Televizyon Programları ve Diziler İçin Wikipedia Kriterleri
Televizyon dizileri, yarışmalar, belgeseller, haber programları, talk show’lar ve dijital platform yapımlarının Wikipedia’da bağımsız bir maddeye sahip olabilmesi için gerekli kayda değerlik, kaynak ve içerik ölçütlerini açıklayan kapsamlı rehber.
Televizyon Programları ve Diziler Wikipedia’da Yer Alabilir mi?
Televizyon dizileri ve programları, belirli ansiklopedik ölçütleri karşılamaları hâlinde Wikipedia’da bağımsız bir maddeyle yer alabilir. Ancak bir yapımın televizyonda veya dijital bir platformda yayımlanmış olması, tek başına o yapımın Wikipedia açısından kayda değer olduğunu göstermez.
Wikipedia’daki kayda değerlik değerlendirmesi; yapımın popülerliğinden, izlenme oranından veya oyuncu kadrosundan çok, yapım hakkında yayımlanmış bağımsız, güvenilir, ikincil ve kapsamlı kaynakların bulunup bulunmadığına dayanır.
Genel kayda değerlik yönergesine göre bir konu, kendisinden bağımsız birden fazla güvenilir ikincil kaynakta kapsamlı biçimde ele alınmışsa bağımsız bir Wikipedia maddesine konu olabilir. Kayda değerlik; şöhret, başarı, beğeni veya ticari değerle eş anlamlı değildir.
Bu nedenle değerlendirilmesi gereken temel soru şudur:
Program yayımlandı mı? değil, program bağımsız kaynaklar tarafından ansiklopedik bir konu olarak yeterince incelendi mi?
Wikipedia’da Kayda Değerlik Ne Anlama Gelir?
Kayda değerlik, bir televizyon programının veya dizinin bağımsız bir ansiklopedi maddesine konu olacak ölçüde kaynaklarda yer edinip edinmediğini belirleyen eşiktir.
Bir yapımın kayda değer sayılabilmesi için kaynakların şu özellikleri taşıması beklenir:
Yapımdan bağımsız olması,
Editoryal denetime sahip güvenilir yayınlarda yayımlanması,
Yapımı yalnızca anmakla yetinmeyip doğrudan ve kapsamlı biçimde ele alması,
Basın bülteni veya yapımcı açıklamasını tekrar etmek yerine özgün gazetecilik, eleştiri ya da akademik değerlendirme içermesi,
Mümkün olduğunca birden fazla ve birbirinden editoryal olarak bağımsız kaynaktan oluşması.
Kaynak sayısından çok, kaynakların niteliği ve konuya ayırdığı kapsam önem taşır. Tek cümlelik haberler, yayın akışı bilgileri veya oyuncu kadrosunun sıralandığı içerikler, kapsamlı kaynak kabul edilmeyebilir.
Televizyon Programları ve Diziler İçin Temel Kayda Değerlik Kriterleri
Türkçe Wikipedia’daki televizyon programlarına ilişkin ölçütler; diziler, yarışmalar, belgeseller, spor programları, magazin programları, haber programları, eğlence programları ve benzeri televizyon yayınlarını kapsar.
Bir televizyon programının kayda değerliğini destekleyebilecek başlıca ölçütler aşağıda açıklanmaktadır. Bununla birlikte konuya özel bir ölçütün karşılanması, genel kayda değerlik ve güvenilir kaynak gerekliliklerini bütünüyle ortadan kaldırmaz.
Bağımsız Kaynaklarda Kapsamlı Biçimde İncelenmiş Olması
En temel ve en güçlü ölçüt, programın veya dizinin birden fazla bağımsız ve güvenilir ikincil kaynak tarafından doğrudan konu edilmesidir.
Kaynakların yalnızca yapımın başladığını, oyuncularını veya yayın gününü bildirmesi yeterli olmayabilir. Kayda değerliği destekleyen kaynaklar genellikle şu tür içerikler sunar:
Yapımın geliştirilme ve hazırlanma sürecini inceleyen haberler,
Televizyon veya sinema eleştirmenlerinin değerlendirmeleri,
Yapımın türü, anlatım biçimi veya toplumsal etkisi üzerine analizler,
Programın medya sektöründeki konumunu değerlendiren yayınlar,
Yapımın kültürel, hukuki veya toplumsal etkisini ele alan haber dosyaları,
Akademik makaleler, tezler ve kitap bölümleri,
Yapımın başarısını veya başarısızlığını bağlam içinde inceleyen sektör analizleri.
Türkçe Wikipedia’nın televizyon programlarına ilişkin ölçütlerinde, programın birçok tarafsız ve bağımsız ikincil veya üçüncül kaynakta kendi başına konu edilmiş olması temel göstergelerden biri olarak belirtilmektedir.
Tanınmış Bir Ödül Kazanmış Olması
Programın veya dizinin ulusal ya da uluslararası ölçekte tanınan bir kurum tarafından verilen önemli bir ödülü kazanması, kayda değerliği destekleyebilir.
Bu değerlendirmede ödülün niteliği önemlidir. Her ödül organizasyonu aynı ansiklopedik ağırlığa sahip değildir. Ödülü veren kurumun:
Televizyon veya medya alanında tanınmış olması,
Düzenli ve doğrulanabilir bir seçim süreci yürütmesi,
Bağımsız bir jüri ya da değerlendirme mekanizmasına sahip olması,
Sonuçlarının güvenilir kaynaklar tarafından haberleştirilmesi
beklenir.
