Wikipedia Sanatçılar, Oyuncular, Müzisyenler ve Yapımcılar İçin Sayfası Oluşturma
Sanatçılar, oyuncular, müzisyenler ve yapımcılar için Wikipedia sayfası oluşturma sürecinde kayda değerlik ölçütleri, güvenilir kaynak gereksinimleri, biyografi yazım kuralları, eserlerin kullanımı ve sayfanın silinme riskleri hakkında kapsamlı rehber.
Bir sanatçı, oyuncu, müzisyen veya yapımcı hakkında Wikipedia sayfası oluşturulması, kişinin öz geçmişinin ya da tanıtım metninin çevrim içi bir ansiklopediye eklenmesi anlamına gelmez. Wikipedia, kişi ve kurumların kendilerini tanıtabilecekleri bir profil platformu değil; daha önce yayımlanmış, güvenilir ve bağımsız kaynaklardaki bilgilerin tarafsız biçimde özetlendiği bir ansiklopedidir.
Bu nedenle bir kişinin aktif olarak sanat üretmesi, televizyon programlarına katılması, albüm yayımlaması, filmde rol alması, yapım şirketi kurması veya sosyal medyada geniş bir takipçi kitlesine ulaşması tek başına yeterli değildir. Temel soru şudur:
Kişi, kendisinden ve bağlı olduğu yapılardan bağımsız güvenilir kaynaklarda, geçici olmayan ve kayda değer ölçüde ele alınmış mıdır?
Wikipedia’daki kayda değerlik, kişinin toplumdaki değerine, mesleki yeteneğine veya ticari başarısına ilişkin bir değerlendirme değildir. Kayda değerlik, konu hakkında bağımsız kaynaklara dayalı, yeterli kapsamda bir ansiklopedi maddesi yazılıp yazılamayacağını belirleyen editoryal bir ölçüttür.
Wikipedia’da her tanınan kişi için ayrı bir madde oluşturulmaz. Bir kişi hakkında bağımsız bir madde açılabilmesi için konunun kayda değerlik ölçütlerini karşılaması beklenir.
Genel kayda değerlik yaklaşımında üç temel unsur birlikte değerlendirilir:
Kaynakların güvenilir olması,
Kaynakların konu kişiden bağımsız olması,
Kişinin kaynaklarda yalnızca anılmayıp önemli ölçüde ele alınması.
Kaynak sayısının fazla olması tek başına belirleyici değildir. Aynı basın bülteninin onlarca internet sitesinde yayımlanması, onlarca bağımsız kaynak bulunduğu anlamına gelmez. Kaynakların birbirinden editoryal olarak bağımsız olması ve kişi hakkında kendi araştırmalarına veya değerlendirmelerine dayanması gerekir.
Wikipedia’nın yaşayan kişiler hakkındaki içerik politikası, biyografilerde doğrulanabilirlik, tarafsızlık ve özgün araştırmadan kaçınma ilkelerine özellikle sıkı biçimde uyulmasını öngörür. İtiraz edilmesi muhtemel bilgilerin güvenilir yayımlanmış kaynaklarla desteklenmesi gerekir.
Bir kişinin kamuoyu tarafından tanınması, Wikipedia açısından otomatik kayda değerlik sağlamaz. Benzer şekilde sosyal medya takipçi sayısı, yüksek izlenme rakamları veya ticari başarı da tek başına ansiklopedik yeterlilik oluşturmaz.
Aşağıdaki durumlar kişinin görünürlüğünü gösterebilir; ancak kendi başlarına Wikipedia maddesi için yeterli olmayabilir:
Instagram, TikTok, X veya YouTube’da yüksek takipçi sayısı,
Bir şarkının dijital platformlarda milyonlarca dinlenmeye ulaşması,
Televizyon yarışmasına katılmak,
Bir dizinin birkaç bölümünde görünmek,
Bir filmde küçük bir rol üstlenmek,
Kişisel internet sitesinde ayrıntılı öz geçmiş yayımlamak,
Menajerlik şirketinin hazırladığı basın dosyası,
Ücretli haber veya advertorial içerikler,
Marka iş birlikleri ve reklam kampanyaları,
IMDb, Spotify, Apple Music veya benzeri platformlarda profil sahibi olmak.
Bu tür veriler belirli bilgilerin doğrulanmasına yardımcı olabilir. Ancak kişinin bağımsız kaynaklar tarafından neden ve nasıl ele alındığını göstermedikleri sürece temel kayda değerlik sorununu çözmezler.
Oyuncular açısından değerlendirme yapılırken yalnızca yapım sayısına değil, rollerin niteliğine ve oyuncunun kariyerinin bağımsız kaynaklarda nasıl ele alındığına bakılır.
İngilizce Wikipedia’nın kişilere ilişkin konu bazlı rehberinde oyuncular, seslendirme sanatçıları, komedyenler ve diğer eğlence sektörü çalışanları bakımından iki gösterge öne çıkar:
Birden fazla kayda değer film, televizyon yapımı, sahne eseri veya benzeri yapımda önemli roller üstlenmiş olmak,
Eğlence alanına özgün, üretken veya yenilikçi bir katkı sağlamış olmak.
Bu göstergeler, her dildeki Wikipedia topluluğu bakımından otomatik kabul şartı olarak yorumlanmamalıdır. Her dil sürümünün kendi politika, yönerge ve topluluk uygulamaları bulunabilir. Bununla birlikte, oyuncuların ansiklopedik değerlendirilmesinde kullanılabilecek genel bir çerçeve sunarlar.
Bir oyuncunun jenerikte yer alması ile yapımın anlatısında belirgin bir rol üstlenmesi aynı durum değildir. Değerlendirmede şu noktalar dikkate alınabilir:
Rolün başrol, yardımcı başrol veya olay örgüsünü etkileyen sürekli bir karakter olması,
Oyuncunun birden fazla kayda değer yapımda yer alması,
Oyuncunun performansının eleştirmenler veya güvenilir yayınlar tarafından değerlendirilmesi,
Rol nedeniyle ödül kazanılması ya da önemli bir ödüle aday gösterilmesi,
Oyuncunun kariyeri hakkında bağımsız profil, portre veya inceleme yazılarının bulunması,
Tiyatro oyuncuları için önemli sahnelerde ve kayda değer yapımlarda üstlenilen roller,
Seslendirme sanatçıları için birden fazla önemli yapımdaki belirgin çalışmalar.
