Profesyonel Wikipedia Editörü ile Çalışmanın Avantajları
Profesyonel Wikipedia editörüyle çalışmak; kayda değerlik değerlendirmesi, kaynak analizi, tarafsız içerik oluşturma, çıkar çatışmasının yönetilmesi ve Wikipedia’nın teknik kurallarına uyum açısından uzmanlık desteği sağlayabilir. Ancak hiçbir editör bir maddenin yayımlanacağını, kalıcı olacağını veya topluluk tarafından kabul edileceğini garanti edemez.
Profesyonel Wikipedia Editörü Ne Anlama Gelir?
“Profesyonel Wikipedia editörü” ifadesi, Wikimedia Vakfı tarafından verilmiş resmî bir unvanı veya mesleki sertifikayı tanımlamaz. Bu kavram genellikle Wikipedia’nın politika, yönerge, teknik altyapı ve topluluk süreçleri konusunda deneyimli olan; araştırma, danışmanlık veya içerik geliştirme hizmeti karşılığında ücret alan kişiler için kullanılmaktadır.
Wikipedia’da herhangi bir kullanıcı hesap oluşturarak içerik düzenleyebilir. Bununla birlikte, bir metnin ansiklopedik biçimde hazırlanması yalnızca yazım becerisine dayanmaz. Editörün aynı zamanda şu konularda bilgi sahibi olması gerekir:
Tarafsız bakış açısı
Doğrulanabilirlik
Özgün araştırmalara yer vermeme
Kayda değerlik
Güvenilir kaynakların değerlendirilmesi
Çıkar çatışması
Ücretli katkı bildirimi
Telif hakları
Yaşayan insanların biyografileri
Silme ve topluluk değerlendirme süreçleri
Wikipedia’nın temel içerik yaklaşımı; tarafsızlık, doğrulanabilirlik ve yayımlanmamış çıkarımlardan kaçınma ilkelerinin birlikte uygulanmasına dayanır. Bu nedenle editörlük faaliyeti, yalnızca mevcut bilgilerin bir metin içinde sıralanmasından daha kapsamlı bir değerlendirme gerektirir.
Kayda Değerlik Durumunun Önceden Değerlendirilmesi
Profesyonel editör desteğinin sağlayabileceği başlıca katkılardan biri, kişi, kurum, marka, eser veya olayın Wikipedia’da bağımsız bir maddeye konu olmaya uygun olup olmadığının çalışma başlamadan önce değerlendirilmesidir.
Kayda Değerlik ile Tanınmışlık Arasındaki Ayrım
Wikipedia’daki kayda değerlik, gündelik dilde kullanılan ün, popülerlik, başarı veya önem kavramlarıyla aynı değildir. Bir konunun geniş bir çevrede tanınması, çok sayıda müşteriye sahip olması, sosyal medyada yüksek takipçi sayısına ulaşması veya sektöründe başarılı görülmesi tek başına ansiklopedik kayda değerlik oluşturmaz.
Genel olarak kayda değerlik için konunun:
Kendisiyle bağlantılı olmayan kaynaklarda ele alınması,
Güvenilir ve editoryal denetime sahip yayınlarda yer alması,
Yalnızca kısa bir şekilde anılmaması,
Konu hakkında anlamlı ve ayrıntılı bilgiler sunulması,
Birden fazla bağımsız kaynak tarafından incelenmesi
beklenir.
Türkçe Vikipedi’nin kayda değerlik yönergesinde de bir konunun bağımsız, güvenilir ve atıf yapılabilir kaynaklarda işlenmesinin temel ölçütlerden biri olduğu belirtilmektedir. Kaynakların niteliği ve konuyu ele alma derinliği, yalnızca kaynak sayısından daha belirleyici olabilir.
Kaynakların Çalışma Öncesinde Analiz Edilmesi
Deneyimli bir editör, madde metnini oluşturmadan önce mevcut kaynakları sınıflandırabilir. Bu inceleme sırasında kaynakların:
Konudan bağımsız olup olmadığı,
Haber, röportaj, basın bülteni veya tanıtım içeriği niteliği,
Editoryal denetime sahip olup olmadığı,
Konuyu ne ölçüde ayrıntılı ele aldığı,
Birincil veya ikincil kaynak niteliği,
Aynı metnin farklı internet sitelerinde yeniden yayımlanıp yayımlanmadığı,
İçeriğin yalnızca kurumun açıklamalarını aktarıp aktarmadığı
değerlendirilebilir.