Yerel bir internet sitesinin düzenlediği çevrim içi anket, sponsorlu başarı belgesi veya yapımcı kuruluş tarafından verilen kurum içi ödül, aynı düzeyde değerlendirilmez.
Ödül kazanmak önemli bir gösterge olsa da, madde içeriğinin yazılabilmesi için yine güvenilir kaynaklara ihtiyaç vardır. Bir ödül kaydı, programın yayın tarihini, geliştirilme sürecini, eleştirel karşılığını ve etkisini tek başına açıklamaz.
Türünün İlk Örneklerinden Biri Olması
Bir programın yayınlandığı ülkede, dilde veya yayın ortamında belirli bir formatın ilk doğrulanabilir örneği olması kayda değerliği destekleyebilir.
Ancak “ilk”, “öncü” veya “yenilikçi” gibi tanımlamalar yapımcının beyanına ya da editörün kişisel değerlendirmesine dayandırılamaz. Bu tür ifadelerin bağımsız ve güvenilir kaynaklar tarafından açık biçimde doğrulanması gerekir.
Örneğin bir programın:
Belirli bir yayın teknolojisini ilk kullanan yapım olması,
Bir televizyon türünün ülkedeki ilk örneği olarak kabul edilmesi,
Yeni bir yarışma formatını ilk kez uygulaması,
Belirli bir izleyici kitlesine yönelik ilk düzenli yayın olması
ancak güvenilir kaynaklar bu durumu açıkça belirtiyorsa kullanılabilir.
Farklı kaynaklardan bilgiler birleştirilerek yapımın “ilk” olduğu sonucuna ulaşılması, özgün araştırma veya sentez sorunu doğurabilir. Wikipedia, editörlerin kaynaklardan bağımsız sonuçlar üretmesine izin vermez.
Akademik Araştırmalara Konu Edilmiş Olması
Bir televizyon dizisi veya programı hakkında hazırlanan akademik tezler, hakemli makaleler, kitap bölümleri ve bilimsel araştırmalar, yapımın kayda değerliğini destekleyen önemli kaynaklar arasında yer alabilir.
Akademik çalışmalar özellikle şu alanlarda etkili olabilir:
Medya ve iletişim çalışmaları,
Sosyoloji,
Kültürel çalışmalar,
Toplumsal cinsiyet araştırmaları,
Dil ve söylem analizi,
Siyaset bilimi,
Tarih,
Psikoloji,
Hukuk,
Televizyon estetiği ve anlatı bilimi.
Bir tez veya makalenin bulunması otomatik olarak kayda değerlik oluşturmaz. Çalışmanın doğrudan yapımı incelemesi, güvenilir bir akademik kurum veya yayın aracılığıyla sunulması ve ansiklopedik içerik üretmeye yetecek kapsamda olması gerekir.
Televizyon programlarının akademik inceleme veya tez konusu yapılmış olması, Türkçe Wikipedia’daki konuya özel ölçütler arasında sayılmaktadır.
Kayda Değer Bir Olayla İlişkili Olması
Bir programın veya dizinin bölümü, yayın biçimi ya da içeriği; geniş çapta tartışılan ve bağımsız kaynaklarda ayrıntılı biçimde incelenen önemli bir olayla ilişkilendirilebilir.
Bunlar arasında:
Hukuki süreçlere yol açan yayınlar,
Yayıncılık politikalarında değişiklik meydana getiren olaylar,
Düzenleyici kurum kararları,
Kamuoyunda uzun süreli tartışma oluşturan yayınlar,
Toplumsal veya kültürel etkisi bağımsız araştırmalarla ortaya konulan gelişmeler,
Yayıncılık tarihinde belirgin bir dönüm noktası kabul edilen olaylar
yer alabilir.
Her sosyal medya tartışması veya kısa süreli gündem kayda değer bir olay değildir. Olayın kapsamı, süresi, etkisi ve güvenilir kaynaklarda ne ölçüde ele alındığı birlikte değerlendirilmelidir.
Televizyonda Yayımlanmak Tek Başına Yeterli midir?
Bir programın ulusal bir televizyon kanalında, uluslararası bir medya kuruluşunda veya geniş abone kitlesine sahip bir dijital platformda yayımlanması, tek başına kayda değerlik oluşturmaz.
Aşağıdaki özellikler kayda değerliği destekleyebilir; ancak bağımsız kaynakların yerine geçmez:
Ulusal kanalda yayımlanmak,
Prime time kuşağında gösterilmek,
Uzun süre ekranda kalmak,
Çok sayıda bölüme sahip olmak,
Yüksek bütçeyle hazırlanmak,
Tanınmış oyuncuların kadroda bulunması,
Birden fazla ülkeye satılmak,
Yüksek izlenme oranlarına ulaşmak,
Sosyal medyada gündem olmak,
Dijital platformlarda popüler yapımlar arasına girmek,
Çok sayıda takipçi veya izleyiciye sahip olmak.
Kayda değerlik öznel beğeniye, popülerliğe veya ticari başarıya göre belirlenmez. Popüler bir yapım yeterli bağımsız kaynaklara sahip değilse bağımsız madde ölçütlerini karşılamayabilir. Buna karşılık daha az tanınan bir program, akademik ve gazetecilik kaynaklarında kapsamlı biçimde incelenmişse kayda değer kabul edilebilir.
Reyting Sonuçları Kayda Değerlik Sağlar mı?
Yüksek reyting, programın geniş bir izleyici kitlesine ulaştığını gösterebilir. Ancak reyting sonucu tek başına Wikipedia kayda değerliğini kanıtlamaz.
