Wikipedia Kaynak Nasıl Gösterilir? Doğru Kaynak Kullanımı Rehberi

Wikipedia ve Wikidata İlişkisi: Wikidata Nedir, Neden Önemlidir?

Wikidata’nın ne olduğunu, Wikipedia ile nasıl bağlantı kurduğunu, yapılandırılmış verilerin nasıl kullanıldığını ve bilgi ekosistemi açısından neden önemli olduğunu açıklayan kapsamlı rehber.

Wikipedia ile Wikidata, Wikimedia hareketi içinde yer alan ancak farklı amaçlara ve teknik yapılara sahip iki ayrı projedir. Wikipedia, konuları açıklayan ansiklopedik maddelerden oluşurken Wikidata; kişiler, kurumlar, eserler, yerler, olaylar ve kavramlar hakkındaki bilgileri makine tarafından işlenebilir bir biçimde saklayan yapılandırılmış bir bilgi tabanıdır.

Wikidata, Wikimedia tarafından barındırılan projelerin ortak kullanabileceği merkezî bir veri deposu işlevi görür. Bu sistemde doğum tarihleri, meslekler, coğrafi koordinatlar, resmî adlar, kimlik numaraları, sınıflandırmalar ve maddeler arası ilişkiler gibi veriler belirli bir veri modeli içinde kaydedilir. Aynı veri, farklı dillerdeki Wikipedia sürümleri veya diğer Wikimedia projeleri tarafından kullanılabilir.

Bu nedenle Wikidata yalnızca Wikipedia’nın yardımcı bir unsuru olarak değerlendirilmemelidir. Proje; insanlar tarafından düzenlenebilen, yazılımlar tarafından okunabilen ve bağlantılı açık veri sistemlerinde kullanılabilen bağımsız bir bilgi altyapısıdır.

Wikidata’nın Ortaya Çıkışı

Wikidata, Wikimedia hareketi bünyesinde 2012 yılında kullanıma açılmıştır. Projenin temel amacı, Wikimedia projelerinde tekrar eden yapılandırılmış bilgilerin merkezî bir veri tabanında toplanmasıdır. Böylece aynı bilginin farklı dil sürümlerinde veya farklı projelerde ayrı ayrı güncellenmesi ihtiyacının azaltılması hedeflenmiştir.

Wikidata’dan önce, bir kişi veya kurum hakkındaki temel bilgiler her Wikipedia dil sürümünde bağımsız olarak tutuluyordu. Örneğin bir kişinin doğum tarihi değiştirildiğinde ya da yanlış olduğu anlaşıldığında, bu bilginin farklı dillerdeki maddelerde ayrı ayrı düzeltilmesi gerekebiliyordu.

Wikidata’nın geliştirilmesiyle birlikte, ortak nitelikteki verilerin tek bir merkezde saklanması ve uygun durumlarda farklı Wikimedia projelerine aktarılması mümkün hâle gelmiştir.

Merkezî Dil Bağlantılarının Oluşturulması

Wikidata’nın Wikipedia üzerindeki ilk belirgin işlevlerinden biri, farklı dillerdeki maddeler arasında bağlantı kurulmasını sağlayan dil bağlantılarının merkezîleştirilmesidir.

Örneğin Türkçe Wikipedia’daki bir kişi maddesi ile İngilizce, Almanca ve Fransızca Wikipedia’daki karşılıkları aynı Wikidata öğesine bağlanabilir. Böylece bu maddelerin aynı kişi veya kavramı konu aldığı sistem tarafından anlaşılır.

Bu yapı sayesinde her Wikipedia maddesine farklı dil bağlantılarının manuel olarak eklenmesi ihtiyacı büyük ölçüde ortadan kalkmıştır.

Yapılandırılmış Bilginin Yaygınlaşması

Wikidata’nın kapsamı zaman içinde dil bağlantılarının ötesine geçmiştir. Kişiler, kurumlar, coğrafi bölgeler, bilimsel yayınlar, sanat eserleri, spor organizasyonları, tarihî olaylar ve çok sayıda başka konu hakkında yapılandırılmış ifadeler oluşturulmaya başlanmıştır.

Wikidata günümüzde yüz milyonlarca öğe ve ifade içeren geniş ölçekli bir bilgi tabanı niteliğindedir. Veri miktarı sürekli değiştiği için belirli sayılar kalıcı değildir; ancak resmî veri erişim dokümantasyonuna göre sistem 2026 itibarıyla 120 milyondan fazla öğe ve 1,3 milyondan fazla sözlük birimi içermektedir.

Wikidata Nedir?

Yapılandırılmış Bilgi Tabanı

Wikidata, verilerin belirli bir veri modeli içinde saklandığı özgür, ortaklaşa düzenlenen ve çok dilli bir bilgi tabanıdır. Hem insanlar hem de yazılımlar tarafından okunabilir ve düzenlenebilir.

Wikipedia’daki bilgiler çoğunlukla doğal dilde yazılmış cümlelerden ve paragraflardan oluşur. Wikidata’da ise bilgiler, belirli alanlara ayrılmış yapılandırılmış ifadeler biçiminde tutulur.