Bir oyuncunun yalnızca popüler bir dizide kısa süre görünmesi, arka plan oyuncusu olması veya tek bir yapımla tanınması her zaman bağımsız madde oluşturulmasına yetmez. Bazı durumlarda kişi hakkındaki bilgi, ilgili film veya dizi maddesindeki oyuncu kadrosu bölümünde verilmekle sınırlı kalabilir.
Uzun bir filmografi, kişinin mesleki faaliyetini gösterir; ancak Wikipedia sayfasının oluşturulmasını doğrudan haklı çıkarmaz. Filmografi, madde içinde kullanılabilecek yapısal bir içeriktir. Kayda değerliğin kanıtı ise çoğunlukla kişinin kariyerine odaklanan bağımsız kaynaklardan gelir.
Örneğin yalnızca şu tür kaynaklara dayanan bir oyuncu maddesi riskli olabilir:
Yapım şirketlerinin oyuncu kadrosu sayfaları,
Menajerlik ajansının biyografisi,
IMDb kayıtları,
Oyuncunun sosyal medya hesapları,
Dizilerin bölüm jenerikleri,
Kişinin verdiği tanıtım röportajları.
Bu kaynaklar rol ve yapım bilgilerini doğrulayabilir. Ancak oyuncunun neden bağımsız bir ansiklopedi maddesine konu olması gerektiğini her zaman açıklamaz.
Müzisyenler açısından kayda değerlik değerlendirmesi; şarkıcıları, grupları, rap sanatçılarını, DJ’leri, orkestraları, bestecileri, söz yazarlarını ve enstrümantal icracıları kapsayabilir.
Müzik alanındaki konu bazlı ölçütlerde ilk ve en güçlü gösterge, sanatçının güvenilir, bağımsız ve kendi yayımladığı materyallerden farklı birden fazla kapsamlı yayına konu olmasıdır. Basın bülteni kopyaları, reklam içerikleri ve sanatçının kendisini anlattığı yayınlar bu değerlendirmede bağımsız kaynak olarak kabul edilmez.
Aşağıdaki durumlar, güvenilir kaynaklarla doğrulanmaları şartıyla müzisyen veya müzik grubu açısından kayda değerlik göstergesi olabilir:
Kişi veya grubun birden fazla bağımsız ve kapsamlı yayına konu olması,
Bir şarkının veya albümün ulusal ölçekte kabul edilen müzik listelerine girmesi,
Bir albüm veya kaydın yetkili kuruluş tarafından altın, platin ya da benzeri bir sertifika alması,
Ulusal veya uluslararası turnenin bağımsız basında kapsamlı biçimde ele alınması,
Tanınmış ve kurumsal geçmişi bulunan bir plak şirketinden birden fazla albüm yayımlanması,
Önemli bir müzik ödülünün doğrudan sahibi veya adayı olunması,
Büyük ölçekli bir müzik yarışmasında derece kazanılması,
Ulusal radyo veya televizyon ağlarında eserlerin düzenli dolaşıma girmesi,
Sanatçının kariyerine odaklanan kapsamlı televizyon veya radyo programlarının yayımlanması,
Belirli bir müzik türü, teknik veya ekol üzerinde etkili olduğunun bağımsız kaynaklarda değerlendirilmesi.
Müzik alanındaki özel ölçütler, bir şarkı veya albümün ulusal listeye girmesi, yetkili bir kurumdan satış sertifikası alması, önemli bir ödüle aday gösterilmesi ya da kapsamlı bir turnenin bağımsız kaynaklarda ele alınması gibi göstergeleri dikkate alır. Ancak bütün iddiaların bağımsız ve güvenilir kaynaklarla belgelenmesi gerekir.
Spotify, YouTube, Apple Music ve benzeri platformlardaki dinlenme veya görüntülenme sayıları bir eserin erişimini gösterebilir. Ancak bu rakamların tek başına ansiklopedik kayda değerlik oluşturduğu söylenemez.
Bunun birkaç nedeni vardır:
Dinlenme sayısı, bağımsız editoryal değerlendirme değildir.
Platform verileri zaman içinde değişebilir.
Reklam kampanyaları veya algoritmik öneriler sonuçları etkileyebilir.
Sayılar, sanatçının müzik alanındaki etkisini veya eleştirel karşılığını tek başına açıklamaz.
Bir eserin popüler olması, sanatçının kariyeri hakkında ayrıntılı bir biyografi yazılmasına yetecek kaynak bulunduğunu göstermez.
Buna karşılık dinlenme başarısının ulusal basın, müzik yayınları veya sektör raporları tarafından bağımsız biçimde analiz edilmesi daha güçlü bir kaynak zemini oluşturabilir.
Bir ses veya yetenek yarışmasına katılmak kişiyi geçici olarak kamuoyunun gündemine taşıyabilir. Ancak yarışmaya katılım, kişinin bireysel kayda değerliğini otomatik olarak oluşturmaz.
Yarışmacının bağımsız bir maddesinin oluşturulabilmesi için yarışma sonrasında da devam eden bir kariyer, bağımsız yayınlar, kayda değer eserler veya mesleki başarılar aranabilir. Yalnızca yarışmaya katılmasıyla tanınan kişilere ilişkin bilgiler, bağımsız kayda değerlik oluşuncaya kadar yarışmanın ana maddesinde ele alınabilir. Müzik kayda değerliği rehberi de yalnızca bir reality şov veya yarışma sayesinde tanınan kişilerin bireysel maddeleri konusunda temkinli yaklaşım benimser.
Kayda değer bir müzik grubunun üyesi olmak, gruptaki her müzisyenin otomatik olarak ayrı bir Wikipedia maddesine sahip olabileceği anlamına gelmez.
