Wikipedia Kullanıcı Yetki ve Erişim Seviyeleri: Kullanıcı Grupları Nasıl Çalışır?
Wikipedia’daki kullanıcı hesapları aynı teknik yetkilere sahip değildir. Kayıtlılık süresi, düzenleme sayısı, topluluk güveni ve üstlenilen görevler doğrultusunda kullanıcılara farklı erişim hakları tanımlanabilir. Bu rehber; anonim kullanıcıdan hizmetliye, devriyeden yöneticiye kadar Wikipedia’daki temel kullanıcı gruplarının görevlerini, yetki sınırlarını ve erişim düzeylerini açıklamaktadır.
Wikipedia’da Kullanıcı Yetkisi Ne Anlama Gelir?
Wikipedia’da kullanıcı yetkileri, bir kullanıcının yazılım üzerinde gerçekleştirebildiği teknik işlemleri ifade eder. Sayfa düzenlemek, dosya yüklemek, bir değişikliği hızlı biçimde geri almak, sayfa korumak, kullanıcı engellemek veya silinmiş sürümleri görüntülemek farklı teknik yetkilere örnektir.
Bu yetkiler doğrudan kişilere tek tek tanımlanmak yerine çoğunlukla kullanıcı grupları üzerinden verilir. Her kullanıcı grubu belirli bir yetki kümesine sahiptir. Bir kullanıcı aynı anda birden fazla gruba dâhil olabilir. Örneğin bir kullanıcı hem devriye, hem geri döndürücü, hem de şablon editörü yetkilerine sahip olabilir.
Kullanıcı gruplarının temel amacı, ansiklopedinin teknik ve editoryal işleyişinde gerekli araçları, bu araçlara ihtiyaç duyan ve topluluk tarafından yeterli deneyime sahip olduğu değerlendirilen kullanıcılara sağlamaktır.
Kullanıcı Yetkisi Editoryal Üstünlük Sağlar mı?
Wikipedia’daki teknik yetkiler, kullanıcıya içerik anlaşmazlıklarında üstünlük sağlamaz. Bir yöneticinin, bürokratın veya başka bir yetkili kullanıcının içerik hakkındaki görüşü, yalnızca sahip olduğu teknik erişim nedeniyle diğer kullanıcıların görüşlerinden daha geçerli kabul edilmez.
Özellikle yöneticilik, ansiklopedinin sahibi, çalışanı veya içerik yöneticisi olmak anlamına gelmez. Yöneticiler de diğer kullanıcılar gibi Wikipedia’nın politikalarına, topluluk kararlarına ve fikir birliği süreçlerine tabidir. İngilizce Wikipedia’nın kullanıcı grupları açıklamasında yöneticilerin içerik üzerinde diğer editörlerden daha fazla editoryal denetime sahip olmadığı açıkça belirtilmektedir.
Bu nedenle kullanıcı yetkilerini iki ayrı düzlemde değerlendirmek gerekir:
Teknik erişim: Kullanıcının yazılım üzerinde hangi işlemleri yapabildiği.
Editoryal sorumluluk: Kullanıcının bu araçları hangi politika, yönerge ve topluluk kararları doğrultusunda kullanması gerektiği.
Kayıt Olmadan Wikipedia Düzenlenebilir mi?
Kayıt Olmamış ve Geçici Hesaplı Kullanıcılar
Wikipedia’da hesap açmadan da birçok sayfada düzenleme yapılabilir. Oturum açmadan katkıda bulunan kişiler, sistemde kullanıcı adı yerine geçici hesap tanımlayıcısı ile temsil edilebilir. Geçmişte bu kullanıcıların IP adresleri değişiklik geçmişlerinde doğrudan gösterilmekteydi.
Kayıt olmamış kullanıcılar genel olarak:
Koruma altında bulunmayan sayfaları düzenleyebilir.
Tartışma sayfalarında görüş bildirebilir.
Sayfa geçmişlerini inceleyebilir.
Kaynak, bağlantı ve metin ekleyebilir.
Herkese açık özel sayfalardan yararlanabilir.
Buna karşılık bazı işlemler kayıt olmamış kullanıcılara kapalıdır. Örneğin dosya yükleme, bazı korumalı sayfaları düzenleme ve belirli ad alanlarında doğrudan sayfa oluşturma işlemleri sınırlandırılabilir. Dış bağlantı eklenen bazı düzenlemelerde CAPTCHA doğrulaması istenebilir.
Anonim veya geçici hesapla yapılan katkılar da Wikipedia’nın doğrulanabilirlik, tarafsızlık, telif hakkı ve nezaket kurallarına tabidir.
Kayıtlı Kullanıcı Hesapları
Yeni Kayıtlı Kullanıcılar
Bir kullanıcı Wikipedia hesabı oluşturduğunda temel kayıtlı kullanıcı haklarına sahip olur. Kayıtlı kullanıcılar:
Kendilerine ait bir kullanıcı sayfası oluşturabilir.
İzleme listesi kullanabilir.
Değişikliklerini “küçük değişiklik” olarak işaretleyebilir.