Örneğin bir kişi hakkında aşağıdaki türde veriler kaydedilebilir:

• Doğum tarihi

• Doğum yeri

• Meslek

• Vatandaşlık

• Eğitim görülen kurum

• Görev veya unvan

• Ödüller

• Resmî internet sitesi

• VIAF, ISNI, IMDb veya ORCID gibi dış kimlikler

• İlgili Wikipedia maddeleri

Bu veriler, serbest metin yerine tanımlanmış özellikler ve değerler üzerinden ifade edilir.

Wikidata Birincil Kaynak Değildir

Wikidata, resmî tanımında ikincil bir bilgi tabanı olarak nitelendirilir. Başka bir ifadeyle Wikidata’da yer alan bilgilerin güvenilir ve yayımlanmış kaynaklara dayandırılması beklenir.

Bir kişi, kurum veya olay hakkında Wikidata’ya bilgi girilmiş olması, bu bilginin otomatik olarak doğru veya doğrulanmış olduğu anlamına gelmez. Verilerin kaynaklarla desteklenmesi, topluluk tarafından denetlenmesi ve gerektiğinde düzeltilmesi gerekir.

Çok Dilli Veri Modeli

Wikidata’nın temel özelliklerinden biri, aynı veri öğesinin farklı dillerde kullanılabilmesidir.

Bir Wikidata öğesi için:

• Türkçe ad,

• İngilizce ad,

• Almanca ad,

• Fransızca açıklama,

• farklı dillerdeki alternatif adlar

ayrı ayrı tanımlanabilir.

Buna karşılık öğenin benzersiz kimliği değişmez. Böylece farklı dillerde kullanılan adların aynı varlığa ait olduğu teknik olarak belirlenebilir.

Wikidata’nın Temel Veri Yapısı

Öğe Nedir?

Wikidata’daki varlıkların büyük bölümü öğe olarak adlandırılır. Her öğeye, “Q” harfiyle başlayan benzersiz bir kimlik numarası atanır.

Örnek bir öğe kimliği şu biçimdedir:

Q123456

Bu numara, öğenin dil bağımsız teknik kimliğidir. Bir kişi, şehir, şirket, kitap veya kavram farklı dillerde farklı adlarla anılsa bile aynı Q kimliği üzerinden temsil edilir.

Bir öğe genellikle şu bileşenlerden oluşur:

• Etiket

• Açıklama

• Takma adlar

• İfadeler

• Site bağlantıları

• Kaynaklar

• Niteleyiciler

Etiket

Etiket, öğenin belirli bir dildeki adıdır.

Örneğin aynı öğe:

• Türkçede farklı,

• İngilizcede farklı,

• başka bir dilde farklı

bir etiketle gösterilebilir.

Etiket, öğeyi tanımlamaya yardımcı olur; ancak tek başına benzersiz değildir. Aynı ada sahip birden fazla kişi veya kurum bulunabilir.

Açıklama

Açıklama, öğenin ne olduğunu kısa ve ayırt edici biçimde belirtir.

Örneğin aynı adı taşıyan iki kişi şu açıklamalarla ayrılabilir:

• Türk akademisyen ve yazar

• Türk futbolcu

• İngiliz sinema oyuncusu

Wikidata açıklamaları ansiklopedik biyografi veya tanıtım metni değildir. Genellikle tek satırlık, tarafsız ve sınıflandırıcı ifadelerdir.

Takma Adlar

Takma adlar, bir varlığın bilinen alternatif adlarını, yazım biçimlerini, kısaltmalarını veya sahne adlarını göstermek için kullanılır.

Bir kişinin:

• doğum adı,

• sahne adı,

• farklı alfabelerdeki adı,

• yaygın kullanılan kısaltması

takma ad alanında belirtilebilir.

Takma ad eklemek, ayrı bir Wikidata öğesi oluşturmak anlamına gelmez. Aynı varlığın farklı biçimlerde aranabilmesini kolaylaştırır.

Özellikler

Wikidata’da öğeler hakkındaki bilgi türleri özellikler aracılığıyla tanımlanır. Her özelliğin “P” harfiyle başlayan bir kimlik numarası vardır.

Örneğin özellikler şu tür bilgileri tanımlayabilir:

• “insan örneğidir”

• “doğum tarihi”

• “meslek”

• “ülke”

• “resmî internet sitesi”

• “yazarı”

• “yönetmeni”

• “konum”

Bir özelliğin hangi tür değeri kabul ettiği veri modelinde tanımlanır.

Değerler

Özelliklere bağlanan bilgiler değer olarak adlandırılır.

Örneğin:

Öğe: Belirli bir kişi
Özellik: Doğum tarihi
Değer: Belirli bir tarih

veya:

Öğe: Belirli bir şehir
Özellik: Ülke
Değer: Türkiye

Bu sistem, cümle biçimindeki bilgileri makine tarafından sorgulanabilir ilişkilere dönüştürür.

İfadeler

Bir özellik ve ona bağlı değer birlikte ifade oluşturur.

Örneğin:

Belirli kişi — meslek — mimar

Wikidata’nın temel bilgi birimi bu tür ifadelerdir. Aynı öğeye birden fazla ifade eklenebilir.

Niteleyiciler

Niteleyiciler, bir ifadenin kapsamını, zaman aralığını veya bağlamını belirtir.

Bir kişinin belirli bir kurumda görev yaptığı bilgisine şu niteleyiciler eklenebilir:

• Başlangıç tarihi

• Bitiş tarihi

• Görev bölgesi

• Seçim dönemi

• Kullanılan ad

• İlgili eser

Niteleyiciler, tek bir ifadenin aşırı genelleştirilmesini önler ve bilginin bağlamını daha açık hâle getirir.