Bireysel madde için kişinin:
Grup dışındaki kariyerinin bulunması,
Bağımsız kaynaklarda bireysel olarak ele alınması,
Besteci, söz yazarı, solist veya yapımcı olarak belirgin katkılarının bulunması,
Başka kayda değer projelerde önemli görevler üstlenmesi,
Kişisel kariyeriyle ödül veya eleştirel değerlendirme alması
gibi ilave göstergelere ihtiyaç duyulabilir.
Yeterli bireysel kaynak bulunmadığında bilgiler grup maddesindeki “Üyeler” veya “Tarihçe” bölümlerinde verilebilir.
Besteci veya söz yazarı hakkında sayfa oluşturulurken yalnızca çok sayıda eser üretmiş olması dikkate alınmaz. Eserlerin niteliği, yaygınlığı, bağımsız kaynaklarda nasıl değerlendirildiği ve müzik alanındaki etkisi önem taşır.
Kayda değerliği destekleyebilecek durumlar arasında şunlar bulunabilir:
Kayda değer bir eserin sözünü veya müziğini yazmak,
Önemli sanatçılar tarafından seslendirilen birden fazla esere imza atmak,
Bir bestenin önemli bir ödül kazanması,
Eserlerin müzik tarihi veya türü üzerine hazırlanmış kitaplarda incelenmesi,
Bestecinin belirli bir müzik ekolü üzerindeki etkisinin güvenilir kaynaklarda ele alınması,
Müzikal veya opera gibi eserlerin önemli sahnelerde kayda değer sürelerle gösterilmesi,
Bestecinin eserlerinin sonraki müzisyenler üzerindeki etkisinin kaynaklarda değerlendirilmesi.
Eser listeleri, repertuvar katalogları ve telif kayıtları üretimi doğrulayabilir. Ancak bu belgeler tek başına bağımsız kayda değerliğin kanıtı olmayabilir.
Film, televizyon veya müzik yapımcılığı yapan kişiler için yalnızca yapımcı unvanına sahip olmak yeterli değildir. Yapımcının kariyerinin, katkılarının ve sektörel etkisinin bağımsız kaynaklardan anlaşılabilmesi gerekir.
Bir film veya televizyon yapımcısı açısından şu göstergeler değerlendirilebilir:
Birden fazla kayda değer yapımın başlıca yapımcısı olması,
Yapımcının kariyerinin bağımsız basında ayrıntılı olarak incelenmesi,
Yapımcı olarak doğrudan önemli ödüller kazanması veya adaylık elde etmesi,
Belirli yapımların geliştirilmesindeki etkisinin güvenilir kaynaklarda açıklanması,
Sektörel yenilik, finansman modeli veya üretim yaklaşımıyla ele alınması,
Ulusal ya da uluslararası festivallerde yapımcı kimliğiyle önemli sonuçlar elde etmesi,
Yapımcının sektördeki çalışmalarının kitap, belgesel veya uzun incelemelere konu olması.
Kayda değer bir filmin yapım ekibinde bulunmak, ekipteki bütün kişilere otomatik kayda değerlik aktarmaz. Yapımcının katkısının bağımsız olarak ele alınması gerekir.
“Yürütücü yapımcı”, “ortak yapımcı” veya benzeri bir jenerik unvanı da tek başına yeterli olmayabilir. Unvanın yapımdaki işlevi, kişinin kariyeri ve kaynaklardaki kapsam birlikte değerlendirilir.
Müzik yapımcılarının değerlendirilmesinde şu unsurlar önem taşıyabilir:
Birden fazla kayda değer albüm veya eserin prodüksiyonunu üstlenmek,
Sanatçıların müzikal yönü üzerindeki etkisinin bağımsız kaynaklarda incelenmesi,
Yapımcı olarak doğrudan önemli ödül veya adaylık elde etmek,
Belirli bir ses, teknik ya da prodüksiyon yaklaşımının öncülerinden biri olarak gösterilmek,
Müzik tarihi veya sektör yayınlarında kapsamlı biçimde ele alınmak,
Farklı kayda değer sanatçılarla uzun süreli çalışmalar yürütmek.
Bir albümün ödül kazanması, albümde görev alan herkesin ödülü kazandığı anlamına gelmez. Yapımcının ödül kayıtlarında doğrudan hak sahibi veya aday olarak gösterilip gösterilmediği kontrol edilmelidir.
Ressamlar, heykeltıraşlar, fotoğraf sanatçıları, performans sanatçıları ve diğer görsel sanat üreticileri için değerlendirme yalnızca sergi sayısına dayanmaz.
Aşağıdaki göstergeler dikkate alınabilir:
Sanatçının eserlerinin bağımsız sanat eleştirilerine konu olması,
Önemli müze veya kurumların kalıcı koleksiyonlarında eserlerinin bulunması,
Bağımsız küratörler tarafından hazırlanan önemli sergilere katılması,
Sanatçı hakkında kitap, monografi veya kapsamlı katalog yayımlanması,
Ulusal ya da uluslararası sanat ödülleri kazanması,
Sanat tarihçileri veya eleştirmenler tarafından belirli bir akım içindeki yerinin incelenmesi,
Retrospektif sergilerinin düzenlenmesi,
Sanatçının üretiminin akademik yayınlarda ele alınması.
Kişinin kendi galerisinde sergi açması, eserlerini çevrim içi satması veya kişisel katalog yayımlaması mesleki faaliyeti doğrulayabilir. Ancak bunlar bağımsız editoryal değerlendirme niteliği taşımadıkları sürece kayda değerlik için yeterli olmayabilir.
Bir kaynağın tanınmış bir internet sitesinde yayımlanması, otomatik olarak yeterli olduğu anlamına gelmez. Kaynak değerlendirmesi yapılırken yayın, içerik ve konu arasındaki ilişki birlikte incelenir.
Güçlü bir kaynak çoğunlukla şu özelliklere sahiptir:
Yayının bilinen bir editoryal denetim mekanizması vardır.