Bu çalışma, yetersiz kaynaklara dayanılarak hazırlanacak bir maddenin karşılaşabileceği sorunların önceden görülmesine yardımcı olur. Ancak kaynak analizi olumlu sonuçlansa bile, maddenin topluluk tarafından kabul edileceği kesin değildir. Kayda değerlik değerlendirmeleri gerektiğinde topluluk tartışması ve uzlaşı yoluyla sonuçlandırılır.
Tarafsız ve Ansiklopedik Bir Dil Kullanılması
Wikipedia maddeleri reklam, kurumsal tanıtım metni, öz geçmiş, basın bülteni veya halkla ilişkiler içeriği değildir. Metnin amacı, konu hakkında kaynaklarda yayımlanmış bilgileri adil, dengeli ve orantılı biçimde aktarmaktır.
Tarafsız bakış açısı, farklı görüşlerin yalnızca metne eklenmesi anlamına gelmez. Kaynaklarda bulunan görüş ve bilgilerin, güvenilirlikleri ve konu içindeki ağırlıkları ölçüsünde temsil edilmesi gerekir. Wikipedia’nın tarafsızlık politikası, önemli görüşlerin editoryal bir taraf tutulmadan ve kaynaklardaki ağırlıklarına uygun biçimde sunulmasını öngörür.
Tanıtım Dilinin Ayıklanması
Kurumlar ve kişiler tarafından hazırlanan metinlerde aşağıdaki türden ifadelerle sıkça karşılaşılır:
Sektörün öncü kuruluşu
Yenilikçi çözümler geliştiren şirket
Alanında önemli başarılara imza atan isim
Müşteri memnuniyetini temel alan marka
Dünyaca tanınan girişimci
Kaliteli hizmet sunan kurum
Bu ifadeler güvenilir ve bağımsız kaynaklarla doğrudan desteklenmediği sürece ansiklopedik bilgi olarak kullanılamaz. Kaynak bulunsa bile, ifadenin kimin değerlendirmesi olduğu açıkça belirtilmeli ve konuya gereğinden fazla ağırlık verilmemelidir.
Profesyonel editör, öznel nitelemeleri çıkararak doğrulanabilir olgulara dayanan bir anlatım oluşturabilir. Örneğin “sektörün öncü şirketlerinden biri” ifadesi yerine şirketin kuruluş tarihi, faaliyet alanı, yayımlanmış projeleri, bağımsız kaynaklarda incelenen gelişmeleri ve doğrulanabilir kurumsal değişiklikleri aktarılabilir.
Övgü Kadar Eleştirinin de Dengeli Ele Alınması
Tarafsızlık ilkesi yalnızca olumlu ifadelerin azaltılmasını değil, olumsuz bilgilerin de kaynaklardaki ağırlığıyla orantılı biçimde aktarılmasını gerektirir.
Güvenilir kaynaklarda konu hakkında önemli eleştiriler, hukuki süreçler, tartışmalar veya kamuoyu değerlendirmeleri bulunuyorsa bunların sırf istenmediği için dışarıda bırakılması tarafsızlık sorununa yol açabilir. Buna karşılık, marjinal bir iddianın gereğinden fazla öne çıkarılması da aynı ilkeye aykırı olabilir.
Profesyonel editörün görevi, bir kişi veya kurumun itibarını yönetmek değil; kaynaklarda bulunan bilgileri ansiklopedik ağırlıkları doğrultusunda düzenlemektir.
Doğrulanabilirlik İlkesine Uygun Kaynaklandırma
Wikipedia’da bir bilginin doğru olduğuna inanılması yeterli değildir. Okuyucuların ve diğer editörlerin bilgiyi yayımlanmış güvenilir kaynaklar üzerinden kontrol edebilmesi gerekir.