Kaynaklar

Wikidata’daki ifadelere kaynak eklenebilir. Kaynaklar, bilginin hangi yayımlanmış veriye veya belgeye dayandığını gösterir.

Kaynak olarak kullanılabilecek unsurlar arasında şunlar bulunabilir:

• Güvenilir haber kuruluşları

• Akademik yayınlar

• Resmî kamu kayıtları

• Kurumsal veri tabanları

• Kitaplar

• Bibliyografik kayıtlar

• Yetkili kimlik veri tabanları

Kaynak gösterilmesi, özellikle tartışmalı veya zaman içinde değişebilecek bilgiler açısından önem taşır.

Sıralama Dereceleri

Wikidata ifadeleri belirli durumlarda farklı sıralama derecelerine sahip olabilir:

• Tercih edilen derece

• Normal derece

• Kullanımdan kaldırılmış derece

Örneğin bir kurumun geçmişte kullandığı resmî ad ile güncel adı aynı öğede bulunabilir. Güncel ad tercih edilen, eski ad ise normal dereceyle gösterilebilir. Hatalı olduğu bilinen ancak tarihsel nedenlerle sistemde tutulan bir bilgi kullanımdan kaldırılmış olarak işaretlenebilir.

Wikipedia ve Wikidata Arasındaki Temel Farklar

İçerik Biçimi

Wikipedia’daki temel içerik biçimi ansiklopedik metindir. Wikidata’daki temel içerik biçimi ise yapılandırılmış veri ifadeleridir.

Wikipedia bir kişinin yaşamını, kariyerini ve etkisini paragraflarla açıklayabilir. Wikidata aynı kişi hakkında doğum tarihi, meslek, eğitim kurumu ve dış kimlik numaraları gibi belirli verileri saklar.

Amaç Farkı

Wikipedia’nın amacı, kayda değer konular hakkında açıklayıcı ve kaynaklandırılmış ansiklopedi maddeleri oluşturmaktır.

Wikidata’nın amacı ise varlıklar hakkındaki yapılandırılmış bilgileri ortak bir veri modeli içinde saklamak ve kullanılabilir hâle getirmektir.

Kayda Değerlik Yaklaşımı

Wikipedia’da bağımsız bir maddenin oluşturulabilmesi için ilgili dil sürümünün kayda değerlik ölçütlerinin karşılanması gerekir.

Wikidata’da ise bir öğenin oluşturulması, Wikipedia maddesi oluşturulmasından farklı ölçütlere tabidir. Bir varlığın Wikidata’da öğesinin bulunması, o varlığın Wikipedia’da bağımsız bir maddeye sahip olma hakkı kazandığı anlamına gelmez.

Benzer biçimde, Wikipedia maddesinin bulunması da Wikidata’daki bütün ifadelerin doğru veya yeterince kaynaklandırılmış olduğu anlamına gelmez.

Editoryal Bağımsızlık

Wikipedia ve Wikidata, Wikimedia hareketinin parçası olmakla birlikte ayrı topluluklara, politikalara ve düzenleme süreçlerine sahiptir.

Wikipedia’daki bir madde üzerinde yapılan değişiklik, her zaman Wikidata öğesini otomatik olarak değiştirmez. Wikidata’daki bir değişiklik de Wikipedia maddesinin ana metnini doğrudan değiştirmek zorunda değildir.

Verinin Wikipedia’da görüntülenip görüntülenmeyeceği, ilgili Wikipedia sürümünün şablonlarına, modüllerine ve yerel topluluk kararlarına bağlıdır.

Wikipedia Wikidata’yı Nasıl Kullanır?

Dil Bağlantıları

Wikidata’nın Wikipedia üzerindeki en yaygın işlevlerinden biri, farklı dillerdeki maddeleri birbirine bağlamaktır.

Aynı konuyu ele alan maddeler, ortak bir Wikidata öğesi altında toplanabilir. Böylece kullanıcılar bir Wikipedia maddesinin farklı dil sürümlerine erişebilir.

Bu bağlantılar genellikle site bağlantısı olarak adlandırılır.

Bilgi Kutuları

Bazı Wikipedia sürümleri, bilgi kutularındaki belirli verileri Wikidata’dan çekebilir.

Bu veriler arasında şunlar bulunabilir:

• Doğum tarihi

• Doğum yeri

• Meslek

• Vatandaşlık

• Resmî internet sitesi

• Coğrafi koordinatlar

• Görsel

• Kuruluş tarihi

• Yönetici veya görev sahibi

Ancak bütün bilgi kutuları Wikidata’yı aynı ölçüde kullanmaz. Bazı Wikipedia sürümleri verileri yerel madde içinden alırken bazıları Wikidata’dan dinamik olarak çekebilir.

Wikibase Client altyapısı, Wikimedia projelerinin Wikidata gibi bir Wikibase deposundaki verileri Lua modülleri veya ayrıştırıcı işlevler aracılığıyla kullanmasına imkân tanır.

Şablonlar ve Lua Modülleri

Wikipedia’daki şablonlar, belirli koşullarda Wikidata verilerine erişebilir.