İçeriğin yazarı veya hazırlayan kurumu bellidir.
Haber ile reklam içeriği birbirinden ayrılmıştır.
Yayın, maddede anlatılan kişiden bağımsızdır.
İçerik yalnızca kısa bir isim anmasından ibaret değildir.
Kişinin kariyeri, eserleri veya etkisi hakkında ayrıntılı bilgi verir.
Bilgiler başka kaynaklarla karşılaştırılabilir.
Metin, basın bülteninin doğrudan veya küçük değişikliklerle yayımlanmış kopyası değildir.
Örnek olarak kapsamlı gazete ve dergi profilleri, eleştiri yazıları, kitaplar, belgeseller, akademik çalışmalar, güvenilir sektör yayınları ve bağımsız röportajlara eşlik eden editoryal değerlendirmeler kullanılabilir.
Aşağıdaki kaynaklar bazı temel bilgileri doğrulayabilse de kayda değerliği tek başına göstermekte yetersiz kalabilir:
Kişisel internet sitesi,
Menajerlik veya yapım şirketi sayfası,
Sosyal medya hesapları,
Basın bültenleri,
Sponsorlu haberler,
Reklam ve tanıtım metinleri,
Bilet satış sayfaları,
Konser duyuruları,
Albüm satış bağlantıları,
IMDb veya benzeri veri tabanı kayıtları,
Spotify ve diğer müzik platformu profilleri,
Festival programındaki kısa sanatçı tanıtımları,
Ödül töreninin aday listesi dışında değerlendirme içermeyen kayıtlar,
Kullanıcıların oluşturabildiği biyografi veya içerik platformları.
Bu kaynakların bütünüyle kullanılamaz olduğu söylenemez. Örneğin resmi bir ödül kurumu, kişinin adaylığını doğrulamak için uygun olabilir. Sanatçının resmî sitesi de doğum adı veya eser listesi gibi tartışmasız bazı bilgilerin doğrulanmasında sınırlı biçimde kullanılabilir. Ancak maddenin ana anlatısının konuya bağlı kaynaklara dayandırılması tarafsızlığı zayıflatır.
Röportajlar, kişinin kendi yaşamı ve kariyeri hakkında söylediklerini aktaran birincil kaynaklardır. Kişinin eğitim geçmişi, eserlerinin üretim süreci veya kendi görüşleri gibi sınırlı bilgiler için kullanılabilirler.
Bununla birlikte röportajların bazı sınırları vardır:
Kişi, kendi kayda değerliğinin bağımsız tanığı değildir.
Kendi başarısı hakkındaki değerlendirmeleri tarafsız kabul edilmez.
Röportajda söylenen tartışmalı bilgiler ek doğrulama gerektirebilir.
Soru-cevap formatındaki tanıtım içerikleri bağımsız inceleme sayılmaz.
Aynı röportajın farklı sitelerde yayımlanması kaynak çeşitliliği oluşturmaz.
Röportajın yanında gazetecinin kapsamlı araştırma ve değerlendirmesi bulunuyorsa kaynak daha güçlü olabilir. Buna rağmen maddenin yalnızca röportajlara dayandırılması dengeli bir biyografi oluşturmak için yeterli değildir.
Yerel yayınlar otomatik olarak geçersiz değildir. Bir sanatçının kariyeri bölgesel kültür, yerel müzik geleneği veya şehir tiyatrosu bağlamında önem taşıyorsa yerel kaynaklar anlamlı bilgiler sağlayabilir.
Ancak yayının:
Kişiyle ticari veya kişisel ilişkisinin bulunup bulunmadığı,
İçeriğin bağımsız gazetecilik faaliyeti sonucunda hazırlanıp hazırlanmadığı,
Metnin yalnızca etkinlik duyurusu olup olmadığı,
Yayının editoryal güvenilirliği,
Kişiyi ne ölçüde ayrıntılı ele aldığı
incelenmelidir.
Çok sayıda düşük kapsamlı yerel haber, birkaç güçlü ve bağımsız incelemenin yerini tutmayabilir.
Sanat ve eğlence sektöründe yeni albüm, film, dizi, konser, sergi veya proje öncesinde basın bülteni dağıtılması yaygın bir iletişim yöntemidir. Ancak basın bülteninin amacı kamuoyunu bilgilendirmek ve tanıtım yapmaktır. Metnin içeriği çoğunlukla sanatçı, menajerlik şirketi, yapım şirketi veya iletişim ajansı tarafından belirlenir.
Bir basın bülteninin çok sayıda haber sitesinde yayımlanması şu nedenlerle kayda değerlik açısından sınırlı kalır:
Haberlerin ortak bir kaynaktan türemesi,
Metinlerde bağımsız araştırma yapılmaması,
Aynı ifadelerin tekrar edilmesi,
İçeriğin tanıtım amacı taşıması,
Olumsuz veya eleştirel değerlendirmelere yer verilmemesi,
Yayınların konu kişiden ekonomik olarak bağımsız olmayabilmesi.
Wikipedia’nın müzik alanındaki kayda değerlik rehberi, basın bülteni tekrarlarını, kişinin kendisini anlattığı yayınları ve reklamları bağımsız kapsamlı kaynakların dışında değerlendirir.
Sanatçı biyografisinin yapısı, kişinin sunduğu öz geçmişe göre değil, bağımsız kaynakların sağladığı bilgi miktarı ve ağırlığına göre belirlenmelidir.
Giriş bölümü, maddenin tamamını kısa biçimde özetlemelidir. Genellikle şu bilgiler yer alabilir:
Kişinin adı,
Doğum yılı ve yeri doğrulanabiliyorsa bu bilgiler,
Mesleği veya başlıca faaliyet alanı,
En fazla tanındığı eserler veya çalışmalar,
Kariyerindeki ansiklopedik öneme sahip başlıca gelişmeler.
“Başarılı”, “ünlü”, “sevilen”, “usta”, “efsane”, “dünyaca tanınmış” veya “sektörün önde gelen ismi” gibi nitelemeler kaynaklarda açıkça desteklenmiyorsa kullanılmamalıdır. Kaynaklarda kullanılsa bile bu tanımlamaların ansiklopedik bağlamda gerekli olup olmadığı ayrıca değerlendirilir.
