanın sistemden tamamen silinmesi farklı işlemlerdir.
Görselin Maddeden Çıkarılması
Bir görsel şu nedenlerle maddeden çıkarılabilir:
Konuyla ilgisiz olması,
Yanlış kişiyi veya kurumu göstermesi,
Yanıltıcı bir altyazıyla kullanılması,
Tarafsızlık sorunu oluşturması,
Ansiklopedik değer taşımaması,
Maddenin dengesini bozacak biçimde kullanılması.
Görsel maddeden çıkarılsa bile dosya Wikimedia Commons’ta bulunmaya devam edebilir.
Dosyanın Tamamen Silinmesi
Dosyanın tamamen silinmesi için genellikle şu tür gerekçeler gerekir:
Geçersiz veya sahte lisans bilgisi,
Telif hakkı ihlali,
İzin belgesinin bulunmaması,
Dosyanın proje kapsamı dışında olması,
Kişilik veya mahremiyet hakları bakımından ciddi sorun,
Aynı dosyanın gereksiz kopyası olması.
Bir fotoğrafta yer alan kişinin fotoğrafı beğenmemesi tek başına telif hakkı veya silme gerekçesi oluşturmaz. Fotoğrafın telif hakkı çoğunlukla fotoğrafı çeken kişiye aittir; fotoğrafta görünen kişiye otomatik olarak geçmez.
Arama Motorlarından Kaldırma ile Wikipedia’dan Silme Aynı Şey midir?
Wikipedia’daki içeriğin kaldırılması ile Google veya diğer arama motorlarındaki sonucun kaldırılması farklı süreçlerdir.
Bir içerik Wikipedia’dan çıkarıldığında:
Arama motoru önbelleğinde bir süre görünmeye devam edebilir,
Eski başlık ve açıklama sonuçlarda geçici olarak kalabilir,
Başka sitelerdeki kopyalar varlığını sürdürebilir,
İnternet arşivlerinde önceki sürümler bulunabilir,
Sosyal medya paylaşımları otomatik olarak silinmez.
Benzer şekilde, bir arama sonucunun arama motorundan kaldırılması, ilgili Wikipedia sayfasını veya içeriği ortadan kaldırmaz.
Bu nedenle talebin hedefi açıkça belirlenmelidir:
Wikipedia maddesinin silinmesi,
Bir cümlenin düzeltilmesi,
Geçmiş sürümün gizlenmesi,
Wikimedia Commons dosyasının silinmesi,
Arama motoru sonucunun kaldırılması,
Başka sitelerdeki kopyaların kaldırılması
birbirinden ayrı işlemlerdir.
Hukuki Kaldırma Talepleri Nasıl Ele Alınır?
Wikipedia’nın büyük bölümü gönüllü editör toplulukları tarafından yönetilir. İçerik uyuşmazlıklarının çoğunun, ilgili Wikipedia topluluğunun politika ve süreçleri üzerinden çözülmesi beklenir.
Wikimedia Foundation’ın resmî iletişim açıklamalarına göre topluluklar; tarafsız olmayan veya ansiklopedik standartları karşılamayan maddelerin düzenlenmesine karar verebilir. Wikimedia Foundation ise içeriği doğrudan genellikle yalnızca sıkı hukuki gerekçelerin bulunduğu istisnai durumlarda kaldırır.
Topluluk Süreci ile Hukuki Sürecin Ayrılması
Aşağıdaki konular öncelikle topluluk süreçleriyle ele alınabilir:
Kaynak yetersizliği,
Taraflı anlatım,
Güncel olmayan bilgi,
Ağırlık sorunu,
Kayda değerlik tartışması,
Reklam dili,
Madde yapısı,
Hatalı ancak hassas olmayan içerik.
Aşağıdaki durumlarda hukuki veya özel iletişim kanalları gerekebilir:
Geçerli mahkeme kararları,
Resmî yasal bildirimler,
Telif hakkı kaldırma talepleri,
Kamuya açık olmayan kişisel verilerin ifşası,
Yakın fiziksel zarar tehdidi,
Çocuk güvenliği sorunları,
Ciddi güvenlik ve taciz vakaları.