Reyting verileri, güvenilir ve resmî ölçüm kuruluşları tarafından yayımlanmışsa madde içinde kullanılabilir. Türkiye’deki televizyon izlenme verileri için resmî veya sektörel olarak kabul edilen ölçüm kaynaklarına dayanılması gerekir. Wikipedia’nın televizyon biçem kılavuzu, Türkiye için TİAK verilerinin kullanılabileceğini belirtmektedir.
Reyting bilgileri şu amaçlarla kullanılabilir:
Programın yayın dönemindeki izleyici performansını göstermek,
Sezonlar arasındaki izlenme değişimini açıklamak,
Yapımın yayın hayatının sona ermesine ilişkin kaynaklandırılmış bağlam sunmak,
Eleştirel karşılık ile ticari izleyici başarısı arasındaki farkı göstermek.
Bununla birlikte reyting tablolarının aşırı ayrıntılı biçimde sunulması, maddenin ansiklopedik bir inceleme yerine veri arşivine dönüşmesine neden olabilir. Veriler, yapımın tarihsel veya sektörel önemini açıklayan kaynaklarla birlikte kullanılmalıdır.
Dijital Platform Dizileri İçin Farklı Kriterler Var mıdır?
Dijital yayın platformlarında yayımlanan diziler, belgeseller, yarışmalar ve diğer programlar için temel kayda değerlik ölçütleri değişmez.
Bir yapımın:
Netflix,
Disney+,
Amazon Prime Video,
Max,
BluTV,
Gain,
Exxen,
Tabii
veya başka bir çevrim içi platformda yayımlanması, onu otomatik olarak kayda değer hâle getirmez.
Dijital yapımlar için de bağımsız eleştiriler, güvenilir medya haberleri, akademik çalışmalar, ödüller, kültürel etkiler ve sektör analizleri aranır. Platformun kendi tanıtım sayfası; yayın tarihi, bölüm sayısı ve oyuncu kadrosu gibi temel bilgiler için kullanılabilir. Ancak platformun kendisi, yapımın kayda değerliğini kanıtlayan bağımsız bir kaynak değildir.
Hangi Kaynaklar Kayda Değerliği Destekleyebilir?
Kaynak değerlendirmesinde yayın kuruluşunun itibarı kadar, ilgili içeriğin nasıl hazırlandığı da önemlidir.
Güçlü Kaynak Örnekleri
Aşağıdaki kaynak türleri, editoryal denetim ve içerik derinliği bulunması koşuluyla kayda değerliği destekleyebilir:
Ulusal veya uluslararası gazetelerde yayımlanan kapsamlı haber dosyaları,
Tanınmış dergi ve kültür-sanat yayınlarındaki eleştiriler,
Televizyon ve medya sektörüne yönelik uzman yayınlar,
Hakemli akademik makaleler,
Üniversitelerde kabul edilmiş tezler,
Akademik yayınevlerinden çıkan kitaplar,
Bağımsız televizyon eleştirmenlerinin editoryal denetimli yazıları,
Programın etkisini inceleyen belgeseller,
Yayıncılık tarihini konu alan güvenilir araştırmalar,
Güvenilir haber kuruluşlarının program hakkındaki soruşturma veya analizleri.
Kaynağın programdan ekonomik veya kurumsal olarak bağımsız olması ve konuyu yalnızca geçerken anmak yerine kapsamlı biçimde ele alması gerekir.
Sınırlı Kullanılabilecek Birincil Kaynaklar
Programın kendi internet sitesi, yayıncı kuruluş, yapım şirketi, yönetmen, senarist veya oyuncular tarafından yapılan açıklamalar birincil kaynak niteliğindedir.
Bu kaynaklar belirli ve tartışmasız bilgiler için kullanılabilir:
Yayın tarihi,
Bölüm sayısı,
Oyuncu kadrosu,
Yönetmen ve senarist bilgileri,
Resmî bölüm adları,
Yayıncı platform,
Program formatı,
Resmî ödül adaylıkları,
Yapım şirketi bilgisi.
Ancak bu kaynaklardan programın önemi, etkisi, başarısı veya kayda değerliği hakkında bağımsız sonuç çıkarılamaz. Yapımcının “yılın en çok konuşulan dizisi” veya “sektörde çığır açan program” şeklindeki beyanı, bağımsız doğrulama olmadan ansiklopedik bir gerçek gibi aktarılamaz.
Genellikle Yetersiz Kabul Edilen Kaynaklar
Aşağıdaki kaynaklar tek başına kayda değerlik oluşturmak için çoğunlukla yetersizdir:
Basın bültenleri,
Yapım şirketinin tanıtım metinleri,
Kanalın program tanıtım sayfaları,
Sponsorlu haberler,
Reklam amaçlı röportajlar,
Oyuncuların sosyal medya hesapları,
Programın resmî sosyal medya paylaşımları,
Bloglar ve kişisel internet siteleri,
Forum mesajları,
Hayran sayfaları,
Kullanıcı katkısıyla oluşturulan veri tabanları,
Birbirinin aynı basın bültenini yayımlayan haber siteleri,
Kaynağı belirtilmeyen magazin içerikleri.
Kişisel internet siteleri, bloglar, vikiler ve editoryal denetimden geçmeyen kullanıcı içerikleri genellikle güvenilir ikincil kaynak kabul edilmez.
Aynı basın açıklamasının çok sayıda internet sitesinde yayımlanması, bağımsız kaynak sayısını artırmaz. Kaynakların yalnızca farklı alan adlarında bulunması değil, editoryal ve entelektüel olarak birbirinden bağımsız olması gerekir.