Bu bölümde kişinin çocukluğu, ailesi ve eğitimi yalnızca güvenilir kaynaklarda yer aldığı ve mesleki yaşamı açısından anlam taşıdığı ölçüde anlatılmalıdır.
Her biyografide aşağıdaki ayrıntıların bulunması gerekmez:
İlkokul ve ortaokul bilgileri,
Aile bireylerinin tamamı,
Çocukluk anıları,
Kişisel hobiler,
Günlük yaşam alışkanlıkları,
Kaynaksız ilişki ve evlilik ayrıntıları.
Wikipedia biyografisi, nüfus kaydı veya eksiksiz öz geçmiş değildir. Yalnızca ansiklopedik açıdan anlamlı ve doğrulanabilir bilgiler kullanılmalıdır.
Kariyer bölümü kronolojik veya tematik biçimde hazırlanabilir. Oyuncular için tiyatro, sinema ve televizyon çalışmaları; müzisyenler için albümler, turneler ve müzikal gelişim; yapımcılar için yapımlar ve sektörel çalışmalar ayrı alt başlıklarda ele alınabilir.
Kariyer anlatımında yalnızca tarih ve eser isimlerinin sıralanması yeterli değildir. Kaynakların olanak verdiği ölçüde şu sorular yanıtlanmalıdır:
Kişinin kariyerindeki önemli dönüm noktaları nelerdir?
Hangi çalışmaları bağımsız kaynaklarda kapsamlı biçimde ele alınmıştır?
Eserleri nasıl karşılanmıştır?
Mesleki yönelimi zaman içinde nasıl değişmiştir?
Kişinin çalışmaları hangi bağlamda önem kazanmıştır?
Bu bilgilerin kaynaklarda bulunmaması hâlinde editörün kendi değerlendirmesini eklemesi, özgün araştırma oluşturabilir.
Filmografi veya diskografi tabloları maddenin ana gövdesini desteklemelidir. Bunlar tek başına biyografinin yerini almamalıdır.
Tablolarda şu bilgiler bulunabilir:
Yapımın veya eserin adı,
Yılı,
Kişinin rolü veya görevi,
Karakter adı,
Yapım türü,
Gerekli durumlarda açıklayıcı notlar.
Her küçük çalışma veya kısa internet içeriğinin tabloya eklenmesi zorunlu değildir. Liste, doğrulanabilir ve ansiklopedik açıdan anlamlı çalışmalarla sınırlandırılabilir.
Ödüller bölümü hazırlanırken ödülün resmî adı, yılı, kategorisi, aday gösterilen eser ve sonuç doğru biçimde verilmelidir.
Şu ayrımlar önemlidir:
Kazanılan ödül ile adaylık birbirinden ayrılmalıdır.
Yapımın kazandığı ödül, oyuncuya veya yapım ekibinin her üyesine aitmiş gibi gösterilmemelidir.
Festival seçkisine alınmak, ödül kazanmakla aynı anlamda kullanılmamalıdır.
Yerel veya ticari etkinliklerde verilen her unvan ansiklopedik ödül olarak sunulmamalıdır.
Ödül kurumunun resmî kayıtlarıyla doğrulama yapılmalıdır.
Ödülün önemi açıklanırken editörün kişisel değerlendirmesi yerine bağımsız kaynakların yaklaşımı esas alınmalıdır.
Wikipedia biyografileri yalnızca olumlu bilgilerden oluşmak zorunda değildir. Güvenilir kaynaklarda kişinin kariyeriyle bağlantılı eleştiriler, hukuki süreçler veya kamuoyunda önemli tartışmalar bulunuyorsa bunlar maddeye yansıyabilir.
Ancak her olumsuz haberin eklenmesi gerekmez. Değerlendirmede şu ölçütler dikkate alınır:
Konunun kişinin kariyeri veya kamusal yaşamıyla ilgisi,
Kaynakların güvenilirliği,
Haberlerin geçici veya kalıcı etkisi,
İddianın doğrulanma düzeyi,
Kişinin yanıtına kaynaklarda yer verilip verilmediği,
Konuya ayrılan alanın maddenin bütünüyle orantısı.
Yaşayan kişiler hakkındaki tartışmalı, kaynaksız veya zayıf kaynaklı bilgiler; olumlu, olumsuz ya da nötr olmalarına bakılmaksızın çıkarılabilir. Biyografilerin ölçülü, dikkatli ve kişilik haklarını gözeten bir dille yazılması gerekir.
Her biyografide “Eleştiriler” başlıklı ayrı bir bölüm bulunması gerekmez. Dağınık veya düşük önemdeki eleştirilerin ayrı bir bölümde toplanması, konuya gereğinden fazla ağırlık verilmesine yol açabilir.
Bazı durumlarda eleştiriler ilgili kariyer bölümünün içinde, olayın bağlamıyla birlikte anlatılabilir. Tartışmanın kişinin kamusal yaşamında belirgin ve kalıcı bir yeri varsa ayrı başlık değerlendirilebilir.
Devam eden hukuki süreçlerde kesin hüküm ifade eden bir dil kullanılmamalıdır. “Suç işledi”, “dolandırdı” veya “suçlu bulundu” gibi ifadeler, hukuki durum ve kaynaklar bunu açıkça desteklemediği sürece kullanılmaz.
İddia, soruşturma, dava, beraat, takipsizlik ve kesinleşmiş mahkûmiyet birbirinden farklı hukuki aşamalardır. Madde, kaynakların bildirdiği durumu doğru terimlerle ve güncel bağlamıyla aktarmalıdır.
Kişinin evliliği, ilişkileri, çocukları, sağlık durumu, inancı veya aile yaşamı yalnızca yayımlanmış olması nedeniyle maddeye eklenmez.