Türkçe Vikipedi’nin kaynak gösterme rehberi, gerekli bilgilerin kaynaklandırılmasını doğrulanabilirlik ve özgün araştırmalara yer vermeme ilkelerinin bir sonucu olarak ele almaktadır. Güvenilir bir kaynağa dayanmayan veya kuşku uyandıran bilgiler diğer kullanıcılar tarafından kaldırılabilir.
Hangi Bilginin Hangi Kaynakla Desteklenmesi Gerektiğinin Belirlenmesi
Her kaynak her tür iddia için aynı ölçüde uygun değildir. Örneğin:
Kuruluş tarihi için resmî kayıtlar veya kurumsal kaynaklar kullanılabilir.
Bir şirketin sektörel etkisi için bağımsız analizler gerekebilir.
Bir kişinin ödül aldığı bilgisi ödülü veren kurumun kaydıyla doğrulanabilir.
Ödülün önemi konusunda bağımsız kaynaklara ihtiyaç duyulabilir.
Hukuki bir süreç için resmî belgeler ve güvenilir haber kaynakları dikkate alınabilir.
Tartışmalı bir iddia, özellikle yaşayan kişiler söz konusu olduğunda güçlü kaynaklandırma gerektirir.
Profesyonel editör, kaynağın yalnızca mevcut olup olmadığına değil, ilgili iddiayı gerçekten destekleyip desteklemediğine de bakar.
Birincil ve İkincil Kaynakların Dengelenmesi
Kurumların internet siteleri, faaliyet raporları, basın açıklamaları, sosyal medya hesapları ve doğrudan röportajları çoğunlukla birincil kaynak niteliğindedir. Bu kaynaklar temel tarih, ürün adı, görev değişikliği veya resmî açıklama gibi sınırlı bilgiler için kullanılabilir.
Ancak bir konunun kayda değerliğini ortaya koymak ve ansiklopedik önemini değerlendirmek için genellikle konudan bağımsız ikincil kaynaklara ihtiyaç duyulur. Kurumun kendi açıklamalarına dayanan kapsamlı bir madde, kaynak sayısı fazla görünse bile bağımsızlık sorunu taşıyabilir.
Özgün Araştırma ve Kaynak Sentezi Riskinin Azaltılması
Wikipedia yeni bilgi yayımlanan bir araştırma platformu değildir. Maddelerde daha önce güvenilir kaynaklarda yayımlanmamış teoriler, sonuçlar, analizler veya değerlendirmeler oluşturulmamalıdır.
Özgün araştırmalara yer vermeme ilkesi yalnızca kaynaksız bilgi eklemeyi yasaklamaz. Birden fazla kaynaktaki bilgilerin bir araya getirilerek kaynakların açıkça söylemediği yeni bir sonuca ulaşılması da sorun oluşturabilir.
Örneğin farklı haberlerde yer alan yatırım tutarlarının toplanarak şirketin “sektörün en büyük yatırımcılarından biri” olduğu sonucuna varılması, kaynaklar bu değerlendirmeyi doğrudan yapmıyorsa editörün kişisel sentezi sayılabilir.
Deneyimli bir editör:
Kaynağın açıkça desteklediği bilgiyle sınırlı kalabilir,
Kişisel değerlendirme eklemekten kaçınabilir,
Nedensellik ilişkisi kurulmamış olayları birbirine bağlamayabilir,
İstatistiklerden kaynakta bulunmayan sonuçlar çıkarmayabilir,
Farklı kaynakları yeni bir iddia üretmek amacıyla birleştirmeyebilir.
Bu yaklaşım, metnin ansiklopedik niteliğini ve denetlenebilirliğini güçlendirir.
İçerik Yapısının Wikipedia Biçemine Uygun Hazırlanması
Bir Wikipedia maddesinin yalnızca doğru bilgiler içermesi yeterli değildir. İçeriğin aynı zamanda ansiklopedik bir yapı içinde sunulması gerekir.