Resmî taleplerin, Wikipedia’nın gönüllü editörlerine veya bağımsız Wikimedia kullanıcı gruplarına gönderilmesi her zaman doğru muhataba ulaşıldığı anlamına gelmez. Wikimedia sitelerini işleten ve barındıran tüzel yapı Wikimedia Foundation’dır; resmî hukuki talepler için Foundation’ın belirlediği kanallar kullanılmalıdır.
Hukuki Tehditlerin Tartışma Sayfalarında Kullanılması
Bir içerik uyuşmazlığında doğrudan editörleri dava açmakla tehdit etmek, ansiklopedik tartışmayı çözmeyebilir ve topluluk ortamında ek sorunlara yol açabilir.
Politika temelli başvuruda şu yaklaşım daha işlevseldir:
Sorunlu içeriği açıkça belirlemek,
İlgili kaynağı incelemek,
Politika ihlalini açıklamak,
Talep edilen değişikliği somutlaştırmak,
Hassas bilgileri kamuya açık biçimde tekrar yayımlamamak,
Hukuki başvuru gerekiyorsa bunu doğru resmî kanala yöneltmek.
Hukuki değerlendirme ile ansiklopedik düzenleme talebi birbirine karıştırılmamalıdır.
Silme veya Kaldırma Talebi Nasıl Hazırlanmalıdır?
Etkili bir talep kısa, doğrulanabilir ve politika temelli olmalıdır.
Sorunlu İçeriği Tam Olarak Belirleyin
Talepte şu bilgiler bulunmalıdır:
Maddenin tam adı,
Sorunlu bölümün başlığı,
İlgili cümle veya paragraf,
Varsa sorunlu sürümün tarihi,
Kullanılan kaynağın bağlantısı veya künyesi,
Talebin düzeltme mi, kaldırma mı yoksa gizleme mi olduğu.
“Wikipedia’daki tüm bilgiler yanlıştır” gibi genel ifadeler değerlendirmeyi zorlaştırır.
İlgili Politikayı Belirtin
Talebin dayandığı sorun açıkça tanımlanmalıdır:
Kaynaksız bilgi,
Güvenilir olmayan kaynak,
Yaşayan kişi hakkında tartışmalı iddia,
Telif hakkı ihlali,
Kişisel veri ifşası,
Tarafsızlık ihlali,
Orantısız ağırlık,
Yanlış kişiye atıf,
Kayda değerlik eksikliği,
Reklam niteliği.
Politika adının bilinmemesi talebi geçersiz kılmaz; ancak sorunun niteliğinin açık biçimde anlatılması gerekir.
Güvenilir Kaynak Sunun
Bir düzeltme talebinde kurum içi belge veya kişisel açıklama yerine mümkün olduğunca yayımlanmış ve bağımsız kaynaklar kullanılmalıdır.
Uygun kaynaklar konuya göre şunları içerebilir:
Saygın ulusal veya uluslararası basın kuruluşları,
Akademik yayınlar,
Hakemli dergiler,
Güvenilir kitaplar,
Resmî siciller,
Mahkeme kararları,
Düzenleyici kurum kayıtları,
Alanında uzman yayınlar.
Birincil kaynaklar belirli olgular için kullanılabilse de yorumlayıcı veya tartışmalı iddialarda bağımsız ikincil kaynaklar daha güçlü kabul edilir.
Çözüm Önerisini Somutlaştırın
Yalnızca içeriğin kaldırılmasını istemek yerine uygulanabilir bir öneri sunulabilir.
Örneğin:
“Cümle kaynak tarafından desteklenmediği için çıkarılmalıdır.”
“İddia kesin hüküm gibi yazılmıştır; soruşturma aşamasında olduğu belirtilmelidir.”
“Görev unvanı 2023 yılında sona ermiştir; tarih aralığı eklenmelidir.”