Ünlü Oyuncuların Yer Alması Yeterli midir?
Bir dizide tanınmış oyuncuların, yönetmenlerin veya senaristlerin bulunması, yapımın kayda değerliğini destekleyen bağlamsal bir unsur olabilir. Ancak oyuncuların bireysel kayda değerliği, dizinin otomatik olarak kayda değer olduğu anlamına gelmez.
Kayda değerlik her konu için ayrı değerlendirilir:
Kayda değer bir oyuncu, kayda değer olmayan bir dizide rol alabilir.
Kayda değer bir dizi, bağımsız maddesi bulunmayan oyunculara sahip olabilir.
Kayda değer bir dizideki her karakter bağımsız madde ölçütlerini karşılamayabilir.
Tanınmış bir yönetmenin yönettiği her yapım bağımsız bir Wikipedia maddesi için yeterli kaynaklara sahip olmayabilir.
Oyuncu kadrosu, madde içeriğinin yalnızca bir bölümüdür. Kayda değerlik değerlendirmesi programın kendisi hakkında yayımlanmış bağımsız kaynaklara dayanır.
Henüz Yayımlanmamış Diziler ve Programlar
Duyurusu yapılmış ancak henüz yayımlanmamış bir dizi veya program için madde oluşturulurken daha yüksek düzeyde dikkat gerekir.
Yalnızca şu bilgilerin açıklanmış olması genellikle yeterli değildir:
Projenin adı,
Başrol oyuncuları,
Yapım şirketi,
Yönetmen veya senarist,
Planlanan yayın tarihi,
Kanal veya platform,
Çekimlerin başlaması,
Tanıtım fragmanının yayımlanması.
Türkçe Wikipedia’daki televizyon kılavuzuna göre, yayınlanmak üzere seçilmemiş pilot bölümler genel olarak bağımsız madde için uygun kabul edilmez. Oyuncu kadrosunun açıklanması veya yayın ihtimalinin duyurulması da pilot bölüme tek başına kayda değerlik kazandırmaz. Henüz yayımlanmamış yapımların, uygun aşamaya gelene kadar taslak alanında geliştirilmesi önerilmektedir.
Gelecekte yayımlanacağı tahmin edilen yapımlar hakkında spekülasyon yapılmamalıdır. Wikipedia, geleceğe ilişkin doğrulanmamış tahminleri ve editör yorumlarını özgün araştırma kapsamında değerlendirebilir.
Bununla birlikte henüz yayımlanmamış bir yapım, bağımsız ve güvenilir kaynaklarda uzun süredir kapsamlı biçimde inceleniyorsa kayda değerlik kazanabilir. Burada belirleyici unsur, yalnızca projenin duyurulması değil, oluşan bağımsız kaynak kapsamıdır.
Pilot Bölümler İçin Wikipedia Kriterleri
Bir televizyon projesinin pilot bölümünün çekilmiş olması, bağımsız bir Wikipedia maddesi açılması için yeterli değildir.
Pilot bölümün ayrı maddeye konu olabilmesi için:
Bağımsız kaynaklarda kapsamlı biçimde incelenmesi,
Televizyon tarihinde veya yayıncılık sektöründe belirgin bir etkisinin bulunması,
Tanınmış bir ödül kazanması,
Kayda değer bir olayla ilişkilendirilmesi,
Yapımdan bağımsız eleştirel veya akademik çalışmalara konu olması
gibi ölçütler aranabilir.
Yayımlanmayan veya yalnızca sektör içi gösterimi yapılan pilot bölümlerin büyük bölümü, programın ana maddesinde kısa bir yapım bilgisi olarak ele alınmaya daha uygundur.
Dizi Bölümleri İçin Ayrı Wikipedia Maddesi Açılabilir mi?
Bir dizinin veya programın her bölümü otomatik olarak kayda değer kabul edilmez. Bölümün yayımlanmış olması, yüksek izlenme oranına ulaşması veya önemli bir oyuncunun konuk olması tek başına yeterli değildir.
Bir bölümün bağımsız maddeye konu olabilmesi için ana diziden ayrı olarak kayda değerliğini göstermesi gerekir.
Bölümün kayda değerliğini destekleyebilecek durumlar şunlardır:
Bölümün bağımsız olarak önemli bir ödül kazanması,
Güvenilir ve bağımsız kaynaklar tarafından kapsamlı biçimde incelenmesi,
Daha sonraki televizyon yapımları üzerinde doğrulanabilir bir etki yaratması,
Önemli bir toplumsal, hukuki veya kültürel olayla ilişkilendirilmesi,
Televizyon tarihinde dönüm noktası olarak değerlendirilmesi.
Bu koşulları karşılamayan bölümler için ayrı maddeler açmak yerine, dizinin bölümlerini içeren genel bir liste maddesi hazırlanabilir.
Türkçe Wikipedia’nın televizyon kılavuzu da bölümlerin yalnızca yayımlanmaları, belirli oyunculara sahip olmaları veya popüler olmaları nedeniyle kayda değer sayılamayacağını belirtmektedir.
Sezonlar İçin Ayrı Wikipedia Maddesi Açılabilir mi?
Uzun soluklu dizilerde sezonlar için ayrı maddeler oluşturulabilir. Ancak her sezon maddesinin yalnızca bölüm listesinden veya ana maddeden kopyalanan konu özetlerinden oluşmaması gerekir.