Profesyonel editör, konuya göre aşağıdaki bölümleri düzenleyebilir:
Giriş bölümü
Erken yaşam ve eğitim
Mesleki kariyer
Kuruluş ve gelişim
Faaliyet alanları
Ürünler veya çalışmalar
Yayımlar
Filmografi veya diskografi
Ödüller ve adaylıklar
Tartışmalar ve eleştiriler
Kaynakça
Dış bağlantılar
Her konu için aynı başlıkların kullanılması gerekmez. Bölüm yapısının, bağımsız kaynaklarda yer alan bilgi miktarına ve konunun niteliğine göre belirlenmesi gerekir.
Giriş Bölümünün Düzenlenmesi
Giriş bölümü, maddenin tamamında ele alınan temel bilgileri kısa biçimde özetlemelidir. Girişte kaynaklarda bulunmayan sıfatlar, sloganlar, misyon açıklamaları veya ayrıntılı kurumsal tanıtımlar kullanılmamalıdır.
İyi yapılandırılmış bir giriş genellikle:
Konunun kim veya ne olduğunu,
Temel faaliyet alanını,
Kaynaklarda öne çıkan özelliklerini,
Ansiklopedik önemini açıklayan başlıca unsurları
özetler.
Giriş bölümü, maddenin içinde ayrıntılı olarak ele alınmayan yeni iddiaların sıralandığı bağımsız bir tanıtım metnine dönüşmemelidir.
Bilgilerin Ansiklopedik Ağırlığının Belirlenmesi
Bir kişi veya kurum açısından önemli görülen her bilgi ansiklopedi açısından aynı öneme sahip olmayabilir. Ürün listeleri, tüm etkinlikler, her medya haberi, müşteri adları, şube adresleri, kampanyalar ve günlük kurumsal gelişmeler maddenin kapsamına otomatik olarak girmez.
Editör, hangi bilgilerin:
Uzun vadeli ansiklopedik değer taşıdığını,
Bağımsız kaynaklarda ele alındığını,
Konunun anlaşılmasına katkı sağladığını,
Gereksiz ayrıntı oluşturduğunu,
Reklam veya katalog niteliğine yaklaştığını
değerlendirebilir.
Teknik Wikipedia Bilgisinden Yararlanılması
Wikipedia’nın kendine özgü bir biçimlendirme sistemi, bağlantı yapısı ve teknik çalışma düzeni vardır. Görsel editör bazı işlemleri kolaylaştırsa da karmaşık maddelerde vikimetin bilgisi gerekebilir.
Profesyonel editörün teknik katkıları şunları içerebilir:
Dipnot ve kaynak şablonlarının düzenlenmesi,
İç bağlantıların oluşturulması,
Kategori seçimi,
Bilgi kutularının hazırlanması,
Tarih ve sayı biçimlerinin standartlaştırılması,
Arşiv bağlantılarının kullanılması,
Yönlendirme sayfalarının değerlendirilmesi,
Adlandırma kurallarının uygulanması,
Telif hakkı sorunlarının kontrol edilmesi,
Görsellerin lisans durumunun incelenmesi,
Taslak ve tartışma sayfalarının kullanılması.
Teknik olarak doğru hazırlanmış bir madde, tek başına kayda değerlik veya içerik uygunluğu sağlamaz. Bununla birlikte, biçimlendirme hatalarının, bozuk kaynakların ve gereksiz bakım sorunlarının azaltılmasına katkıda bulunabilir.
Çıkar Çatışmasının Daha Şeffaf Yönetilmesi
Bir editörün hakkında yazdığı kişi, şirket, müşteri, işveren veya kuruluşla kişisel ya da mali ilişkisi bulunması çıkar çatışması oluşturabilir. Çıkar çatışması bulunan katkılar, tarafsızlık ve içerik seçimi üzerinde gerçek veya algılanan bir etki yaratabilir.
Türkçe Vikipedi’nin çıkar çatışması yönergesi, ücretli katkılar dâhil olmak üzere konu ile bağlantılı düzenlemelerde şeffaflığın önemini vurgulamaktadır. Çıkar çatışması bulunan kullanıcıların doğrudan düzenleme yapmak yerine tartışma sayfalarında değişiklik önermesi, bağlantılarını açıklaması ve topluluk değerlendirmesine başvurması beklenebilir.