Kullanıcı arayüzü tercihlerini özelleştirebilir.
Kişisel CSS ve JavaScript ayarlarından yararlanabilir.
E-posta özelliği etkinse diğer kullanıcılara sistem üzerinden e-posta gönderebilir.
Katkılarını sabit bir kullanıcı adı altında biriktirebilir.
Yeni hesaplar başlangıçta bazı kötüye kullanım önlemlerine tabi olabilir. Bunun nedeni, yeni açılmış hesapların otomatik veya kötü niyetli toplu işlemlerde kullanılmasını sınırlandırmaktır.
Otomatik Onaylanmış Kullanıcı Nedir?
Autoconfirmed ve Confirmed Hesaplar
Otomatik onaylanmış kullanıcı, hesabı belirli bir süreyi ve belirli sayıda düzenlemeyi tamamladıktan sonra yazılım tarafından ek haklarla donatılan kullanıcıdır.
İngilizce Wikipedia’da bir hesabın otomatik onaylanmış sayılabilmesi için genel olarak:
İlk düzenlemenin üzerinden en az 4 gün geçmiş olması,
En az 10 düzenleme yapılmış olması
gerekir. Bu eşikler Wikipedia’nın farklı dil sürümlerinde değişebilir. Bu nedenle İngilizce Wikipedia’daki süre ve düzenleme sayıları, Türkçe Wikipedia için doğrudan geçerli kabul edilmemelidir.
Otomatik onaylanmış kullanıcılar genellikle:
Yarı korumalı sayfaları düzenleyebilir.
Sayfa taşıyabilir.
Dosya yükleyebilir.
Yeni madde oluşturabilir.
Bekleyen değişiklik korumasındaki bazı işlemleri doğrudan gerçekleştirebilir.
Çoğu düzenlemede CAPTCHA kısıtlamasından etkilenmez.
Bazı gelişmiş kullanıcı araçlarına erişebilir.
Confirmed, yani manuel onaylanmış kullanıcı grubu ise otomatik onay eşiğini henüz karşılamamış fakat geçerli bir gerekçeyle aynı haklara ihtiyaç duyan hesaplara yönetici tarafından verilebilir. Otomatik onaylanmış ve manuel onaylanmış hesapların teknik hakları çoğunlukla aynıdır.
Genişletilmiş Onaylanmış Kullanıcı Nedir?
Extended Confirmed Kullanıcılar
İngilizce Wikipedia’da genişletilmiş onaylanmış kullanıcı statüsü, hesabın en az 30 günlük olması ve en az 500 düzenleme yapmış bulunması sonucunda otomatik olarak tanımlanır. Kullanıcının eşikleri tamamladıktan sonra yeni bir düzenleme yapması, sistemin bu statüyü etkinleştirmesini tetikleyebilir.
Bu kullanıcı grubu:
Genişletilmiş koruma altındaki sayfaları düzenleyebilir.
Belirli sayfaları oluşturabilir.
İçerik Çeviri Aracı’nın bazı işlevlerinden yararlanabilir.
Topluluğun deneyimli kullanıcılara ayırdığı bazı süreçlere katılabilir.
Genişletilmiş onaylanmış statüsü, kullanıcının tüm değişikliklerinin otomatik olarak doğru veya güvenilir sayıldığı anlamına gelmez. Bu grup yalnızca belirli teknik sınırlamaların kaldırılmasını sağlar.
İnceleme ve Devriye Yetkileri
Wikipedia’da yeni sayfaların, bekleyen değişikliklerin ve şüpheli düzenlemelerin incelenmesi için çeşitli kullanıcı grupları oluşturulmuştur.
Bekleyen Değişiklikler İnceleyicisi
Bekleyen değişiklikler inceleyicisi, belirli bir koruma düzeyine alınmış maddelerde deneyimsiz veya kayıt dışı kullanıcılar tarafından yapılan değişiklikleri kontrol edebilir.
İnceleyici, değişikliğin:
Açık vandalizm içerip içermediğini,
Temel içerik politikalarını ihlal edip etmediğini,
Görünür sürüme alınabilecek durumda olup olmadığını
değerlendirir.
Bir değişikliğin kabul edilmesi, ilgili bilginin kesin biçimde doğru olduğuna veya kalıcı olarak maddede kalacağına dair güvence oluşturmaz. İnceleme işlemi, değişikliğin ilk kontrol aşamasından geçirilmesidir.
Yeni Sayfa Devriyesi
Yeni sayfa inceleyicileri veya devriyeleri, yeni oluşturulan maddeleri kontrol etmek üzere yetkilendirilen kullanıcılardır.
Bu kullanıcılar yeni sayfalarda özellikle şu konuları inceler:
Konunun kayda değerliği,
Kaynakların güvenilirliği ve bağımsızlığı,
Telif hakkı ihlali,
Reklam veya tanıtım dili,
Hızlı silme ölçütleri,
Başka bir maddeden kopyalanmış içerik,
Uygunsuz madde adı,
Taslak veya yönlendirme gereksinimi.