“Bu paragraf şirketin internet sitesinden kopyalanmıştır ve telif sorunu taşımaktadır.”
“Açık adres bilgisi yaşayan kişi açısından mahremiyet riski oluşturmaktadır.”
Bu biçim, talebin kişisel tercihten değil, ansiklopedik bir sorundan kaynaklandığını gösterir.
Çıkar Çatışması Bulunan Kişiler Nasıl Hareket Etmelidir?
Madde konusu olan kişi, çalışanı, temsilcisi, aile üyesi, ajansı veya ücretli danışmanı ilgili madde üzerinde çıkar çatışması yaşayabilir.
Çıkar çatışması bulunan kişilerin doğrudan ve kapsamlı değişiklikler yapması şu riskleri doğurabilir:
Tanıtım dilinin eklenmesi,
Eleştirel ancak kaynaklı bilgilerin seçici biçimde çıkarılması,
Kurumsal kaynaklara aşırı ağırlık verilmesi,
Maddenin özgeçmiş veya basın bültenine dönüştürülmesi,
Editörlerle kişisel anlaşmazlık yaşanması,
Ücretli katkının açıklanmaması,
Değişikliklerin geri alınması.
Daha uygun yöntem, talebin madde tartışma sayfasında veya ilgili başvuru alanında açıklanması ve bağımsız editörler tarafından değerlendirilmesidir.
Ücretli katkı söz konusuysa Wikimedia kullanım koşulları ve yerel politikalar uyarınca gerekli açıklamaların yapılması gerekir. Talebin profesyonel bir temsilci tarafından hazırlanması, Wikipedia politikalarının uygulanmasını değiştirmez.
Silme Tartışmalarında Hangi Argümanlar Zayıf Kabul Edilir?
Silme değerlendirmeleri popülerlik, makam veya kişisel kanaat üzerinden yürütülmez.
Aşağıdaki argümanlar tek başına belirleyici değildir:
“Bu kişi çok tanınıyor.”
“Şirket çok büyük.”
“Maddenin sahibi sayfanın silinmesini istiyor.”
“Google’da çok fazla sonuç çıkıyor.”
“Rakip şirketin maddesi var.”
“Bu kişi önemli bir makamda bulunuyor.”
“Sayfa uzun süredir Wikipedia’da.”
“Maddenin çok fazla görüntülenmesi var.”
“Konu hakkında sosyal medyada çok konuşuluyor.”
“Bu bilgilerin doğru olduğunu şirket doğruluyor.”
“Madde kuruma zarar veriyor.”
“Sayfa profesyonelce hazırlanmış.”
Değerlendirmenin merkezinde, güvenilir bağımsız kaynaklar ve Wikipedia’nın içerik politikaları bulunur. Silme tartışmalarında kullanıcıların kimliğine veya sayısal oy çoğunluğuna değil, politika temelli gerekçelere odaklanılması beklenir.
Başarısız Silme ve Kaldırma Taleplerinin Yaygın Nedenleri
Kişisel veya Kurumsal İsteğin Yeterli Sanılması
Wikipedia, konu sahibinin onayına bağlı bir kurumsal profil sistemi değildir. Bu nedenle yalnızca memnuniyetsizlik bildirmek sonuç vermeyebilir.
Maddenin Tamamının Sorunlu Olduğunun İleri Sürülmesi
Sorun yalnızca bir veya iki cümledeyse tüm maddenin silinmesini istemek ölçüsüz görülebilir.
Kaynak Sunulmaması
Doğru bilginin ne olduğunun güvenilir kaynaklarla gösterilmemesi, editörlerin talebi doğrulamasını engeller.
Basın Bültenlerinin Bağımsız Kaynak Gibi Kullanılması
Aynı kurumsal açıklamanın çok sayıda internet sitesinde yayımlanması, her zaman çok sayıda bağımsız kaynak bulunduğu anlamına gelmez.
Tartışmalı Bilginin Her Yerde Tekrar Edilmesi
Özel bilgi veya ağır bir iddia kaldırılmak istenirken, bu bilginin çok sayıda kamuya açık tartışma sayfasına tekrar yazılması zararı büyütebilir.