Bağımsız bir sezon maddesinde şu tür bilgiler bulunabilir:
Sezonun geliştirilme süreci,
Yapım değişiklikleri,
Oyuncu kadrosundaki önemli değişiklikler,
Çekim yerleri,
Yayın planı,
Eleştirel karşılık,
Sezona özgü reyting verileri,
Ödüller ve adaylıklar,
Sezonun kültürel veya sektörel etkisi,
Bağımsız kaynaklar tarafından ele alınan tartışmalar.
Türkçe Wikipedia biçem kılavuzu, uzun ve kapsamlı dizilerde sezon maddelerinin ayrılabileceğini; ancak ayrılan maddelerin yalnızca ana maddedeki içeriğin kopyası olmaması gerektiğini belirtmektedir. Ayrı madde, sezonun yapımı, eleştirileri ve etkisi hakkında bağımsız ansiklopedik içerik sunmalıdır.
Dizi Karakterleri İçin Ayrı Madde Açılabilir mi?
Bir karakterin dizide başrol olması, uzun süre görünmesi veya izleyiciler tarafından sevilmesi, tek başına bağımsız bir Wikipedia maddesi için yeterli değildir.
Karakter maddesi için karakterin ana diziden bağımsız olarak:
Eleştirmenler tarafından kapsamlı biçimde incelenmesi,
Akademik çalışmalara konu olması,
Popüler kültür üzerinde doğrulanabilir etki yaratması,
Karakterin yaratılma ve geliştirilme sürecinin bağımsız kaynaklarda ele alınması,
Güvenilir yayınlarda karakter analizi yapılması
gibi unsurlar aranabilir.
Bağımsız kaynakları bulunmayan karakterler, dizinin ana maddesindeki Oyuncular ve karakterler bölümünde kısa ve ölçülü biçimde açıklanmalıdır.
Karakter bölümleri, bölüm bölüm olay örgüsü anlatmak için değil; karakterin yaratılması, oyuncu seçimi, yapımdaki işlevi ve bağımsız kaynaklardaki karşılığı hakkında ansiklopedik bilgi sunmak için kullanılmalıdır. Wikipedia’nın televizyon biçem kılavuzu, oyuncu ve karakter bilgilerinin IMDb benzeri veri tabanlarının içeriğini tekrar eden ayrıntılı listelere dönüşmemesi gerektiğini vurgular.
Yarışma Programları İçin Wikipedia Kriterleri
Yarışma programlarında kayda değerlik değerlendirmesi programın formatı, yayın geçmişi ve bağımsız kaynaklardaki kapsamı üzerinden yapılır.
Maddede şu konular yer alabilir:
Programın formatı ve kuralları,
Formatın kökeni,
Sunucular,
Jüri üyeleri,
Yayın dönemleri,
Sezonlar,
Ödül sistemi,
Yapım süreci,
Reyting performansı,
Eleştirel karşılık,
Tartışmalar,
Uluslararası uyarlamalar.
Yalnızca yarışmacıların adlarını, elenme sıralarını ve haftalık sonuçları içeren uzun tablolar, maddenin ansiklopedik niteliğini zayıflatabilir. Yarışmacı bilgileri, programı anlamak için gerekli olduğu ölçüde ve doğrulanabilir kaynaklarla sunulmalıdır.
Her yarışmacı için ayrı madde açılamaz. Yarışmacılar da kişiler için geçerli bağımsız kayda değerlik ölçütlerini ayrıca karşılamalıdır.
Talk Show ve Eğlence Programları İçin Kriterler
Talk show ve eğlence programlarında programın formatı, sunucusu, yayın dönemi ve konukları temel bilgiler arasında yer alabilir. Ancak programın kayda değerliği, yalnızca tanınmış kişilerin konuk edilmesine dayanmaz.
Bağımsız kaynaklarda şu konuların incelenmesi kayda değerliği destekleyebilir:
Programın televizyon tarihindeki yeri,
Sunum ve röportaj formatı,
Kamuoyuna etkisi,
Programda gerçekleşen kayda değer olaylar,
Eleştirel değerlendirmeler,
Ödüller,
Sansür veya yayıncılık tartışmaları,
Programın mizah, dil veya popüler kültüre etkisi.
Konukların tamamını içeren sınırsız listeler yerine, yalnızca bağımsız kaynaklarda önem atfedilen yayınlar veya olaylar ele alınmalıdır.
Haber ve Tartışma Programları İçin Kriterler
Haber ve tartışma programlarının kayda değerliği, programın düzenli olarak yayımlanmasından veya sunucusunun tanınmış olmasından ibaret değildir.
Değerlendirmede şu unsurlar dikkate alınabilir:
Programın yayıncılık tarihindeki yeri,
Gazetecilik veya haber sunumuna getirdiği yenilikler,
Bağımsız medya araştırmalarındaki yeri,
Önemli röportajlar veya yayınlar,
Düzenleyici kurum kararları,
Hukuki süreçler,
Akademik medya analizleri,
Kamuoyu üzerindeki doğrulanabilir etkiler.
Siyasi veya tartışmalı programlarda tarafsızlık ilkesi özellikle önemlidir. Program hakkındaki farklı ve kayda değer görüşler, güvenilir kaynaklardaki ağırlıklarına göre aktarılmalıdır.
Belgeseller ve Belgesel Dizileri İçin Kriterler
Belgeseller ve belgesel dizileri, televizyon programları için geçerli genel kayda değerlik ölçütlerine tabidir.