Yeni sayfa devriyesi, bir maddenin sonsuza kadar korunacağı anlamına gelmez. Devriye işareti, sayfanın ilk inceleme sürecinden geçtiğini gösterir. İngilizce Wikipedia’da yeni sayfa devriyeleri, başkalarının oluşturduğu sayfaları “incelendi” veya “devriye gezildi” biçiminde işaretleyebilir.
Otomatik Devriye
Otomatik devriye yetkisine sahip kullanıcıların oluşturduğu yeni sayfalar, yeni sayfalar kuyruğunda otomatik olarak incelenmiş kabul edilir.
Bu yetki genellikle:
Madde oluşturma politikalarını bilen,
Kayda değerlik ölçütlerini düzenli biçimde uygulayan,
Telif hakkı ihlali yapmayan,
Tanıtım amaçlı sayfa oluşturmayan,
Kaynaklandırma konusunda yeterli deneyim gösteren
kullanıcılara verilir.
Otomatik devriye yetkisi, kullanıcının oluşturduğu her maddenin politika açısından tartışmasız olduğu anlamına gelmez. Sayfalar daha sonra silme tartışmasına açılabilir, birleştirilebilir veya farklı biçimlerde düzenlenebilir.
Geri Döndürücü Yetkisi
Rollbacker Kullanıcılar
Geri döndürücü, bir kullanıcının art arda yaptığı düzenlemeleri tek işlemle geri alabilen kullanıcı grubudur.
Bu araç çoğunlukla:
Açık vandalizm,
Sayfa boşaltma,
Anlamsız metin ekleme,
Seri hâlde yapılan zarar verici değişiklikler,
Otomatik veya koordineli bozulmalar
karşısında kullanılır.
Geri döndürme aracı, içerik anlaşmazlıklarında karşı tarafın değişikliklerini açıklamasız biçimde geri almak için kullanılmamalıdır. Tartışmalı içeriklerde normal geri alma yöntemi kullanılmalı ve gerekirse değişiklik özeti yazılmalıdır.
İngilizce Wikipedia’da geri döndürücü yetkisine sahip kullanıcılar, aynı kullanıcının birbirini izleyen değişikliklerini geri döndürme özelliğiyle tek işlemde kaldırabilir. Bu yetki yöneticilere otomatik olarak verilir.
Sayfa ve Dosya Taşıma Yetkileri
Sayfa Taşıyıcı
Sayfa taşıyıcı, madde adlandırma kuralları konusunda deneyim göstermiş kullanıcılara verilen gelişmiş bir taşıma yetkisidir.
Bu yetkiye sahip kullanıcılar belirli koşullarda:
Sayfaları yönlendirme bırakmadan taşıyabilir.
Alt sayfaları birlikte taşıyabilir.
Kategorileri taşıyabilir.
Taşıma sırasında teknik engelleri aşabilir.
Düzenleme bildirimlerini oluşturabilir veya değiştirebilir.
Sayfa taşıma işlemleri, kişisel tercih doğrultusunda değil; madde adlandırma kuralları, yaygın kullanım, güvenilir kaynaklar ve topluluk fikir birliği doğrultusunda yapılmalıdır.
Dosya Taşıyıcı
Dosya taşıyıcı, Wikipedia veya Wikimedia Commons üzerindeki dosyaların adlandırılması konusunda deneyimli kullanıcılara verilebilen yetkidir.
Dosyalar genellikle şu nedenlerle yeniden adlandırılır:
Yanıltıcı veya anlamsız dosya adı,
Yazım hatası,
Konuyu yanlış tanımlayan başlık,
Standart dışı adlandırma,
Aynı dosyanın farklı sürümleri arasında karışıklık,
Telif veya lisans bilgisini daha doğru yansıtma ihtiyacı.
Dosya taşıma yetkisi, dosyanın lisans durumunu değiştirmez. Taşıma işlemi yalnızca dosya adını ve bağlantı yapısını etkiler.
Şablon Editörü Yetkisi
Şablon editörü, yüksek kullanım oranına sahip ve teknik hata durumunda çok sayıda sayfayı etkileyebilecek korumalı şablonları veya modülleri düzenleyebilen kullanıcıdır.
Şablon ve Lua modülü değişiklikleri:
Binlerce maddede görünüm bozukluğuna,
Kategori hatalarına,
Bilgi kutularının çalışmamasına,
Kaynak şablonlarının bozulmasına,
Sunucu üzerinde gereksiz işlem yüküne
neden olabileceğinden, bu alanlardaki değişiklikler ek teknik deneyim gerektirir.
İngilizce Wikipedia’da şablon editörleri, şablon koruması altındaki şablon ve modül sayfalarını düzenleyebilir. Bu yetkinin amacı, deneyimli şablon ve modül geliştiricilerinin her değişiklik için yöneticiden işlem istemesini önlemektir.
Hesap Oluşturucu ve Etkinlik Koordinatörü
Hesap Oluşturucu
Hesap oluşturucu, hesap açma sürecinde teknik sınırlamalara takılan kullanıcılar için hesap oluşturabilen yetkili kullanıcıdır.