Bu işlem teknik olarak:

• ayrıştırıcı işlevler,

• şablon kodları,

• Lua modülleri,

• mw.wikibase arayüzü

üzerinden gerçekleştirilebilir.

Böylece bir Wikipedia maddesinde manuel olarak yazılmamış bazı yapılandırılmış bilgiler Wikidata’dan alınabilir.

Kaynakça ve Otorite Kontrolü

Wikidata, kişileri, kurumları ve eserleri harici veri tabanlarındaki kayıtlarla eşleştirebilir.

Bunlar arasında:

• VIAF

• ISNI

• ORCID

• IMDb

• Library of Congress kimlikleri

• ulusal kütüphane kayıtları

• akademik veri tabanı kimlikleri

yer alabilir.

Wikipedia’daki otorite kontrolü şablonları, bazı durumlarda bu kimliklerden yararlanabilir. Böylece aynı kişinin farklı katalog ve veri tabanlarındaki kayıtları arasında bağlantı kurulabilir.

Wikidata Neden Önemlidir?

Verilerin Merkezîleştirilmesi

Wikidata, tekrar eden yapılandırılmış bilgilerin tek bir merkezde tutulmasını mümkün kılar.

Örneğin bir bilim insanının ORCID kimliği veya bir şehrin coğrafi koordinatları farklı Wikipedia sürümlerinde ayrı ayrı yazılmak yerine Wikidata’da saklanabilir.

Bu durum, veri tekrarını azaltabilir ve güncellemelerin daha sistematik yürütülmesini sağlayabilir.

Çok Dilli Bilgi Erişimi

Wikidata’nın veri modeli dil bağımsız kimliklere dayanır. Bu nedenle aynı varlık farklı dillerde farklı adlarla tanımlanabilirken ortak bir teknik kimlik altında kalır.

Bu yapı, özellikle farklı alfabeler ve adlandırma gelenekleri arasında bağlantı kurulmasında önem taşır.

Makine Tarafından Okunabilirlik

Wikipedia metinleri insanlar tarafından okunmak üzere hazırlanır. Wikidata ise verileri yazılımların işleyebileceği biçimde sunar.

Bir yazılım, Wikidata aracılığıyla şu tür sorgular gerçekleştirebilir:

• Belirli bir ülkede doğmuş yazarlar

• Belirli bir dönemde görev yapmış devlet başkanları

• Belirli bir yönetmenin filmleri

• Bir şehirde bulunan müzeler

• Belirli bir bilim dalında ödül alan kişiler

• Bir ülkeye ait idari bölgeler

Bu sorgular çoğunlukla SPARQL sorgu dili ve Wikidata Query Service üzerinden yürütülür. Wikidata Query Service, veri kümesine SPARQL uç noktası üzerinden sorgu gönderilmesini sağlayan bir hizmettir.

Bağlantılı Açık Veri

Wikidata, farklı varlıklar arasındaki ilişkileri tanımlayan bir bilgi grafiği işlevi görür.

Örneğin:

• Bir kişi bir kurumda çalışır.

• Bir kitap belirli bir yazar tarafından yazılmıştır.

• Bir film belirli bir romandan uyarlanmıştır.

• Bir şehir belirli bir ülkenin sınırları içindedir.

• Bir ödül belirli bir alanda verilir.

Bu ilişkiler, bilgiye yalnızca liste biçiminde değil, bağlantılı bir ağ biçiminde erişilmesini sağlar.

Wikibase altyapısı, verilerin hem insanlar hem de makineler tarafından kullanılmasını ve bağlantılı açık veri ekosistemine dâhil edilmesini destekleyen açık kaynaklı bir yazılım sistemidir.

Harici Uygulamalar ve Araştırmalar

Wikidata verileri yalnızca Wikimedia projeleri içinde kullanılmaz. Araştırmacılar, geliştiriciler, kültürel miras kurumları ve açık veri projeleri de Wikidata’dan yararlanabilir.

Verilere erişmek için çeşitli yöntemler bulunur:

• Wikidata kullanıcı arayüzü

• Wikibase API

• SPARQL sorgu hizmeti

• Veri dökümleri

• Bağlantılı veri arayüzü

• Botlar ve yazılım araçları

Wikibase API, Wikidata veya başka bir Wikibase örneğindeki ifadelerin sorgulanmasına, eklenmesine, kaldırılmasına ve düzenlenmesine imkân tanır.

Verilerin Yeniden Kullanılabilirliği

Wikidata’daki yapılandırılmış veriler, uygun teknik yöntemlerle farklı projelerde yeniden kullanılabilir.

Bununla birlikte yeniden kullanım, verilerin hatasız olduğu varsayımına dayanmamalıdır. Verinin kaynağı, güncelliği, kapsamı ve kullanım amacı ayrıca değerlendirilmelidir.

Wikidata ve Bilgi Grafiği Kavramı

Bilgi Grafiği Nedir?

Bilgi grafiği, varlıkları ve bu varlıklar arasındaki ilişkileri yapılandırılmış biçimde temsil eden veri modelidir.

Bu yapıda:

• kişiler,

• kurumlar,

• yerler,

• eserler,

• kavramlar,

• olaylar

birer düğüm olarak düşünülebilir. Aralarındaki ilişkiler ise bağlantılarla ifade edilir.

Örneğin bir yazarın bir kitabı yazdığı, kitabın belirli bir dilde yayımlandığı ve belirli bir yayınevi tarafından basıldığı birbirine bağlı ifadeler hâlinde temsil edilebilir.