Bilginin:
Kişi tarafından kamuya açıklanmış olması,
Güvenilir kaynaklarda yer alması,
Kamusal yaşamı veya kariyeri bakımından anlam taşıması,
Mahremiyete gereksiz müdahale oluşturmaması
gerekir.
Magazin haberlerinde yer alan her ayrıntının ansiklopedik değeri bulunmaz. Wikipedia’nın yaşayan kişiler politikasında ansiklopedinin sansasyonel iddiaların yayılmasında birincil araç olmaması gerektiği ve biyografilerin kişinin mahremiyeti gözetilerek yazılması gerektiği belirtilir.
Sanatçının kendi fotoğrafına sahip olması, fotoğrafın Wikipedia’da kullanılabileceği anlamına gelmez. Wikipedia ve Wikimedia Commons’ta görsellerin telif durumuna ilişkin ayrı kurallar uygulanır.
Bir fotoğrafın kullanılabilmesi için genellikle:
Fotoğrafı çeken kişinin belirlenmesi,
Telif hakkı sahibinin gerekli izni vermesi,
Uygun bir serbest lisans seçilmesi,
Görselin doğru bilgi ve lisans açıklamalarıyla yüklenmesi
gerekir.
İnternet sitesinden, sosyal medya hesabından, haber ajansından veya Google Görseller’den alınan bir fotoğrafın kaynağının belirtilmesi, kullanım izni sağlamaz. Fotoğrafın sanatçıya ait telefonla çekilmiş olması da telif hakkının mutlaka sanatçıya ait olduğu anlamına gelmeyebilir; telif hakkı çoğunlukla fotoğrafı çeken kişide bulunur.
Bir sanatçının kendi Wikipedia maddesini yazması veya çalışanına, menajerine, yapım şirketine ya da iletişim ajansına yazdırması çıkar çatışması meydana getirebilir.
Çıkar çatışması bulunan kişiler, konuya ilişkin hangi bilgilerin önemli olduğunu tarafsız biçimde değerlendirmekte zorlanabilir. Öz geçmiş dili, tanıtım ifadeleri, başarıların orantısız öne çıkarılması ve olumsuz bilgilerin dışarıda bırakılması sık görülen sorunlardır.
Wikipedia’da ücretli katkı sağlayan kişilerin işveren, müşteri ve ilgili bağlantılarını açıklaması gerekir. Ücretli hizmet alınması sayfanın yayımlanacağını, kabul edileceğini veya silinmeyeceğini garanti etmez. Wikipedia’nın çıkar çatışması rehberi, hiçbir kişi veya hizmet sağlayıcının bir sayfanın silinmekten korunacağını garanti edemeyeceğini açıkça belirtir.
Profesyonel destek alınması ile gizli veya yanıltıcı ücretli düzenleme aynı durum değildir. Temel mesele, katkının şeffaf olması ve içerik politikalarına uygun yürütülmesidir.
Profesyonel bir çalışma şu alanları kapsayabilir:
Kayda değerlik analizi,
Kaynakların bağımsızlık ve güvenilirlik incelemesi,
Madde yapısının hazırlanması,
Tarafsız ansiklopedik dil kontrolü,
Kaynak-kullanım eşleştirmesi,
Telif ve görsel lisansı incelemesi,
Çıkar çatışmasının açıklanması,
Taslak üzerinden topluluk değerlendirmesine başvurulması.
Bununla birlikte profesyonel editör, Wikipedia topluluğunun yerine karar veremez. Nihai değerlendirme bağımsız gönüllü editörlerin politika ve topluluk uzlaşısına dayanan incelemeleri sonucunda oluşur.
Wikipedia maddesi oluşturulduktan sonra konu kişi, menajer, yapım şirketi veya maddeyi yazan kişi tarafından sahiplenilemez. Madde, Wikipedia topluluğunun düzenlemesine açıktır.
Konu kişi:
Maddenin hangi bilgileri içereceğine tek başına karar veremez.
Güvenilir kaynaklarla desteklenen eleştirileri yalnızca istemediği için kaldıramaz.
Sayfanın kalıcı olmasını garanti edemez.
Maddenin silinmesini normal süreçlerin dışında talep edemez.
Kendi resmî biyografisini Wikipedia metni olarak zorunlu kılamaz.
Çıkar çatışması rehberinde, madde oluşturulduktan sonra konu kişinin içeriği kontrol etme veya normal süreçler dışında sildirme hakkı bulunmadığı belirtilir.
Sağlıklı bir çalışma, doğrudan metin yazılmasıyla değil, kaynak ve uygunluk incelemesiyle başlamalıdır.
İlk aşamada kişinin mesleki geçmişinden bağımsız olarak dijital ve basılı kaynakları incelenir.
Şu sorulara yanıt aranır:
Kişi hakkında kaç bağımsız kaynak vardır?
Bu kaynaklar kişiyi ne ölçüde ele almaktadır?
Haberler aynı basın bülteninden mi türemiştir?
Kaynakların yayın tarihleri farklı dönemlere yayılmakta mıdır?
İçerikler kişinin kariyerini mi inceliyor, yalnızca yeni bir projeyi mi duyuruyor?
Kaynaklar arasında eleştiri, profil, inceleme veya analiz bulunuyor mu?
Kişi mesleğe özgü kayda değerlik göstergelerinden birini karşılıyor mu?
Bu aşamada yeterli kaynak bulunmuyorsa madde hazırlamak yerine kaynak zemininin henüz uygun olmadığı sonucuna varılabilir.
Kullanılabilecek kaynaklar, destekledikleri bilgilere göre sınıflandırılır:
Biyografik kaynaklar,
Kariyer kaynakları,
Eser incelemeleri,
Ödül kayıtları,
Filmografi veya diskografi kaynakları,
Eleştirel değerlendirmeler,
Tartışmalı konulara ilişkin kaynaklar,
Görsel ve telif belgeleri.
Her kaynak, yalnızca doğruladığı iddia için kullanılmalıdır. Bir kaynakta bulunmayan bilgiyi kaynak destekliyormuş gibi göstermek doğrulanabilirlik ilkesine aykırıdır.