Standart kullanıcılar, aynı IP adresinden kısa süre içinde çok sayıda hesap açılmasını önleyen sınırlamalara tabidir. Hesap oluşturucular:
IP başına hesap oluşturma sınırından etkilenmeyebilir.
Başka kullanıcılar adına hesap oluşturabilir.
Benzer kullanıcı adı denetimlerini belirli koşullarda aşabilir.
Hesap oluşturma taleplerini değerlendirebilir.
Bu yetkiye erişim, kamuya açık olmayan bilgilerin işlenmesini gerektirebileceğinden ek gizlilik yükümlülüklerine bağlı olabilir.
Etkinlik Koordinatörü
Etkinlik koordinatörü, eğitim çalışmaları, düzenleme maratonları ve topluluk etkinlikleri sırasında çok sayıda yeni hesabın oluşturulmasını kolaylaştırmak üzere tanımlanan kullanıcı grubudur.
Etkinlik koordinatörleri:
Aynı ağ üzerinden çok sayıda hesap açılmasını sağlayabilir.
Katılımcı hesaplarını geçici olarak onaylayabilir.
Yeni kullanıcıların etkinlik sırasında madde oluşturabilmesine yardımcı olabilir.
Bu yetki, etkinliğin içeriğini veya katılımcıların yaptığı değişiklikleri otomatik olarak onaylamaz. Etkinlik kapsamında yapılan tüm katkılar genel Wikipedia politikalarına tabidir.
IP Engeli Muafiyeti
IP engeli muafiyeti, güvenilir bir kullanıcının kendisiyle ilgisi bulunmayan bir IP veya IP aralığı engeli nedeniyle düzenleme yapamaması durumunda tanımlanabilir.
Bu sorun özellikle:
Ortak internet ağlarında,
Kurumsal ağlarda,
Mobil operatör bağlantılarında,
Geniş IP aralığı engellerinde,
Bazı proxy veya VPN bağlantılarında
ortaya çıkabilir.
Muafiyet hakkı, kullanıcı hesabına uygulanmış doğrudan bir engeli kaldırmaz. Yalnızca hesabın belirli IP tabanlı engellerden etkilenmeden düzenleme yapabilmesini sağlayabilir. İngilizce Wikipedia’da bu yetki; otomatik engellerden, belirli IP aralığı engellerinden ve bazı Tor engellerinden etkilenmeme imkânı sağlar.
Düzenleme Süzgeci Yetkileri
Wikipedia, kötüye kullanım örüntülerini otomatik olarak tespit etmek için düzenleme süzgeçleri kullanır. Bu süzgeçler belirli kelimeleri, bağlantıları, tekrar eden davranışları veya teknik işlem örüntülerini izleyebilir.
Düzenleme Süzgeci Yardımcısı
Düzenleme süzgeci yardımcısı, kamuya açık olmayanlar dâhil olmak üzere düzenleme süzgeçlerini ve bunlarla ilişkili kayıtları görüntüleyebilir. Ancak süzgeçleri değiştiremez.
Bu yetki, süzgeç sistemini öğrenen veya süzgeçlerin incelenmesine yardımcı olan deneyimli kullanıcılara verilebilir.
Düzenleme Süzgeci Yöneticisi
Düzenleme süzgeci yöneticisi:
Süzgeç oluşturabilir.
Mevcut süzgeçleri değiştirebilir.
Süzgeçleri etkinleştirebilir veya devre dışı bırakabilir.
Gizli süzgeçleri görüntüleyebilir.
Süzgeç kayıtlarını inceleyebilir.
Yanlış yapılandırılmış bir süzgeç iyi niyetli kullanıcıların düzenlemelerini engelleyebileceği için bu yetkinin kullanımı teknik bilgi ve dikkat gerektirir.
Arayüz Yöneticisi
Arayüz yöneticileri, Wikipedia’nın kullanıcı arayüzünü etkileyen site çapındaki CSS ve JavaScript sayfalarını düzenleyebilir.
Bu sayfalar:
Kullanıcıların tarayıcılarında çalışan kodları,
Site genelindeki görünüm kurallarını,
Araçların ve küçük uygulamaların çalışma biçimini,
Ortak arayüz mesajlarını
etkileyebilir.
Arayüz sayfalarına eklenen zararlı veya hatalı kod, çok sayıda kullanıcıyı etkileyebileceğinden bu yetki yüksek güvenlik hassasiyeti taşır. Bu nedenle arayüz yöneticiliği, standart yöneticilikten ayrı bir kullanıcı grubu olarak tanımlanabilir.
Geçici Hesap IP Görüntüleyicisi
Geçici hesap IP görüntüleyicisi, geçici hesaplar aracılığıyla yapılan değişikliklerin arkasındaki IP adreslerini belirli politika ve gizlilik koşulları altında görüntüleyebilir.
Bu erişim genel kullanıcılara açık değildir. Yetkiye sahip kullanıcıların, Wikimedia Vakfı’nın geçici hesap IP adreslerine erişim politikasını kabul etmesi gerekir. Araç yalnızca vandalizm, kötüye kullanım, kuklacılık veya güvenlik incelemesi gibi meşru amaçlarla kullanılmalıdır.