Editörlere Baskı Yapılması
Editörlere sürekli mesaj gönderilmesi, kişisel ithamlar yöneltilmesi veya değişiklik savaşına girilmesi, içerik sorununu çözmek yerine kullanıcı davranışı sorununa dönüştürebilir.
Yeni Hesaplarla Aynı Talebin Tekrarlanması
Farklı hesapların bağımsız kişiler gibi aynı görüşü savunması, yapay destek oluşturma girişimi olarak değerlendirilebilir. Görüşlerin sayısını artırmak yerine tek ve güçlü bir politika gerekçesi sunulmalıdır.
Silinen Bir Madde Geri Getirilebilir mi?
Silme işlemleri her durumda geri döndürülemez değildir. Maddenin neden ve hangi prosedürle silindiği incelenmelidir.
Hızlı Silinen Maddeler
Hızlı silme gerekçesinin yanlış uygulandığı düşünülüyorsa hizmetli değerlendirmesi veya ilgili itiraz süreci talep edilebilir.
Ancak madde açık reklam, telif ihlali veya daha önce silinen içeriğin yeniden oluşturulması nedeniyle kaldırılmışsa önce bu sorunların giderilmesi gerekir.
Topluluk Tartışmasıyla Silinen Maddeler
Bir madde silinmeye aday sayfalar tartışması sonucunda silindiyse yeni bir değerlendirme için şu unsurlar önemlidir:
Kararın kapanış gerekçesi,
Tartışmada belirlenen temel sorun,
Yeni bağımsız kaynakların ortaya çıkıp çıkmadığı,
Konunun zaman içinde kayda değer hâle gelip gelmediği,
Önceki maddeyle yeni taslak arasındaki yapısal farklar,
Reklam ve kaynak sorunlarının giderilip giderilmediği.
Silinen metni değişiklik yapmadan yeniden yayımlamak uygun bir itiraz yöntemi değildir. Wikipedia’nın yardım belgeleri, silme kararlarının editörler arasındaki fikir birliğine dayandığını ve belirli koşullarda yeniden değerlendirilebildiğini açıklar.
Silme Talebi Öncesinde Yapılması Gereken İnceleme
Bir kaldırma başvurusu yapılmadan önce içeriğin teknik ve politik durumu ayrı ayrı incelenmelidir.
Maddenin Geçmişi Kontrol Edilmelidir
Sayfa geçmişi şu bilgileri gösterebilir:
Sorunlu bilgiyi kimin eklediği,
Daha önce kaldırılıp kaldırılmadığı,
İçerik üzerinde değişiklik savaşı yaşanıp yaşanmadığı,
Kullanılan kaynakların ne zaman eklendiği,
Maddenin geçmişte hangi uyarıları aldığı,
Önceki tartışmaların bulunup bulunmadığı.
Tartışma Sayfası İncelenmelidir
Madde tartışma sayfasında daha önce aynı konu ele alınmış olabilir. Yeni bir talep sunmadan önce mevcut gerekçeler ve editörlerin değerlendirmeleri incelenmelidir.
Kaynaklar Tek Tek Okunmalıdır
Bir kaynağın dipnot olarak gösterilmesi, cümlenin tamamını desteklediği anlamına gelmez.
Şu sorular sorulmalıdır:
Kaynak gerçekten bu iddiayı içeriyor mu?
Haber başka bir kaynağı mı tekrar ediyor?
İçerik sponsorlu veya kurumsal mı?
Başlık ile haber metni arasında fark var mı?
Kaynak güncel mi?
Kaynakta iddia olarak sunulan bilgi, maddede gerçek gibi mi aktarılmış?
Kaynağın konusu kişi veya kurum mu, yoksa yalnızca adından mı söz ediyor?