Ücretli Katkı Bildirimi
Wikipedia’da ücret karşılığında katkı yapılması, yapılan katkının gizlenebileceği anlamına gelmez. Wikimedia kullanım koşulları; ücretli katkı sağlayan kişilerin ilgili işveren, müşteri ve bağlantılarını açıklamasını gerektirir. Bu açıklama kullanıcı sayfasında, ilgili tartışma sayfasında veya düzenleme özetinde yapılabilir. Yerel Wikipedia toplulukları ilave kurallar da oluşturabilir.
Bu nedenle profesyonel editörlükte şeffaflık, isteğe bağlı bir tercih değil, sürecin temel unsurlarından biridir.
Ücretli katkının açıklanması:
İçeriğin otomatik olarak kabul edileceği,
Maddenin incelemeden muaf tutulacağı,
Editöre özel bir yetki verileceği,
Çıkar çatışmasının tamamen ortadan kalkacağı
anlamına gelmez.
Bildirim yalnızca ilişkinin topluluğa açık biçimde belirtilmesini sağlar.
Doğrudan Düzenleme Yerine Değişiklik Önerilmesi
Çıkar çatışması bulunan durumlarda daha ihtiyatlı yöntem, hazırlanmış içeriğin veya değişiklik talebinin maddenin tartışma sayfasında bağımsız editörlerin incelemesine sunulmasıdır.
Bu yöntem:
Değişikliğin topluluk tarafından değerlendirilmesine,
Kaynakların bağımsız editörlerce kontrol edilmesine,
Tartışmalı ifadelerin yayımlanmadan önce incelenmesine,
Ücretli katkının şeffaf biçimde kayıt altına alınmasına
olanak sağlayabilir.
Ancak değişiklik talebinin sunulması, talebin kabul edileceği anlamına gelmez. Bağımsız editörler öneriyi tamamen veya kısmen kabul edebilir, değiştirebilir ya da reddedebilir.
Silinme ve Reddedilme Risklerinin Önceden Belirlenmesi
Wikipedia’da oluşturulan her madde yayımlanmış olsa bile daha sonra incelenebilir, etiketlenebilir, birleştirilebilir veya silinmeye aday gösterilebilir.
Türkçe Vikipedi’de silme işlemleri genel olarak hızlı silme ve tartışmayla silme gibi farklı prosedürler üzerinden yürütülür. Tartışmalı durumlarda karar, topluluk değerlendirmesi ve ilgili politikalar çerçevesinde verilir.
Profesyonel editör, madde hazırlanmadan önce şu riskleri tespit edebilir:
Kayda değerliğin yeterince gösterilememesi,
Kaynakların konuya bağlı olması,
Metnin reklam niteliği taşıması,
Telif hakkı ihlali bulunması,
Daha önce silinmiş içeriğin sorunları giderilmeden yeniden oluşturulması,
Konunun başka bir maddeyle birleştirilmesinin daha uygun olması,
Kaynaklarda bulunmayan bilgilerin eklenmesi,
Yaşayan kişiler hakkında zayıf kaynaklı iddialar kullanılması,
Maddenin öz geçmiş veya kurumsal katalog biçiminde hazırlanması.
Bu risklerin belirlenmesi maddenin silinmeyeceğini garanti etmez. Ancak çalışmanın hangi sorunlarla karşılaşabileceğinin daha gerçekçi biçimde anlaşılmasını sağlayabilir.
Topluluk Süreçlerinin Doğru Yönetilmesi
Wikipedia merkezi bir yayın kurulu tarafından yönetilen geleneksel bir ansiklopedi değildir. İçerikler gönüllü kullanıcılar tarafından oluşturulur, incelenir ve değiştirilir. Anlaşmazlıklar çoğunlukla politika temelli tartışmalar ve topluluk uzlaşısı yoluyla ele alınır.
Profesyonel editörün topluluk süreçlerine ilişkin deneyimi şu alanlarda yarar sağlayabilir:
Tartışma sayfalarında uygun dil kullanılması,
İtirazlara kaynak ve politika temelinde yanıt verilmesi,
Kişisel tartışmalardan kaçınılması,
Değişiklik savaşına girilmemesi,
Bakım şablonlarının gerekçelerinin anlaşılması,
Silinmeye aday madde tartışmalarının takip edilmesi,
Bağımsız editörlerin görüşlerinin dikkate alınması,
Gerekli düzeltmelerin şeffaf biçimde önerilmesi.