Bot Hesapları
Botlar, önceden tanımlanmış görevleri otomatik veya yarı otomatik biçimde yerine getiren kullanıcı hesaplarıdır.
Botların görevleri arasında şunlar bulunabilir:
Kategori düzenlemek,
Bozuk bağlantıları düzeltmek,
Şablon güncellemek,
Maddeler arası bağlantı kontrolü yapmak,
Teknik bakım gerçekleştirmek,
Belirli hata türlerini raporlamak,
Telif hakkı şüphesi bulunan sayfaları işaretlemek.
Bot hesapları topluluk tarafından onaylanan görev sınırları içinde çalışmalıdır. Onaylanan görev dışına çıkan veya zararlı işlem yapan botlar engellenebilir.
Bot değişiklikleri, kullanıcı tercihine bağlı olarak son değişiklikler ve izleme listelerinde gizlenebilir. İngilizce Wikipedia’da botlar standart hesaplardan daha yüksek API sorgu sınırına da sahip olabilir.
Yöneticiler
Yönetici Yetkileri Nelerdir?
Yöneticiler, topluluk tarafından belirli teknik araçları kullanmak üzere yetkilendirilen deneyimli kullanıcılardır.
Yöneticilerin kullanabildiği temel araçlar şunlardır:
Sayfa silme ve geri getirme,
Kullanıcı engelleme ve engel kaldırma,
Sayfa koruma ve koruma kaldırma,
Tam korumalı sayfaları düzenleme,
Belirli kullanıcı yetkilerini verme veya geri alma,
Bazı tartışmaların sonucunu teknik olarak uygulama,
Silinmiş sayfa ve sürümleri görüntüleme.
Yöneticilik yetkisi, topluluk incelemesi ve fikir birliği sonucunda verilir. İngilizce Wikipedia’da yöneticilik başvurularında adayın katkı geçmişi, politika bilgisi, kullanıcılarla iletişimi ve araçları kullanma yeterliliği ayrıntılı biçimde değerlendirilir.
Yöneticiler Madde İçeriğine Karar Verebilir mi?
Yöneticiler, içerik anlaşmazlığında tek başına karar verme yetkisine sahip değildir. Bir yönetici:
Kaynaksız bir bilgiyi yalnızca yönetici olduğu için maddede tutamaz.
Tartışmalı içeriği kişisel görüşüyle kalıcı hâle getiremez.
Topluluk kararlarını görmezden gelemez.
Teknik araçlarını içerik tartışmasında baskı amacıyla kullanamaz.
Yöneticinin görevi çoğunlukla topluluk kararlarını, politikaları ve teknik süreçleri uygulamaktır.
Bürokratlar
Bürokratlar, kullanıcı hesapları üzerindeki belirli ileri düzey yetki değişikliklerini gerçekleştirebilen, yüksek güven düzeyine sahip kullanıcılardır.
İngilizce Wikipedia’da bürokratlar:
Kullanıcılara yöneticilik yetkisi verebilir.
Yönetici yetkisini belirli koşullarda kaldırabilir.
Bot statüsü verebilir veya kaldırabilir.
Arayüz yöneticisi grubuna kullanıcı ekleyebilir veya gruptan çıkarabilir.
Bazı bürokrat yetkisi değişikliklerini gerçekleştirebilir.
Bürokratlar da yetki verme süreçlerinde kişisel kanaatle değil, topluluk kararları ve ilgili prosedürlerle hareket eder.
Denetçi ve Gözetmen Yetkileri
CheckUser
CheckUser, belirli kötüye kullanım soruşturmalarında kullanıcı hesaplarıyla ilişkili teknik bağlantı verilerini inceleyebilen son derece sınırlı bir kullanıcı grubudur.
Bu araç genellikle:
Birden fazla hesabın aynı kişi tarafından kullanılıp kullanılmadığını,
Engelden kaçınma girişimlerini,
Koordineli vandalizmi,
Kukla hesap kullanımını,
Ciddi sistem kötüye kullanımını
araştırmak amacıyla kullanılabilir.
CheckUser verileri kamuya açık değildir. Araç, merak, kişisel anlaşmazlık veya kullanıcıların gerçek kimliğini öğrenme amacıyla kullanılamaz.
Oversight ve Suppression
Gözetmenler, son derece hassas içerikleri standart kullanıcılardan ve gerektiğinde yöneticilerden de gizleyebilen özel yetkilere sahiptir.
Bu yetki şu tür içeriklerde kullanılabilir:
Kamuya açık olmayan kişisel bilgiler,
Ciddi iftira niteliğindeki içerikler,
Açık biçimde hukuka aykırı materyaller,
Hassas kimlik veya iletişim bilgileri,
Belirli gizlilik ihlalleri.
Normal sayfa silme işleminde içerik yöneticiler tarafından görülebilirken, gözetmen işlemlerinde ilgili sürüm veya kayıt daha yüksek düzeyde gizlenebilir. Bu nedenle gözetmenlik, standart yöneticilikten ayrı ve daha sıkı denetime tabi bir kullanıcı grubudur.