Talebin Doğru Platforma Yöneltilmesi Gerekir
Sorunun niteliğine göre başvuru alanı değişebilir:
Madde tartışma sayfası,
Silinmeye aday sayfalar süreci,
Hızlı silme etiketi,
Hizmetli talepleri,
Sayfa koruma talepleri,
Sürüm gizleme talepleri,
Gözetmen iletişim kanalı,
Wikimedia Commons silme tartışması,
Wikimedia gönüllü yanıt ekibi,
Wikimedia Foundation’ın hukuki veya güvenlik kanalları.
Yanlış başvuru alanı, talebin reddedildiği anlamına gelmeyebilir; ancak değerlendirmeyi geciktirebilir.
Silme Talebi Sonucunda Hangi Kararlar Verilebilir?
Bir talebin sonucu yalnızca “silindi” veya “silinmedi” şeklinde olmayabilir.
Olası sonuçlar şunlardır:
Maddenin tamamen silinmesi,
Maddenin korunması,
Belirli ifadelerin kaldırılması,
Kaynakların değiştirilmesi,
Taraflı dilin nötrleştirilmesi,
Maddenin başka bir başlığa birleştirilmesi,
Başlığın yönlendirmeye dönüştürülmesi,
İçeriğin taslak alana taşınması,
Görselin maddeden çıkarılması,
Dosyanın tamamen silinmesi,
Eski sürümün gizlenmesi,
Hassas bilginin gözetim yoluyla kapatılması,
Maddenin geçici veya kalıcı olarak korumaya alınması,
Talebin politika gerekçesi bulunmadığı için reddedilmesi,
Yeni kaynaklar sunulana kadar işlem yapılmaması.
Kararın niteliği, talepte bulunan kişinin statüsüne değil, içeriğin politikalar karşısındaki durumuna bağlıdır.
Silme ve Kaldırma Taleplerinde Temel Değerlendirme Ölçütleri
Bir içeriğin silinmesi veya korunması değerlendirilirken dört temel soru öne çıkar:
İçerik Doğrulanabilir mi?
Bilgi, yayımlanmış ve güvenilir bir kaynakta açıkça yer alıyor mu?
Kaynak Konudan Bağımsız mı?
Kaynak, kişi veya kurum tarafından üretilmiş ya da kontrol edilmiş bir içerik mi; yoksa bağımsız bir yayın mı?
Bilgi Ansiklopedik Açıdan Gerekli mi?
Doğru olan her bilgi bir ansiklopedide yer almak zorunda değildir. Bilginin konuyu anlamak için gerekli ve orantılı olması gerekir.
İçerik Tarafsız ve Ölçülü mü?
Olumlu ve olumsuz bilgiler, kaynakların konuya verdiği ağırlıkla uyumlu biçimde mi sunuluyor?
Bu soruların yanıtları, kişisel memnuniyet veya kurumsal iletişim tercihinden daha belirleyicidir.
Wikipedia’daki silme ve kaldırma talepleri, sayfanın konusu olan kişi veya kurumun isteğine göre otomatik biçimde sonuçlandırılmaz. Her talep; içeriğin doğrulanabilirliği, kaynakların bağımsızlığı, kayda değerlik, tarafsızlık, telif hakkı, mahremiyet ve yaşayan kişilerin korunmasına ilişkin politikalar çerçevesinde değerlendirilir.
Bir sorun yalnızca belirli bir cümleyle sınırlıysa tüm maddenin silinmesi yerine düzeltme, kaynak değiştirme veya ifade kaldırma yoluna gidilebilir. Maddenin tamamında yapısal bir politika sorunu bulunuyorsa hızlı silme, silme önerisi veya topluluk tartışması gündeme gelebilir.
Kişisel veri ifşası, ağır kaynaksız suçlamalar, telif hakkı ihlali veya ciddi güvenlik riski içeren durumlar ise normal içerik tartışmalarından farklı kanallar gerektirebilir. Bu nedenle talebin başarısı, talepte bulunan kişinin kimliğinden çok; sorunun doğru tanımlanmasına, uygun politikanın belirlenmesine, güvenilir kanıtların sunulmasına ve doğru başvuru yolunun kullanılmasına bağlıdır.