Kaynakların sağladığı bilgi miktarı, maddenin ne kadar ayrıntılı yazılabileceğini belirler. Kaynakların sınırlı olduğu bir kişi hakkında kapsamlı bir biyografi oluşturmak için yorum, çıkarım veya kişisel belgeler kullanılması uygun değildir.
Bazı durumlarda bağımsız madde yerine şu seçenekler daha uygun olabilir:
Müzik grubu maddesinde bölüm,
Film veya dizi maddesinde oyuncu bilgisi,
Yapım şirketi maddesinde kurucu veya yapımcı bilgisi,
Albüm veya eser maddesinde besteci bilgisi,
İlgili sanat hareketi veya kurum maddesinde kısa açıklama.
Taslakta her önemli iddia güvenilir kaynakla desteklenmeli; metin öz geçmiş veya basın bülteni üslubundan arındırılmalıdır.
Taslak yazılırken:
Abartılı sıfatlardan kaçınılır.
Kariyer kronolojisi kaynaklara göre oluşturulur.
Önemsiz ayrıntılar çıkarılır.
Ödüller doğru statüleriyle yazılır.
Eser listeleri doğrulanır.
Olumlu ve olumsuz bilgiler kaynaklardaki ağırlıklarına göre dengelenir.
Kişisel bilgiler yalnızca gerekli ölçüde kullanılır.
Kaynaklardan yeni bir sonuç türetilmez.
Taslak bir müşteri, işveren veya bağlantılı kişi adına hazırlanmışsa bu ilişki gizlenmemelidir. Çıkar çatışması açıklaması yapıldıktan sonra bağımsız editörlerin incelemesine başvurulabilir.
İnceleme sonucunda taslak:
Kabul edilebilir,
Ek kaynak talebiyle geri gönderilebilir,
Reklam dilinin düzeltilmesi istenebilir,
Kayda değerlik yetersizliği nedeniyle reddedilebilir,
Telif veya kaynak sorunları nedeniyle yeniden düzenlenebilir.
Taslağın reddedilmesi her zaman kişinin hiçbir zaman kayda değer olamayacağı anlamına gelmez. Ancak aynı kaynaklarla, yalnızca metnin kelimeleri değiştirilerek tekrar gönderilmesi temel sorunu çözmez.
Madde ana ad alanında yayımlandıktan sonra da topluluk tarafından incelenebilir. Sayfaya bakım şablonu eklenebilir, içerik değiştirilebilir veya silinme tartışması başlatılabilir.
Yayımlanma sonrasında önemli olan:
Yeni bilgilerin güvenilir kaynaklarla güncellenmesi,
Tanıtım amaçlı eklemelerden kaçınılması,
Çıkar çatışması bulunan düzenlemelerin doğrudan yapılmaması,
Hataların tartışma sayfası üzerinden bildirilmesi,
Kaynakların erişilebilirliğinin takip edilmesi,
Yaşayan kişiler hakkındaki tartışmalı bilgilerin dikkatle ele alınmasıdır.
Sanatçılar, oyuncular, müzisyenler ve yapımcılar hakkında hazırlanan maddelerde en sık karşılaşılan sorunlar şunlardır:
Yeterli bağımsız kaynağın bulunmaması,
Basın bültenlerinin bağımsız haber gibi sunulması,
Maddenin öz geçmiş veya tanıtım dosyası biçiminde yazılması,
Sosyal medya takipçi sayılarının kayda değerlik kanıtı sayılması,
Filmografi veya diskografinin tek başına yeterli görülmesi,
Kayda değer bir yapımdaki küçük rolün abartılması,
Ödül adaylığının ödül kazanılmış gibi aktarılması,
Festival katılımının ödül olarak sunulması,
Sanatçının kendi açıklamalarına aşırı ölçüde dayanılması,
Kaynaksız doğum tarihi, aile veya özel hayat bilgilerinin eklenmesi,
Aynı haber metninin farklı sitelerdeki kopyalarının ayrı kaynaklar sayılması,
Kişinin yalnızca tek bir olay veya televizyon programıyla tanınması,
Yapımın kayda değerliğinin otomatik olarak oyuncuya veya yapımcıya aktarılması,
Telif hakkı ihlali içeren fotoğraf kullanılması,
Ücretli katkının gizlenmesi,
Eleştirilerin çıkarılması veya başarıların orantısız biçimde öne çıkarılması.
Bir sanatçı hakkında Wikipedia sayfası hazırlanmadan önce aşağıdaki sorular nesnel biçimde yanıtlanmalıdır:
Kişi hakkında hazırlanmış en güçlü üç bağımsız kaynak hangileridir?
Bu kaynaklar kişiyi yalnızca anıyor mu, yoksa ayrıntılı biçimde ele alıyor mu?
Kaynaklar sanatçıdan, menajerinden ve yapım şirketinden bağımsız mı?
Haberlerin herhangi biri ücretli veya sponsorlu içerik mi?
Kaynakların tamamı aynı proje döneminde mi yayımlandı?
Kişinin kariyeri birden fazla döneme yayılan kaynaklarla incelenebiliyor mu?
Oyuncuysa birden fazla önemli yapımda belirgin rolü var mı?
Müzisyense ulusal liste, sertifika, önemli ödül veya bağımsız müzik eleştirileri bulunuyor mu?
Yapımcıysa katkıları kişi özelinde bağımsız kaynaklarda incelenmiş mi?
Maddeyi tanıtım ifadeleri kullanmadan yazmaya yetecek içerik var mı?
Kişi hakkında kamuya açık eleştiri veya tartışmalar bulunuyor mu?
Madde yayımlandığında içerik üzerindeki kontrolün Wikipedia topluluğunda olacağı kabul ediliyor mu?
Ücretli veya bağlantılı katkı varsa gerekli açıklama yapılacak mı?
Kullanılmak istenen fotoğrafın telif ve lisans durumu uygun mu?
Bu soruların çoğuna kaynaklara dayanarak olumlu yanıt verilemiyorsa sayfa oluşturma girişiminin reddedilme veya silinme riski yüksek olabilir.