Hizmetliler
Hizmetliler, Wikimedia projeleri genelinde kullanıcı yetkilerini yönetebilen küresel kullanıcılardır.
Hizmetliler özellikle:
Yerel bürokrat bulunmayan projelerde yetki verebilir veya kaldırabilir.
Küresel kullanıcı gruplarını yönetebilir.
Acil durumlarda ileri düzey yetkilere müdahale edebilir.
Topluluk kararıyla alınan yetki değişikliklerini teknik olarak uygulayabilir.
Küçük veya gelişmekte olan Wikimedia projelerinde yerel süreçlere destek verebilir.
Hizmetliler, her Wikimedia projesinin içerik yöneticisi değildir. Yerel topluluğun karar verebildiği durumlarda genellikle yerel süreçlere müdahale etmezler.
Küresel Kullanıcı Grupları
Bazı kullanıcı yetkileri yalnızca tek bir Wikipedia dil sürümünde değil, birden fazla Wikimedia projesinde geçerli olabilir.
Küresel gruplara örnek olarak şunlar verilebilir:
Küresel geri döndürücüler
Küresel yöneticiler
Küresel botlar
Küresel arayüz editörleri
Küresel kötüye kullanım süzgeci yöneticileri
Hizmetliler
Sistem yöneticileri
Wikimedia Vakfı personel grupları
VRT izin görevlileri
Ombudsman Komisyonu üyeleri
Küresel yetkilerin kullanım alanı, ilgili grubun görev tanımıyla sınırlıdır. Bir kullanıcının küresel bir yetkiye sahip olması, tüm projelerde içerik konusunda sınırsız karar verebileceği anlamına gelmez. İngilizce Wikipedia’nın kullanıcı grupları sayfası, yerel kullanıcı gruplarıyla birlikte çok sayıda küresel grubu da ayrı biçimde sınıflandırmaktadır.
Araştırmacı ve İçe Aktarıcı Hesaplar
Araştırmacı
Araştırmacı grubu, Wikimedia Vakfı tarafından onaylanan belirli araştırmacılara silinmiş sayfalar üzerinde sınırlı inceleme yetkileri sağlayabilir.
Bu erişim:
Silinmiş sayfa adlarını arama,
Silinmiş geçmiş kayıtlarını inceleme,
Silinmiş içerikleri görüntüleme
gibi işlemleri kapsayabilir.
Araştırmacı yetkisi genel akademik ilgi nedeniyle otomatik olarak verilmez. Veri güvenliği, araştırma amacı ve Wikimedia’nın araştırma prosedürleri doğrultusunda değerlendirilir.
İçe Aktarıcı
İçe aktarıcı kullanıcılar, başka bir Wikimedia projesindeki sayfaları düzenleme geçmişleriyle birlikte belirli bir projeye aktarabilir.
Sayfa geçmişinin korunması, özellikle lisans ve atıf yükümlülükleri açısından önemlidir. Metnin yalnızca kopyalanması, önceki katkı sahiplerinin atıflarının kaybolmasına neden olabilir. İçe aktarma aracı bu geçmişin korunmasını sağlar.
Kullanıcı Yetkileri Nasıl Verilir?
Wikipedia’daki yetkiler tek bir yöntemle verilmez. Kullanıcı grubuna göre farklı süreçler uygulanır.
Otomatik Verilen Yetkiler
Bazı haklar yazılım tarafından otomatik olarak tanımlanır:
Kayıtlı kullanıcı,
Otomatik onaylanmış kullanıcı,
Genişletilmiş onaylanmış kullanıcı.
Bu gruplar için hesap yaşı ve düzenleme sayısı gibi teknik eşikler uygulanabilir.
Yönetici Tarafından Verilen Yetkiler
Bazı kullanıcı grupları, başvuru ve katkı incelemesi sonucunda yöneticiler tarafından verilebilir:
Geri döndürücü,
Bekleyen değişiklikler inceleyicisi,
Yeni sayfa devriyesi,
Otomatik devriye,
Sayfa taşıyıcı,
Dosya taşıyıcı,
Şablon editörü,
IP engeli muafiyeti,
Etkinlik koordinatörü.
Başvuruda yalnızca düzenleme sayısı değil, kullanıcının ilgili alandaki deneyimi ve politika bilgisi de incelenebilir.
Topluluk Kararıyla Verilen Yetkiler
Yöneticilik ve bürokratlık gibi ileri düzey görevler genellikle açık topluluk değerlendirmesine tabidir.
Bu süreçlerde:
Kullanıcının katkı geçmişi,
Politika bilgisi,
Tartışma üslubu,
Tarafsızlığı,
Araçları kullanma ihtiyacı,
Geçmiş anlaşmazlıklardaki davranışı,
Topluluk güveni
değerlendirilebilir.
Özel Güven ve Gizlilik Süreçleri
CheckUser, gözetmenlik ve bazı özel teknik gruplar için ek gizlilik şartları, kimlik doğrulaması veya topluluk seçimi gerekebilir.