Kayda değerliği destekleyebilecek unsurlar şunlardır:
Tanınmış festivallerde veya ödül organizasyonlarında başarı,
Güvenilir eleştirmenler tarafından incelenme,
Akademik çalışmalarda kullanılması,
Konusu üzerinde toplumsal veya hukuki etki oluşturması,
Bağımsız kaynaklarda yapım sürecinin ele alınması,
Yayıncılık veya belgesel sinema tarihinde önem atfedilmesi.
Belgeselin ele aldığı konunun kayda değer olması, belgeselin kendisini otomatik olarak kayda değer yapmaz. Örneğin tarihsel olarak önemli bir kişiyi konu alan her belgesel için ayrı madde açılamaz. Belgeselin kendisi hakkında da yeterli bağımsız kaynak bulunmalıdır.
Wikipedia Maddesinde Hangi Bölümler Bulunmalıdır?
Televizyon programları ve diziler için madde yapısı, yapımın türüne ve elde bulunan kaynaklara göre değişebilir. Genel olarak aşağıdaki bölümler kullanılabilir.
Giriş Bölümü
Giriş bölümünde yapımın:
Türü,
Menşe ülkesi,
Yaratıcısı veya geliştiricisi,
Yayıncı kanalı ya da platformu,
İlk ve son yayın tarihleri,
Temel konusu veya formatı,
Kayda değerliğini açıklayan başlıca özellikleri
özetlenebilir.
Giriş, maddenin tamamında kaynaklandırılan bilgilerin kısa bir özeti olmalıdır. Reklam sloganları veya kaynaksız üstünlük ifadeleri kullanılmamalıdır.
Konu veya Format
Kurgu dizilerinde Konu ya da Konu özeti başlığı kullanılabilir. Yarışma, talk show, haber ve diğer kurgu dışı programlarda ise Format, Program yapısı veya Oynanış başlığı daha uygun olabilir.
Konu özeti, bölüm bölüm ayrıntılı anlatım veya sahne dökümü hâline getirilmemelidir. Wikipedia’nın televizyon biçem kılavuzu, temel olay örgüsü bilgilerinin yapımın kendisinden çıkarılabileceğini; ancak yorumlayıcı ve analitik değerlendirmelerin ikincil kaynaklara dayanması gerektiğini belirtmektedir.
Oyuncular ve Karakterler
Ana oyuncular, canlandırdıkları karakterlerle birlikte kısa ve tutarlı biçimde sunulabilir.
Karakter açıklamalarında:
Gereksiz olay örgüsü ayrıntılarından,
Karakterin her bölümde yaptığı eylemleri sıralamaktan,
Hayran yorumlarından,
Kaynaksız kişilik analizlerinden,
Oyuncular hakkında ilgisiz biyografik bilgilerden
kaçınılmalıdır.
Yapım
Yeterli kaynak bulunması hâlinde yapım bölümü şu alt başlıkları içerebilir:
Geliştirme,
Senaryo,
Oyuncu seçimi,
Çekimler,
Çekim yerleri,
Görüntü yönetimi,
Müzik,
Kostüm ve sanat yönetimi,
Yapım sorunları,
Bütçe,
Sezon yenilemeleri.
Bu bilgiler yapım şirketinin basın bültenlerinin doğrudan aktarımı biçiminde değil, bağımsız kaynakların sağladığı bağlamla sunulmalıdır.
Yayın
Yayın bölümünde:
İlk yayın tarihi,
Yayın günleri,
Kanal veya platform değişiklikleri,
Uluslararası yayınlar,
Dijital dağıtım,
Sezon tarihleri,
Yayından kaldırılma veya final süreci
kaynaklandırılarak açıklanabilir.
Bölümler
Bölüm listelerinde genellikle:
Bölüm numarası,
Bölüm adı,
Yönetmen,
Senarist,
Yayın tarihi,
Gerekliyse kısa özet,
Güvenilir kaynağa dayanan izlenme verileri
sunulabilir.
Bölüm özetleri kısa tutulmalı, ayrıntılı diyalog veya sahne anlatımından kaçınılmalıdır.
Eleştirel Karşılık
Eleştirel karşılık bölümü, maddenin ansiklopedik niteliğini güçlendiren temel bölümlerden biridir.
Bu bölümde:
Profesyonel eleştirmen değerlendirmeleri,
Yapımın güçlü ve zayıf yönlerine ilişkin kaynaklandırılmış görüşler,
Oyunculuk, senaryo ve yönetmenlik değerlendirmeleri,
Reyting performansı,
İzleyici tepkileri hakkında güvenilir araştırmalar,
Kültürel etki,
Akademik değerlendirmeler
yer alabilir.
Eleştirilerin yalnızca olumlu olanları seçilmemelidir. Kaynaklarda belirgin biçimde yer alan olumlu, olumsuz ve karma değerlendirmeler, aldıkları ağırlık oranında aktarılmalıdır.
Ödüller ve Adaylıklar
Ödüller ve adaylıklar, güvenilir ve tercihen ödül kurumunun resmî kayıtlarıyla doğrulanmalıdır.
Ödül bölümünün reklam amacıyla hazırlanmış uzun bir başarı listesine dönüşmemesi gerekir. Yapımın kendisiyle doğrudan ilişkili, doğrulanabilir ve ansiklopedik açıdan anlamlı ödüllere yer verilmelidir.
Tartışmalar ve Eleştiriler
Program hakkında güvenilir kaynaklarda önemli tartışmalar bulunuyorsa bunlar maddeden çıkarılmamalı veya önemsizleştirilmemelidir.