Profesyonel bir Wikipedia uygunluk değerlendirmesi, yalnızca kişinin internette kaç haberinin bulunduğunu saymakla sınırlı değildir. İnceleme; kaynakların niteliğini, kişinin mesleki alanındaki özel ölçütleri ve olası politika risklerini birlikte ele almalıdır.
Değerlendirmede genellikle şu başlıklar incelenir:
Genel kayda değerlik: Bağımsız ve kapsamlı kaynakların yeterliliği.
Mesleki kayda değerlik: Oyunculuk, müzik, yapımcılık veya sanat alanındaki özel göstergeler.
Kaynak bağımsızlığı: Yayın ile kişi arasındaki ticari veya kurumsal ilişkiler.
Kaynak derinliği: Kısa anma ile kapsamlı inceleme arasındaki fark.
Zaman sürekliliği: İlginin tek bir projeyle sınırlı olup olmadığı.
Tarafsızlık riski: Metnin tanıtım diline dönüşme ihtimali.
Yaşayan kişi riski: Özel hayat, iddia ve tartışmalı bilgilerin kaynak durumu.
Telif riski: Metin ve görsellerin kullanım hakları.
Çıkar çatışması: Kişiyle bağlantılı katkıların şeffaflığı.
Silinme riski: Maddenin topluluk incelemesinde savunulabilirliği.
Bu değerlendirme sonucunda kişinin uygun olduğu, henüz yeterli kaynak bulunmadığı veya bazı bilgilerin bağımsız kaynaklarla güçlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılabilir. Değerlendirmenin amacı sonucu önceden garanti etmek değil, mevcut kaynak durumunu Wikipedia politikalarına göre açıklamaktır.
Hayır. Oyuncunun birden fazla önemli yapımda belirgin roller üstlenmesi, kariyerinin bağımsız kaynaklarda kapsamlı biçimde ele alınması veya eğlence alanında dikkate değer bir katkısının bulunması beklenebilir.
Başrol önemli bir gösterge olabilir; ancak tek başına kesin sonuç oluşturmaz. Dizinin kayda değerliği, rolün niteliği, oyuncunun kariyerinin devamlılığı ve kişi hakkında bulunan bağımsız kaynaklar birlikte değerlendirilir.
Dinlenme sayısı önemli bir ticari veya erişim verisi olabilir. Bununla birlikte bağımsız editoryal değerlendirme olmadığı için tek başına yeterli görülmeyebilir. Ulusal liste başarısı, sertifika, önemli ödül, eleştiri ve kapsamlı bağımsız yayınlar daha güçlü göstergelerdir.
IMDb belirli yapım ve oyuncu bilgilerini kontrol etmekte yardımcı olabilir. Ancak kişinin kayda değerliğini kanıtlayan bağımsız ve kapsamlı bir yayın işlevi görmeyebilir. Maddenin yalnızca IMDb’ye dayandırılması yeterli değildir.
Spotify profili şarkıların veya albümlerin platformda yer aldığını gösterebilir. Sanatçının ansiklopedik kayda değerliğini tek başına kanıtlamaz.
Yayının ulusal olması önemli bir unsur olsa da içeriğin niteliği ayrıca incelenir. Soru-cevap biçimindeki tek bir tanıtım röportajı çoğunlukla yeterli değildir. Bağımsız profil, eleştiri ve kariyer incelemeleri daha güçlü kaynaklar olabilir.
Ödülün niteliği, doğrudan kişiye verilip verilmediği ve kaynak durumu değerlendirilir. Önemli bir ödül güçlü bir gösterge olabilir; ancak tarafsız ve doğrulanabilir bir madde yazılması için yeterli kaynak bulunması yine gereklidir.
Hayır. Wikipedia maddesi kişinin onayladığı bir resmî biyografi değildir. Güvenilir kaynaklarda yer alan önemli eleştiriler ve tartışmalar, ağırlıklarıyla orantılı biçimde maddeye dâhil edilebilir.
Hayır. Wikipedia maddelerinin sahibi konu kişiler değildir. Sayfa, topluluk tarafından düzenlenebilir ve politika gereği içerik değiştirilebilir.
Hayır. Hiçbir kişi veya hizmet sağlayıcı sayfanın yayımlanacağını, kabul edileceğini ya da kalıcı olarak korunacağını garanti edemez. Madde her zaman topluluk denetimine, kaynak incelemesine ve silinme süreçlerine tabi olabilir.
Sanatçılar, oyuncular, müzisyenler ve yapımcılar için Wikipedia sayfası oluşturulmasında belirleyici unsur kişinin mesleki olarak aktif olması veya tanınması değil, hakkında bulunan bağımsız, güvenilir ve kapsamlı kaynakların niteliğidir.
Oyuncular açısından önemli roller ve bağımsız kariyer incelemeleri; müzisyenler açısından eleştirel yayınlar, ulusal listeler, sertifikalar ve önemli ödüller; yapımcılar açısından ise kayda değer yapımlardaki belirgin katkıların kişi özelinde kaynaklandırılması önem taşır. Bununla birlikte hiçbir tekil başarı, bütün içerik politikalarının yerine geçmez.
Sağlıklı bir Wikipedia biyografisi:
Tanıtım metni biçiminde yazılmaz.
Yalnızca doğrulanabilir bilgileri içerir.
Kaynakların verdiği ağırlığı yansıtır.
Olumlu ve olumsuz bilgileri tarafsız biçimde ele alır.
Yaşayan kişilerin mahremiyetini gözetir.
Özgün yorum ve çıkarımlardan kaçınır.
Ücretli veya bağlantılı katkılarda çıkar çatışmasını açıklar.
Sayfanın konu kişi tarafından kontrol edilemeyeceğini kabul eder.
Bu koşullar sağlanmadan oluşturulan maddeler, metin biçimsel olarak düzgün olsa bile kayda değerlik yetersizliği, reklam dili, çıkar çatışması veya kaynak sorunları nedeniyle reddedilebilir ya da silinme sürecine alınabilir.