Kullanıcı Yetkileri Kalıcı mıdır?
Wikipedia’daki kullanıcı yetkilerinin tamamı koşulsuz ve süresiz değildir. Bir yetki şu nedenlerle kaldırılabilir:
Aracın politika dışı kullanılması,
Topluluk güveninin kaybedilmesi,
Uzun süre hareketsiz kalınması,
Hesabın güvenliğinin tehlikeye girmesi,
Yetkinin artık gerekli olmaması,
Kullanıcının kendi talebi,
Kötüye kullanım veya engelden kaçınma,
Kullanıcı grubunun teknik olarak kaldırılması.
Bazı projelerde yöneticilik gibi yetkiler, belirli bir hareketsizlik süresinin sonunda otomatik incelemeye alınabilir.
Engellenmiş Kullanıcıların Yetki Durumu
Bir kullanıcının belirli bir kullanıcı grubunda bulunması, engellenemeyeceği anlamına gelmez. Yönetici, bot, geri döndürücü veya başka bir yetkili kullanıcı da politika ihlali hâlinde engellenebilir.
Engelleme sırasında kullanıcıya:
Madde düzenleme,
Tartışma sayfası kullanma,
E-posta gönderme,
Hesap oluşturma,
Kendi kullanıcı sayfasını düzenleme
gibi alanlarda farklı kısıtlamalar uygulanabilir.
Süresiz engel, teknik olarak belirli bir bitiş tarihi bulunmayan engeldir. Bununla birlikte topluluk koşulları ve itiraz süreçleri doğrultusunda daha sonra yeniden değerlendirilebilir.
Wikipedia Editörü, Yönetici ve Wikimedia Çalışanı Arasındaki Fark
Bu kavramlar sıklıkla birbirine karıştırılır.
Wikipedia Editörü
Wikipedia’da katkı yapan her kullanıcı genel anlamda editördür. Editör olmak için yönetici yetkisine sahip olmak gerekmez.
Wikipedia Yöneticisi
Topluluk tarafından teknik araçları kullanması için yetkilendirilen gönüllü kullanıcıdır. Wikimedia Vakfı’nın çalışanı değildir.
Wikimedia Vakfı Çalışanı
Wikimedia Vakfı bünyesinde profesyonel görev yürüten kişidir. Vakıf çalışanlarının görevleri yazılım geliştirme, hukuk, iletişim, güvenlik, bağış yönetimi, topluluk desteği veya araştırma gibi alanları kapsayabilir.
Sistem Yöneticisi
Wikimedia sunucuları ve teknik altyapısı üzerinde çalışan uzmanlardır. Wikipedia’daki topluluk yöneticileriyle aynı kullanıcı grubu değildir.
Yüksek Yetkili Hesaplar Her Bilgiyi Görebilir mi?
Hayır. Wikipedia’daki erişim sistemi kademeli ve görev temellidir.
Örneğin:
Standart kullanıcı silinmiş içeriği göremez.
Yönetici silinmiş içeriği görebilir.
Yönetici, gözetmen tarafından tamamen gizlenmiş bazı içerikleri göremeyebilir.
CheckUser teknik bağlantı verilerini görebilir ancak bu yetki her kullanıcıya açık değildir.
Arayüz yöneticisi site çapındaki kodları düzenleyebilir ancak bu durum CheckUser verilerine erişim sağlamaz.
Bürokrat kullanıcı gruplarını değiştirebilir ancak her özel veriye erişemez.
Dolayısıyla yetkiler doğrusal bir rütbe sistemi oluşturmaz. Her grup, belirli görevleri yerine getirmek üzere tanımlanan ayrı teknik izinlere sahiptir.
Wikipedia’da Yetkili Bir Kullanıcı Maddeyi Onaylayabilir mi?
Wikipedia’da bir madde için resmî ve kalıcı bir “onay” sistemi bulunmaz. Bir madde:
Devriye tarafından incelenmiş,
Bekleyen değişiklikler inceleyicisi tarafından kabul edilmiş,
Bir yönetici tarafından korumaya alınmış,
Silme tartışmasında tutulmuş,
Seçkin veya kaliteli madde sürecinden geçmiş
olabilir.
Ancak bu işlemler maddenin hiçbir zaman değiştirilemeyeceği veya silinemeyeceği anlamına gelmez. Yeni kaynaklar, politika değerlendirmeleri, telif sorunları veya topluluk kararları sonucunda madde yeniden incelenebilir.
Yöneticiler Ücret Karşılığında Madde Yayımlayabilir mi?
Teknik yetkiye sahip olmak, ücret karşılığında istenen içeriği yayımlama veya koruma yetkisi sağlamaz.
Ücretli katkı yapan kullanıcıların:
Çıkar çatışmasını açıklaması,
Tarafsızlık kurallarına uyması,
Bağımsız ve güvenilir kaynaklara dayanması,
Tanıtım dilinden kaçınması,
Topluluk denetimini kabul etmesi
gerekir.