Tartışmalar şu konularla ilgili olabilir:
Yayın ilkeleri,
Sansür,
Temsil sorunları,
Telif hakkı iddiaları,
Hukuki süreçler,
Düzenleyici kurum yaptırımları,
Çalışma koşulları,
Etik tartışmalar,
Toplumsal tepkiler.
Bununla birlikte her sosyal medya tepkisi maddeye eklenmemelidir. Tartışmanın kapsamı ve ansiklopedik önemi, güvenilir kaynaklardaki ele alınma düzeyine göre belirlenmelidir.
Reklam ve Tanıtım Dili Nasıl Anlaşılır?
Wikipedia maddeleri, programın izlenmesini teşvik etmek veya yapımın imajını yönetmek amacıyla yazılamaz.
Aşağıdaki türde ifadeler reklam dili oluşturabilir:
“Ekranların vazgeçilmez dizisi”
“Başarılı oyuncu kadrosu”
“Eşsiz hikâyesiyle dikkat çekmektedir”
“Büyük beğeni toplayan program”
“İzleyicileri ekrana kilitlemiştir”
“Yılın en iddialı yapımı”
“Güçlü senaryosu ve etkileyici oyunculukları”
“Kısa sürede büyük başarı elde etmiştir”
Bu ifadeler bağımsız bir eleştirmenin görüşüyse, görüş ilgili kişiye veya kaynağa atfedilerek ve diğer önemli değerlendirmelerle dengelenerek kullanılabilir. Maddenin anlatıcı sesiyle sunulmaları tarafsızlık sorunu yaratır.
Wikipedia, halkla ilişkiler veya tanıtım platformu değildir. Açık reklam ve satış odaklı içerikler hızlı silme dâhil olmak üzere çeşitli müdahalelere konu olabilir.
Yapım Şirketi veya Kanal Kendi Programının Maddesini Yazabilir mi?
Yapım şirketi çalışanları, kanal yöneticileri, oyuncular, menajerler, halkla ilişkiler ajansları ve program adına ücretli çalışan kişiler, ilgili madde bakımından çıkar çatışması içinde olabilir.
Çıkar çatışması bulunan kişilerin maddeyi doğrudan ve açıklama yapmadan düzenlemeleri önerilmez. Ücretli düzenleme yapan kullanıcıların mali ilişkilerini ve kimin adına düzenleme yaptıklarını açıklamaları gerekir. Değişikliklerin tartışma sayfasında önerilmesi ve bağımsız editörler tarafından değerlendirilmesi daha uygun bir yöntemdir.
Bir yapımın resmî temsilcisi, madde içeriğinin sahibi değildir. Wikipedia maddeleri topluluk tarafından düzenlenebilir; güvenilir kaynaklarda yer alan eleştiriler, tartışmalar ve olumsuz bilgiler de ansiklopedik ağırlıkları ölçüsünde maddeye eklenebilir.
Televizyon Maddelerinde En Sık Yapılan Hatalar
Yalnızca Resmî Kaynaklara Dayanmak
Kanalın internet sitesi, yapım şirketi, sosyal medya hesapları ve basın bültenleri temel bilgileri doğrulayabilir. Ancak yapımın kayda değerliğini göstermek için bağımsız kaynaklara ihtiyaç vardır.
Haber Sayısını Kaynak Niteliğiyle Karıştırmak
Aynı basın bülteninin onlarca sitede yayımlanması, onlarca bağımsız kaynak bulunduğu anlamına gelmez. Kaynakların gerçekten farklı gazetecilik çalışmaları olması gerekir.
Reytingi Kayda Değerlik Olarak Görmek
Reyting verisi izlenme performansını gösterir; bağımsız ve kapsamlı kaynak gerekliliğinin yerine geçmez.
Ünlü Oyunculara Güvenmek
Kayda değer oyuncuların projede yer alması, yapımın kendisi için ayrı bir kayda değerlik oluşturmaz.
Maddeyi Çok Erken Oluşturmak
Yalnızca duyuru, oyuncu seçimi veya çekim başlangıcı aşamasındaki projeler için madde açılması, gelecek ve kayda değerlik sorunları doğurabilir.
Konu Özetini Aşırı Uzatmak
Bölüm bölüm olay örgüsü anlatan metinler, ansiklopedik inceleme yerine hayran rehberi görünümü oluşturabilir.
Eleştirileri Maddeden Çıkarmak
Yapım hakkında güvenilir kaynaklarda geniş biçimde ele alınan eleştirilerin çıkarılması, tarafsız bakış açısı sorununa yol açabilir.
Tanıtım Metinlerini Kopyalamak
Kanal veya yapım şirketinin tanıtım metnini doğrudan kullanmak hem reklam dili hem de telif hakkı sorunu oluşturabilir. Kaynaklardan alınan bilgiler özgün ve ansiklopedik bir anlatımla yeniden yazılmalıdır.
Her Bölüm ve Karakter İçin Ayrı Madde Açmak
Bölümler, sezonlar ve karakterler ana yapıttan bağımsız kayda değerlik göstermedikçe ayrı maddeye konu olmamalıdır.
Wikipedia Maddesi Hazırlanmadan Önce Kaynak Analizi
Bir televizyon programı veya dizi için madde hazırlanmadan önce yalnızca internet araması yapmak yeterli değildir. Kaynakların niteliksel olarak sınıflandırılması gerekir.
Kaynak analizi sırasında şu sorular yöneltilebilir:
Program hakkında kaç bağımsız kaynak bulunmaktadır?
Bu kaynaklar gerçekten birbirinden bağımsız mıdır?
Kaynaklar programı doğrudan mı inceliyor, yoksa yalnızca anıyor mu?