Toplulukla iletişim, maddenin “savunulması” şeklinde değil, ansiklopedik sorunların anlaşılması ve giderilmesi biçiminde yürütülmelidir.
Araştırma ve Belgelendirme Sürecinin Sistematik Hâle Getirilmesi
Wikipedia çalışmaları sırasında yalnızca son metin değil, metne ulaşmayı sağlayan araştırma süreci de önemlidir.
Profesyonel bir çalışma kapsamında:
Kaynak envanteri oluşturulabilir,
Kaynaklar birincil ve ikincil olarak sınıflandırılabilir,
Bağımsızlık düzeyleri incelenebilir,
Her iddianın hangi kaynak tarafından desteklendiği kaydedilebilir,
Kullanılamayan kaynakların gerekçeleri belirlenebilir,
Eksik bilgi alanları tespit edilebilir,
Tartışmalı bilgilerin alternatif kaynakları araştırılabilir,
Önceki silme veya tartışma kayıtları incelenebilir.
Bu yöntem, içerik geliştirme sürecinin daha denetlenebilir olmasına yardımcı olur. Ayrıca kaynak sayısının fazla görünmesine rağmen gerçek anlamda bağımsız ve ayrıntılı kaynak sayısının sınırlı olduğu durumları ortaya çıkarabilir.
Yaşayan Kişiler Hakkındaki İçeriklerde Daha Dikkatli Bir Yaklaşım
Yaşayan kişilerin biyografileri, yanlış veya zayıf kaynaklandırılmış bilgilerin kişiye zarar verme ihtimali nedeniyle yüksek hassasiyet gerektirir.
Bu tür maddelerde:
Tartışmalı iddiaların güçlü kaynaklara dayanması,
Dedikodu ve doğrulanmamış suçlamalardan kaçınılması,
Kişisel yaşam ayrıntılarının ansiklopedik öneminin değerlendirilmesi,
Mahremiyetin dikkate alınması,
Kaynaklarda bulunmayan yorumların eklenmemesi,
Olumsuz bilgilerin bağlamından koparılmaması,
Devam eden hukuki süreçlerin kesinleşmiş sonuçlar gibi aktarılmaması
gerekir.
Profesyonel editör desteği, özellikle kamuoyunda tartışılan kişiler hakkında kullanılacak kaynakların ve ifadelerin daha dikkatli değerlendirilmesine katkı sağlayabilir. Bununla birlikte, kaynaklarda önemli ölçüde yer alan eleştirel veya olumsuz bilgilerin sırf kişi tarafından istenmediği için çıkarılması mümkün değildir.
Zaman ve İş Yükünün Daha Verimli Kullanılması
Wikipedia politikaları, teknik biçimlendirme kuralları, kaynak ölçütleri ve topluluk uygulamaları yeni kullanıcılar için karmaşık olabilir. Deneyimli bir editör, hangi konuların öncelikle incelenmesi gerektiğini belirleyerek gereksiz çalışma yapılmasını önleyebilir.
Örneğin kaynak analizi kayda değerliğin yeterli olmadığını gösteriyorsa, kapsamlı bir madde taslağı hazırlamadan önce bu durumun belirlenmesi mümkündür. Benzer şekilde, metnin reklam diliyle hazırlanmış olması hâlinde yalnızca kaynak eklemek yeterli olmayabilir; metnin yapısının tamamen değiştirilmesi gerekebilir.
Bu açıdan profesyonel destek:
Uygun olmayan kaynakların erken aşamada elenmesine,
Kullanılabilir bilgilerin sınıflandırılmasına,
Politika ihlallerinin yayımlama öncesinde görülmesine,
Teknik düzeltme ihtiyacının azaltılmasına,
Gerçekçi bir çalışma kapsamı belirlenmesine
yardımcı olabilir.