Bir yöneticinin veya başka bir yetkili kullanıcının teknik araçlarını müşteri lehine kullanması, çıkar çatışması ve yetkinin kötüye kullanılması olarak değerlendirilebilir. Kullanıcı grupları, Wikipedia politikalarını aşma veya silinme riskini ortadan kaldırma aracı değildir.
Yetkili Kullanıcılarla İletişim Kurarken Nelere Dikkat Edilmelidir?
Bir sayfa veya düzenleme hakkında yetkili kullanıcıyla iletişim kurulurken talebin somut, kaynaklandırılmış ve politika temelli olması gerekir.
Uygun bir başvuruda:
İlgili sayfanın adı belirtilir.
Sorun açık biçimde tanımlanır.
Değişiklik bağlantıları paylaşılır.
Güvenilir kaynaklar sunulur.
İlgili politika veya yönerge açıklanır.
Kullanıcılar hakkında kişisel suçlama yapılmaz.
Talep edilen teknik işlem açıkça yazılır.
“Bu sayfayı onaylayın”, “maddemi kalıcı yapın” veya “bu bilgiyi kesinlikle kaldırmayın” biçimindeki talepler Wikipedia’nın işleyişiyle uyumlu değildir.
Kullanıcının Yetkileri Nasıl Kontrol Edilir?
Wikipedia’da bir hesabın hangi gruplarda bulunduğu özel kullanıcı hakları sayfalarından kontrol edilebilir. İngilizce Wikipedia’da kullanıcı kendi haklarını tercihler bölümündeki kullanıcı hakları sekmesinden görebilir. Belirli bir hesabın grupları Special:UserRights, kullanıcı gruplarının tüm teknik izinleri ise Special:ListGroupRights üzerinden incelenebilir.
Bir kullanıcının profil sayfasında kendisini “yönetici”, “deneyimli editör” veya başka bir görevle tanımlaması tek başına yeterli değildir. Teknik kullanıcı grubu kayıtları ve katkı geçmişi ayrı ayrı incelenmelidir.
Kullanıcı Grupları Dil Sürümlerine Göre Değişir mi?
Evet. İngilizce Wikipedia’daki kullanıcı grupları, eşikler ve yetkilendirme süreçleri tüm Wikipedia sürümleri için birebir geçerli değildir.
Her dil topluluğu:
Farklı otomatik onay eşikleri belirleyebilir.
Bazı kullanıcı gruplarını hiç kullanmayabilir.
Aynı gruba farklı ad verebilir.
Yetki başvurularında farklı ölçütler uygulayabilir.
Yerel topluluk kararlarıyla ek kullanıcı grupları oluşturabilir.
Küresel grupların yerel kullanımını sınırlayabilir.
Bu nedenle bir kullanıcı yetkisi araştırılırken ilgili dil sürümünün politika, yönerge ve özel kullanıcı hakları sayfaları esas alınmalıdır.
Kullanıcı Yetkilerinin Wikipedia Açısından İşlevi
Wikipedia’nın kullanıcı yetki sistemi, ansiklopedide hiyerarşik unvanlar oluşturmak için değil; belirli teknik görevleri güvenli ve denetlenebilir biçimde dağıtmak için geliştirilmiştir.
Bu yapı sayesinde:
Vandalizme daha hızlı müdahale edilir.
Yeni sayfalar düzenli biçimde incelenir.
Hassas kişisel bilgiler gizlenebilir.
Teknik şablonlar kontrollü biçimde güncellenir.
Kötüye kullanım örüntüleri araştırılabilir.
Büyük ölçekli bakım işlemleri botlarla yürütülebilir.
Sayfa koruma ve engelleme kararları uygulanabilir.
Kullanıcı hesaplarının gizliliği belirli erişim düzeyleriyle korunabilir.
Yetkinin kapsamı arttıkça kullanıcının hesap verebilirliği, güvenlik sorumluluğu ve politika bilgisine ilişkin beklenti de artar.
Wikipedia’daki kullanıcı grupları, basit bir “normal kullanıcı–yönetici” ayrımından daha karmaşık bir yapıya sahiptir. Kayıt olmamış kullanıcılar, otomatik onaylanmış hesaplar, devriyeler, geri döndürücüler, şablon editörleri, yöneticiler, bürokratlar, CheckUser kullanıcıları, gözetmenler ve hizmetliler farklı görevler için farklı teknik araçlara erişir.
Bu grupların hiçbiri Wikipedia’nın temel içerik politikalarının üzerinde değildir. Tarafsız bakış açısı, doğrulanabilirlik, özgün araştırma yapmama, yaşayan insanların biyografileri, telif hakkı ve çıkar çatışması kuralları tüm kullanıcılar için geçerlidir.
Kullanıcı yetkileri, bir içeriği otomatik olarak doğru hâle getirmez; bir maddeye kalıcılık garantisi sağlamaz ve içerik anlaşmazlıklarında kişisel üstünlük oluşturmaz. Yetki sistemi, yalnızca ansiklopedinin teknik bakımını ve topluluk tarafından belirlenen süreçlerin uygulanmasını mümkün kılan görev temelli bir erişim yapısıdır.