Wikidata’nın Bilgi Grafiğindeki Konumu

Wikidata, birlikte düzenlenen ve çok dilli bir bilgi grafiği olarak işlev görür. Bununla birlikte Wikidata’daki bilgi grafiği, tüm bilgilerin eksiksiz veya tartışmasız olduğu anlamına gelmez.

Veriler:

• topluluk tarafından eklenir,

• kaynaklandırılabilir,

• botlarla güncellenebilir,

• değiştirilebilir,

• birbiriyle çelişebilir,

• zaman içinde yeniden değerlendirilebilir.

Dolayısıyla Wikidata, sabit ve kapalı bir otorite veri tabanından ziyade sürekli gelişen ortak bir bilgi altyapısıdır.

Wikidata Öğesi ile Wikipedia Maddesi Aynı Şey midir?

Hayır. Wikidata öğesi ile Wikipedia maddesi farklı içerik türleridir.

Bir Wikidata öğesi:

• Yapılandırılmış veri içerir.

• Q kimliğine sahiptir.

• Farklı dil sürümlerini birbirine bağlayabilir.

• Harici veri tabanı kimlikleri içerebilir.

• Yazılımlar tarafından sorgulanabilir.

Bir Wikipedia maddesi ise:

• Ansiklopedik anlatım içerir.

• Güvenilir kaynaklara dayalı metinlerden oluşur.

• Konunun bağlamını ve önemini açıklar.

• Kayda değerlik ve içerik politikalarına tabidir.

• Belirli bir dil sürümünde yayımlanır.

Bu nedenle bir kişi veya kurum adına Wikidata öğesi oluşturulması, aynı konu adına Wikipedia maddesi oluşturulduğu anlamına gelmez.

Wikidata Öğesi Wikipedia Sayfası Oluşturulmasını Sağlar mı?

Wikidata öğesinin bulunması, tek başına Wikipedia maddesi oluşturulması için yeterli değildir.

Wikipedia’da bağımsız bir madde oluşturulabilmesi için konunun:

• güvenilir,

• bağımsız,

• ikincil,

• konuyu anlamlı ölçüde ele alan

kaynaklarda yer alması gerekir.

Wikidata, konu hakkındaki verileri sınıflandırabilir; ancak konunun ansiklopedik kayda değerliğini kendi başına kanıtlamaz.

Aynı şekilde bir öğeye çok sayıda dış kimlik, sosyal medya hesabı veya internet sitesi eklenmesi de Wikipedia’nın kayda değerlik koşullarını karşılamaz.

Wikipedia Maddesi Olmadan Wikidata Öğesi Oluşturulabilir mi?

Bazı durumlarda bir varlığın Wikipedia maddesi bulunmasa da Wikidata öğesi bulunabilir.

Bununla birlikte her internet sitesi, kişi, şirket veya ürün için sınırsız biçimde öğe oluşturulması uygun değildir. Wikidata’nın öğe kabul ölçütleri, öğenin belirli bir yapısal veya belgesel işleve sahip olmasını gerektirir.

Bir öğenin:

• başka geçerli öğelere bağlanması,

• güvenilir kaynaklarla tanımlanabilmesi,

• önemli bir dış kimliğe sahip olması,

• Wikimedia projelerinde yapısal bir işleve sahip olması

gibi gerekçelerle tutulması mümkün olabilir.

Ancak yalnızca görünürlük sağlamak, arama sonuçlarını etkilemek veya tanıtım yapmak amacıyla oluşturulan öğeler topluluk tarafından sorgulanabilir.

Wikidata’nın Arama Motorlarıyla İlişkisi

Açık Verilerin Kullanılması

Wikidata verileri açık ve makine tarafından okunabilir olduğundan arama motorları, araştırma projeleri ve çeşitli yazılım sistemleri tarafından teknik olarak kullanılabilir.

Ancak bir bilginin Wikidata’da yer alması, belirli bir arama motorunun bu bilgiyi mutlaka kullanacağı veya arama sonuçlarında göstereceği anlamına gelmez.

Arama motorları kendi:

• veri doğrulama sistemlerini,

• güven değerlendirmelerini,

• bilgi grafiği altyapılarını,

• kaynak birleştirme yöntemlerini,

• kalite kontrollerini

uygular.

Bu nedenle Wikidata kaydı ile arama motorundaki bilgi paneli arasında doğrudan ve otomatik bir sonuç ilişkisi kurulamaz.

Kimlik Eşleştirme

Wikidata’nın önemli işlevlerinden biri, farklı veri tabanlarındaki kayıtların aynı varlığa ait olduğunun belirlenmesine yardımcı olmasıdır.

Örneğin bir kişi:

• VIAF kaydı,

• ISNI numarası,

• IMDb kimliği,

• ORCID kaydı,

• resmî internet sitesi,

• Wikipedia maddesi

ile aynı Wikidata öğesinde ilişkilendirilebilir.

Bu durum, dijital sistemlerin varlıklar arasındaki bağlantıları değerlendirmesine yardımcı olabilecek bir kimlik ağı oluşturur. Bununla birlikte bu eşleştirmelerin doğruluğu ayrıca denetlenmelidir.