Daha Önce Silinen Maddelerin İncelenmesi
Bir maddenin daha önce silinmiş olması, aynı konu hakkında hiçbir zaman yeni bir madde oluşturulamayacağı anlamına gelmez. Ancak önceki silme gerekçeleri giderilmeden benzer bir metnin yeniden oluşturulması, tekrar silinme veya hızlı silme riski doğurabilir.
Profesyonel editör bu durumda:
Önceki silme tartışmasını inceleyebilir,
Maddenin hangi gerekçeyle silindiğini belirleyebilir,
Yeni ve bağımsız kaynakların ortaya çıkıp çıkmadığını araştırabilir,
Kayda değerlik durumunda zaman içinde değişiklik olup olmadığını değerlendirebilir,
Yeni metnin eski sorunları tekrar edip etmediğini kontrol edebilir.
Yeni kaynakların bulunması tek başına yeterli olmayabilir. Kaynakların önceki değerlendirmede eksik görülen bağımsızlık, güvenilirlik ve ayrıntılı kapsam koşullarını karşılaması gerekir.
Profesyonel Wikipedia Editörünün Sağlayamayacağı Garantiler
Profesyonel editörle çalışmanın sınırları açık biçimde bilinmelidir. Hiçbir kişi veya kuruluş aşağıdaki sonuçları meşru biçimde garanti edemez:
Maddenin Kesin Olarak Yayımlanması
Bir taslak teknik ve dilbilgisel açıdan uygun olsa bile kayda değerlik, kaynaklar veya çıkar çatışması nedeniyle kabul edilmeyebilir.
Maddenin Kalıcı Olması
Wikipedia maddeleri sürekli olarak geliştirilebilir ve yeniden değerlendirilebilir. Yıllardır yayında bulunan bir madde dahi yeni kaynak veya politika değerlendirmeleri sonucunda silinmeye aday gösterilebilir.
İçeriğin Kontrol Altında Tutulması
Wikipedia’da yayımlanan bir madde kişi veya kuruluşun mülkiyetinde değildir. Bağımsız kullanıcılar politikalar doğrultusunda içeriği değiştirebilir, genişletebilir veya bazı bölümleri kaldırabilir.
Olumsuz Bilgilerin Kaldırılması
Güvenilir kaynaklarda anlamlı biçimde ele alınan ve konu açısından ansiklopedik ağırlık taşıyan eleştiriler yalnızca kişi ya da kurum tarafından istenmediği için kaldırılamaz.
Kayda Değerlik Oluşturulması
Editör mevcut kaynakları analiz edebilir ve uygun biçimde kullanabilir. Ancak kaynaklarda bulunmayan ansiklopedik kayda değerliği metin yazarak oluşturamaz.
Topluluk Kararının Yönlendirilmesi
Silme tartışmaları ve içerik uyuşmazlıkları topluluk tarafından değerlendirilir. Ücretli hizmet alınması, topluluk kararında ayrıcalık sağlamaz.
Profesyonel Editör Seçerken Hangi Ölçütler İncelenmelidir?
Bir editör veya danışman değerlendirilirken yalnızca daha önce oluşturduğu iddia edilen madde sayısına bakılması yeterli değildir.
Aşağıdaki ölçütler daha işlevsel olabilir:
Politika Bilgisi
Editörün tarafsızlık, doğrulanabilirlik, özgün araştırma, kayda değerlik ve çıkar çatışması ilkelerini açıklayabilmesi gerekir.
Kaynak Analizi Yaklaşımı
Çalışma öncesinde kaynakları incelemeyen ve her konu için madde oluşturulabileceğini ileri süren yaklaşımlar dikkatle değerlendirilmelidir.
Garanti Konusundaki Tutumu
Yayımlanma, kalıcılık veya silinmeme garantisi verilmesi Wikipedia’nın açık ve topluluk temelli yapısıyla bağdaşmaz.
Ücretli Katkı Bildirimi
Editörün işveren, müşteri ve bağlantılarını Wikimedia kullanım koşullarına uygun şekilde açıklamayı kabul etmesi gerekir. Gizli ücretli katkı, şeffaflık ve güvenilirlik sorunlarına yol açabilir.