Wikidata’da Kaynaklandırmanın Önemi

Doğrulanabilirlik

Wikidata’daki her ifade aynı güvenilirlik düzeyine sahip değildir. Bir ifadenin kaynaklandırılmış olması, verinin hangi belgeye dayandığının incelenebilmesini sağlar.

Özellikle şu bilgilerde kaynak kullanımı önemlidir:

• Doğum ve ölüm tarihleri

• Görev süreleri

• Eğitim bilgileri

• Vatandaşlık bilgileri

• Ödüller

• Kuruluş ve kapanış tarihleri

• Şirket yöneticileri

• Nüfus verileri

• Siyasi üyelikler

• Tartışmalı kimlik bilgileri

Kaynağı bulunmayan veriler tamamen yanlış olmak zorunda değildir; ancak doğrulanabilirlikleri daha sınırlıdır.

Kaynak Kalitesi

Kaynak eklenmiş olması tek başına yeterli değildir. Kaynağın niteliği de değerlendirilmelidir.

Kişinin kendi internet sitesi, sosyal medya hesabı veya kurumun basın bülteni bazı temel bilgiler için kullanılabilir. Ancak bağımsız değerlendirme gerektiren iddialarda bu tür kaynaklar yeterli olmayabilir.

Özellikle başarı, etki, önem, tanınırlık veya itibar bildiren ifadelerde bağımsız kaynaklara ihtiyaç duyulur.

Çelişen Kaynaklar

Farklı kaynaklar aynı konu hakkında farklı bilgiler verebilir. Wikidata’nın veri modeli, bazı durumlarda birden fazla değerin niteleyiciler ve sıralama dereceleriyle birlikte saklanmasına izin verir.

Bu yaklaşım, çelişkili verilerin bağlamıyla gösterilmesini sağlayabilir. Ancak hangi değerin tercih edilen veya geçerli değer olduğunun belirlenmesi editoryal değerlendirme gerektirir.

Güncellik ve Veri Bakımı

Dinamik Veriler

Bazı Wikidata bilgileri zaman içinde değişebilir:

• Görevler

• Nüfus

• Yönetim kurulu üyelikleri

• Resmî internet siteleri

• Kurum adları

• İdari sınırlar

• Spor kulübü üyelikleri

• Siyasi görevler

Bu verilerin güncel tutulması için insan katkıları, botlar ve topluluk projeleri kullanılır.

Bot Düzenlemeleri

Wikidata’da çok sayıda düzenleme otomatik veya yarı otomatik araçlarla gerçekleştirilebilir.

Botlar:

• veri tabanlarını eşleştirebilir,

• dış kimlikler ekleyebilir,

• yinelenen kayıtları belirleyebilir,

• biçimsel hataları düzeltebilir,

• güncel veri kümelerini aktarabilir.

Bot kullanımı geniş ölçekli veri yönetimini kolaylaştırsa da hatalı bir kaynaktan alınan verilerin çok sayıda öğeye yayılması riskini de beraberinde getirir.

Kısıtlamalar

Wikidata özelliklerinde belirli kısıtlamalar tanımlanabilir.

Örneğin:

• Bir özelliğin yalnızca belirli türde öğelerde kullanılması,

• Tek bir değere sahip olması,

• Belirli veri türünü kabul etmesi,

• Başka bir özellikle birlikte kullanılması,

• Benzersiz değer taşıması

beklenebilir.

Kısıtlama ihlali her zaman verinin yanlış olduğu anlamına gelmez. Ancak incelenmesi gereken olası bir tutarsızlığa işaret eder.

Tartışmalar ve Eleştiriler

Veri Doğruluğu Sorunu

Wikidata herkesin katkıda bulunabildiği ortaklaşa düzenlenen bir projedir. Bu nedenle yanlış, eksik, güncelliğini yitirmiş veya hatalı eşleştirilmiş veriler bulunabilir.

Bir verinin makine tarafından okunabilir olması, onun doğruluğunu garanti etmez. Yapılandırılmış hata, yazılım sistemleri tarafından geniş ölçekte yeniden kullanılabileceği için metinsel bir hatadan daha yaygın sonuçlar doğurabilir.

Kaynak Eksiklikleri

Wikidata’daki çok sayıda ifade kaynak içermeyebilir. Bazı veriler Wikipedia maddelerinden, veri tabanlarından veya toplu veri aktarımlarından gelmiş olabilir.

Kaynak eksikliği özellikle yaşayan kişiler, tartışmalı konular ve zaman içinde değişen bilgiler açısından sorun oluşturabilir.

Sistematik Önyargılar

Wikidata’nın kapsamı, katkıda bulunan toplulukların ilgi alanlarından ve erişebildiği kaynaklardan etkilenebilir.

Bazı ülkeler, diller, kültürler, meslek grupları veya tarihsel dönemler hakkında ayrıntılı veri bulunurken başka alanlarda belirgin eksiklikler görülebilir.

Bu durum, yalnızca Wikidata’ya özgü değildir; ancak yapılandırılmış veri sistemlerinde eksiklikler sorgu sonuçlarına ve istatistiksel analizlere doğrudan yansıyabilir.

Yaşayan Kişiler Hakkındaki Veriler

Yaşayan kişiler hakkındaki bilgiler mahremiyet, doğruluk ve kaynak güvenilirliği açısından daha dikkatli ele alınmalıdır.

Özellikle:

• doğum tarihi,

• aile ilişkileri,

• siyasi veya dinî üyelikler,

• sağlık bilgileri,

• cinsel yönelim,

• ikamet bilgileri,

• tartışmalı hukuki bilgiler

gibi verilerin eklenmesi ciddi editoryal ve etik değerlendirme gerektirir.

Bilginin başka bir internet sitesinde yayımlanmış olması, Wikidata’ya eklenmesi için her durumda yeterli gerekçe oluşturmaz.

Tanıtım Amaçlı Düzenlemeler

Şirketlerin, kişilerin veya temsilcilerin Wikidata’yı kurumsal profil ya da tanıtım alanı gibi kullanması projenin amacıyla çelişebilir.

Tanıtım amaçlı düzenlemelerde şu sorunlar görülebilir:

• Gereksiz öğe oluşturulması

• Kaynaksız başarı iddiaları

• Pazarlama ifadeleri içeren açıklamalar

• İlgisiz dış bağlantılar

• Sosyal medya hesaplarının aşırı eklenmesi

• Çok sayıda unvan veya meslek iddiası

• Kişinin kendi beyanına dayanan ifadeler

Wikidata açıklamaları kısa, ayırt edici ve tarafsız olmalıdır. Reklam sloganları, övgü ifadeleri ve öznel tanımlamalar veri modeline uygun değildir.

Veri Merkezîleştirmesinin Riskleri

Merkezî veri depolama, bakım ve tutarlılık açısından yarar sağlarken hatalı bir verinin birden fazla projede görüntülenmesine de neden olabilir.

Bir Wikidata ifadesi birçok Wikipedia maddesi veya uygulama tarafından kullanılıyorsa, tek bir yanlış düzenleme geniş bir etki alanına ulaşabilir.

Bu nedenle merkezî veri kullanımında:

• kaynak denetimi,

• değişiklik takibi,

• yerel geçersiz kılma mekanizmaları,

• vandalizm kontrolü,

• topluluk gözetimi

önem taşır.

Yerel Wikipedia Topluluklarının Özerkliği

Wikidata’daki bir bilginin doğru kabul edilmesi, bütün Wikipedia sürümlerinin bu veriyi kullanmak zorunda olduğu anlamına gelmez.

Her Wikipedia dil sürümü:

• kendi şablonlarını,

• kaynak politikalarını,

• bilgi kutusu uygulamalarını,

• veri kullanım sınırlarını,

• yaşayan kişiler politikalarını

belirleyebilir.

Bu nedenle Wikidata ile Wikipedia arasındaki ilişki, tamamen otomatik ve tek yönlü bir veri aktarımı olarak değerlendirilmemelidir.

Wikidata Düzenlerken Temel İlkeler

Doğru Öğeyi Belirlemek

Yeni bir öğe oluşturmadan önce aynı varlığın mevcut bir öğesinin bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir.

Aynı kişi veya kurum için birden fazla öğe oluşturulması:

• dil bağlantılarının bölünmesine,

• dış kimliklerin dağılmasına,

• sorgu sonuçlarının bozulmasına,

• yanlış eşleştirmelere

neden olabilir.

Tarafsız Etiket ve Açıklama Kullanmak

Etiketler ve açıklamalar tanımlayıcı olmalı, değerlendirme veya reklam içermemelidir.

Uygun olmayan açıklamalara şu tür ifadeler örnek verilebilir:

• ülkenin en başarılı girişimcisi

• dünyaca ünlü uzman

• lider teknoloji şirketi

• ödüllü ve saygın danışman

Bunun yerine doğrulanabilir ve ayırt edici tanımlar kullanılmalıdır:

• Türk yazılım geliştirici

• 2010 yılında kurulan teknoloji şirketi

• Fransız sinema yönetmeni

• Türk akademisyen ve yazar

Doğrulanabilir İfadeler Eklemek

Bir özelliğin teknik olarak eklenebilir olması, o bilginin mutlaka eklenmesi gerektiği anlamına gelmez.

İfadelerin:

• konuyla ilgili,

• açık,

• doğrulanabilir,

• uygun kaynaklarla desteklenebilir

olması gerekir.

Çıkar Çatışmasını Dikkate Almak

Bir kişi veya kurumun kendisiyle ilgili Wikidata öğesini düzenlemesi, çıkar çatışması doğurabilir.

Çıkar çatışması bulunan düzenlemelerde:

• tarafsızlık kaybı,

• seçici veri ekleme,

• başarı iddialarının abartılması,

• olumsuz veya tartışmalı bilgilerin kaldırılması,

• tanıtım amaçlı dış bağlantı eklenmesi

riski bulunur.

Bu tür durumlarda topluluk kurallarına uyulması, güvenilir kaynakların kullanılması ve gerektiğinde tartışma sayfalarında açıklama yapılması önem taşır.

Wikidata ve Wikipedia Arasındaki Veri Akışı

Wikidata’dan Wikipedia’ya Aktarım

Bir Wikipedia şablonu veya modülü Wikidata’yı kullanacak şekilde yapılandırılmışsa, belirli veriler Wikidata’dan maddeye çekilebilir.

Bu aktarım:

• otomatik,

• koşullu,

• yalnızca eksik alanlarda,

• yerel verinin üzerine yazılmayacağı biçimde

yapılandırılabilir.

Uygulama biçimi ilgili Wikipedia sürümüne ve kullanılan şablona göre değişir.