Reklamdan Kaçınma Yaklaşımı
Hazırlanacak metnin kurumsal tanıtım metninden farklı olması gerektiği açıkça kabul edilmelidir.
Eleştirel Bilgilere Yaklaşım
Editörün yalnızca olumlu bilgilerden oluşan bir madde vadetmesi tarafsızlık ilkesiyle çelişebilir. Kaynaklarda önemli ölçüde yer alan eleştirilerin ansiklopedik ağırlığı değerlendirilmelidir.
Çalışmanın Belgelendirilmesi
Hangi kaynakların neden kullanıldığı veya elendiği açıklanabiliyorsa çalışma daha denetlenebilir hâle gelir.
Hangi Durumlarda Profesyonel Destek Daha İşlevsel Olabilir?
Profesyonel editör desteği özellikle şu durumlarda daha fazla teknik ve araştırma katkısı sağlayabilir:
Kaynakların sayıca fazla ancak nitelik bakımından belirsiz olması,
Konunun birden fazla dildeki kaynaklarda ele alınması,
Maddenin daha önce silinmiş olması,
Yaşayan bir kişi hakkında tartışmalı bilgilerin bulunması,
Şirket veya kişiyle doğrudan çıkar çatışması yaşanması,
Yoğun teknik veya akademik kaynakların kullanılması,
Telif hakkı ve görsel lisans sorunlarının bulunması,
Mevcut maddede tarafsızlık veya reklam şablonlarının yer alması,
Çok sayıda editörün katıldığı bir içerik anlaşmazlığının bulunması,
Konunun farklı Wikipedia dil sürümlerinde farklı kaynaklarla ele alınması.
Buna karşılık, kaynakların açık biçimde yetersiz olduğu durumlarda profesyonel editör desteği kayda değerlik eksikliğini ortadan kaldıramaz.
Profesyonel Editörle Çalışmaya Alternatif Yöntemler
Wikipedia maddesi oluşturmak veya mevcut bir maddeyi geliştirmek için profesyonel destek alınması zorunlu değildir.
Kullanılabilecek alternatif yöntemler şunlardır:
Wikipedia politika ve yönergelerini inceleyerek bireysel katkı yapmak,
Yeni kullanıcılar için hazırlanan yardım sayfalarından yararlanmak,
Taslak alanında çalışma hazırlamak,
İlgili Vikiproje katılımcılarından görüş istemek,
Tartışma sayfasında kaynaklı değişiklik önermek,
Mevcut maddeye küçük ve doğrulanabilir katkılarla başlamak,
Bağımsız gönüllü editörlerden değerlendirme talep etmek.
Kişinin kendisi, çalıştığı kurum veya müşterisi hakkında düzenleme yapması hâlinde çıkar çatışmasının açıklanması ve doğrudan değişiklik yerine tartışma sayfası üzerinden öneride bulunulması daha uygun olabilir.
Profesyonel Wikipedia editörüyle çalışmak; kaynakların sınıflandırılması, kayda değerliğin ön değerlendirmesi, ansiklopedik dilin kurulması, teknik biçimlendirme, çıkar çatışmasının açıklanması ve topluluk süreçlerinin anlaşılması bakımından uzmanlık katkısı sağlayabilir.
Bu katkının temel değeri, bir kişi veya kuruluş adına olumlu bir sayfa oluşturmak değil; mevcut kaynakların Wikipedia’nın içerik standartları çerçevesinde değerlendirilmesidir.
Profesyonel destek:
Yetersiz kayda değerliği gideremez,
Güvenilir olmayan kaynakları geçerli hâle getiremez,
Olumsuz fakat kaynaklı bilgilerin kaldırılmasını sağlayamaz,
Maddenin yayımlanmasını veya kalıcı olmasını garanti edemez,
Topluluk kararlarının yerine geçemez.
Wikipedia’nın açık ve ortaklaşa düzenlenen yapısı nedeniyle nihai değerlendirme bağımsız editörlere ve topluluk uzlaşısına bağlıdır. Bu nedenle profesyonel editörlük, garanti sunan bir yayın hizmeti olarak değil; politika, kaynak, içerik ve süreç danışmanlığı çerçevesinde ele alınmalıdır.