Wikipedia’dan Wikidata’ya Aktarım

Wikipedia maddesindeki her bilgi otomatik olarak Wikidata’ya aktarılmaz.

Bazı kullanıcılar veya botlar, Wikipedia maddelerindeki yapılandırılmış bilgileri Wikidata’ya ekleyebilir. Ancak aktarılan verilerin doğrulanması ve doğru öğeyle eşleştirilmesi gerekir.

Wikipedia’nın kendisi genellikle ikincil bir derleme kaynağıdır. Bu nedenle mümkün olduğunda Wikipedia maddesinin dayandığı asıl kaynağın Wikidata ifadesine eklenmesi daha açıklayıcı olabilir.

Yerel Değerler ve Merkezî Değerler

Bazı Wikipedia maddelerinde bilgi kutusu değeri yerel olarak yazılır. Aynı bilgi Wikidata’da da bulunabilir.

Bu durumda şablonun çalışma biçimine göre:

• yerel değer kullanılabilir,

• Wikidata değeri kullanılabilir,

• yerel değer Wikidata’nın üzerine yazabilir,

• yalnızca yerel değer yoksa Wikidata’dan veri alınabilir.

Dolayısıyla Wikidata’daki bir değişikliğin Wikipedia’da nasıl görüneceği, teknik yapılandırmaya bağlıdır.

Wikidata’nın Kullanım Alanları

Wikidata’nın yapılandırılmış verileri farklı alanlarda kullanılabilir:

• Wikipedia bilgi kutuları

• Dil bağlantıları

• Otorite kontrolü

• Kütüphane katalogları

• Kültürel miras veri tabanları

• Akademik araştırmalar

• Coğrafi veri uygulamaları

• Veri görselleştirme projeleri

• Doğal dil işleme çalışmaları

• Bilgi grafiği araştırmaları

• Dijital beşerî bilimler

• Varlık tanıma ve eşleştirme sistemleri

Bu kullanım alanlarının her birinde veri kalitesinin, lisans koşullarının, güncelliğin ve kaynak güvenilirliğinin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Sık Karıştırılan Konular

Wikidata Bir Sosyal Medya Profili midir?

Hayır. Wikidata kişisel tanıtım, öz geçmiş yayımlama, takipçi kazanma veya kurumsal iletişim amacı taşıyan bir sosyal medya platformu değildir.

Wikidata Bir Şirket Rehberi midir?

Hayır. Her şirket veya işletme için tanıtım kaydı oluşturulmasını amaçlayan ticari bir dizin değildir.

Wikidata Kaydı Kimlik Doğrulaması Sağlar mı?

Hayır. Bir kişi veya kurum adına Wikidata öğesi bulunması, kimliğin resmî olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

Wikidata Kaydı Wikipedia Sayfasını Garanti Eder mi?

Hayır. Wikidata öğesi, Wikipedia’daki kayda değerlik ve kaynak koşullarının yerine geçtiği anlamına gelmez.

Wikidata Bilgi Panelini Garanti Eder mi?

Hayır. Arama motorlarının bilgi panelleri kendi veri işleme ve doğrulama sistemlerine bağlıdır. Wikidata’daki bir kayıt, belirli bir arama motoru sonucunu garanti etmez.

Wikidata’daki Her Bilgi Wikipedia’da Görünür mü?

Hayır. Bilginin Wikipedia’da görüntülenmesi, ilgili şablonun veya modülün Wikidata verisini kullanmasına bağlıdır.

Wikipedia ve Wikidata, aynı Wikimedia ekosistemi içinde birbirini tamamlayan ancak farklı amaçlara sahip projelerdir.

Wikipedia, konuları doğal dilde açıklayan ve kaynaklara dayalı ansiklopedik maddeler sunar. Wikidata ise kişiler, kurumlar, yerler, eserler ve kavramlar hakkındaki bilgileri yapılandırılmış ifadeler hâlinde saklar.

Wikidata’nın temel önemi şu unsurlardan kaynaklanır:

• Yapılandırılmış verileri merkezî biçimde saklaması

• Farklı dil sürümleri arasında bağlantı kurması

• Verileri insanlar ve makineler için erişilebilir hâle getirmesi

• Wikipedia ve diğer Wikimedia projelerine veri sağlayabilmesi

• Harici veri tabanları arasında kimlik eşleştirmesi yapabilmesi

• Sorgulanabilir bir bilgi grafiği oluşturması

• Açık veri ve araştırma projelerinde kullanılabilmesi

Bununla birlikte Wikidata’daki her bilginin doğru, eksiksiz veya güncel olduğu varsayılmamalıdır. Projenin ortaklaşa düzenlenen yapısı; kaynak denetimini, tarafsızlığı, çıkar çatışmalarına karşı dikkatli olunmasını ve yaşayan kişiler hakkındaki verilerde mahremiyet değerlendirmesini gerekli kılar.

Bir Wikidata öğesinin bulunması, ilgili kişi veya kurumun Wikipedia’da kayda değer olduğunu, kimliğinin resmî olarak doğrulandığını ya da arama motorlarında belirli bir görünürlük elde edeceğini göstermez. Wikidata’nın işlevi, tanıtım sağlamak değil; doğrulanabilir bilgileri yapılandırılmış ve bağlantılı bir veri modeli içinde temsil etmektir.