İçeriklerin ne kadarı basın bülteninden üretilmiştir?
Eleştirel veya akademik kaynak bulunuyor mu?
Kaynaklar yalnızca programın başladığı dönemde mi yayımlanmıştır?
Programın yapımı, etkisi ve karşılığı hakkında madde yazmaya yetecek bilgi mevcut mudur?
Tartışmalı bilgileri doğrulayabilecek yüksek kaliteli kaynaklar var mıdır?
Ödül ve reyting bilgileri resmî kayıtlarla doğrulanabiliyor mu?
Programın ana maddesinden ayrı sezon, bölüm veya karakter maddeleri için bağımsız kaynak mevcut mudur?
Kaynaklar yalnızca giriş paragrafı ve bilgi kutusu oluşturabilecek kadar temel veri sağlıyorsa, bağımsız ve kapsamlı bir ansiklopedi maddesi yazmak mümkün olmayabilir.
Wikipedia Maddesi İçin Kontrol Listesi
Bir televizyon yapımının Wikipedia uygunluğu değerlendirilirken aşağıdaki kontrol listesi kullanılabilir:
Yapım hakkında birden fazla bağımsız ve güvenilir kaynak var mı?
Kaynaklar yapımı kapsamlı biçimde inceliyor mu?
Kaynaklar yalnızca basın bülteni veya tanıtım içeriği mi?
Program tanınmış bir ödül kazandı mı?
Akademik çalışmalara konu edildi mi?
Türünün ilk örneği olduğu bağımsız kaynaklarla doğrulanabiliyor mu?
Kayda değer bir toplumsal, kültürel veya hukuki olayla ilişkilendirildi mi?
Yapımın eleştirel karşılığı hakkında yeterli kaynak var mı?
Madde reklam ifadeleri kullanılmadan yazılabilir mi?
Eleştiriler ve tartışmalar orantılı biçimde ele alınabilir mi?
Bilgilerin tamamı doğrulanabilir mi?
Bölüm, sezon ve karakterler için gereksiz ayrı maddeler oluşturuluyor mu?
Kullanılacak görsellerin telif ve lisans durumu uygun mu?
Madde, programın resmî sitesinin veya IMDb kaydının genişletilmiş kopyası görünümünde mi?
Kaynaklar ansiklopedik bir metin oluşturmaya yetecek çeşitlilikte mi?
Bu soruların büyük bölümüne olumlu yanıt verilemiyorsa, yapım hakkında bağımsız madde oluşturmak için yeterli ansiklopedik altyapı bulunmayabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Ulusal Bir Kanalda Yayımlanan Her Dizi Wikipedia’da Yer Alabilir mi?
Hayır. Ulusal kanalda yayımlanmak, yapımın varlığını doğrular; ancak kayda değerlik için bağımsız ve kapsamlı kaynaklar gerekir.
Yüksek Reyting Alan Bir Program Otomatik Olarak Kayda Değer midir?
Hayır. Reyting önemli bir performans verisidir; fakat genel kayda değerlik ölçütlerinin yerine geçmez.
Dijital Platformda Yayımlanan Dizilere Madde Açılabilir mi?
Evet. Dijital platform yapımları için de televizyon yapımlarına uygulanan bağımsız kaynak ve kayda değerlik ölçütleri geçerlidir.
Tanınmış Oyuncuların Bulunması Yeterli midir?
Hayır. Oyuncuların bireysel kayda değerliği, dizinin veya programın kayda değerliğini otomatik olarak oluşturmaz.
Her Sezon İçin Ayrı Madde Açılabilir mi?
Hayır. Sezon maddesi, yalnızca bölüm listesi veya konu özeti değil; sezona özgü yapım, eleştiri, yayın ve etki bilgileri sunabilecek düzeyde kaynaklandırılmalıdır.
Her Bölüm İçin Ayrı Madde Açılabilir mi?
Genellikle hayır. Bölümün diziden bağımsız biçimde önemli ödüller, kapsamlı eleştiriler, kültürel etki veya kayda değer olaylarla ilişki üzerinden kendi kayda değerliğini göstermesi gerekir.
Programın Resmî İnternet Sitesi Kaynak Olarak Kullanılabilir mi?
Evet, ancak yalnızca yayın tarihi, oyuncu kadrosu veya bölüm adları gibi temel ve tartışmasız bilgiler için. Resmî site, programın kayda değerliğini kanıtlayan bağımsız bir kaynak değildir.
Yayımlanmamış Bir Dizi İçin Madde Açılabilir mi?
Bazı durumlarda açılabilir; ancak yalnızca projenin duyurulması yeterli değildir. Yapım hakkında bağımsız ve kapsamlı kaynakların oluşması ve bilgilerin spekülasyona dayanmaması gerekir. Erken aşamadaki içeriklerin taslak alanında geliştirilmesi daha uygun olabilir.
Programın Ödül Kazanması Madde Açmak İçin Yeterli midir?
Tanınmış bir kurumdan alınan önemli bir ödül kayda değerliği güçlü biçimde destekleyebilir. Bununla birlikte maddenin doğrulanabilir ve dengeli biçimde yazılabilmesi için ek kaynaklara ihtiyaç duyulur.
Televizyon programları ve diziler için Wikipedia uygunluğu, yapımın yalnızca yayımlanmış, popüler veya ticari olarak başarılı olmasına göre belirlenmez. Temel değerlendirme; yapımın bağımsız, güvenilir ve kapsamlı kaynaklarda ansiklopedik bir konu olarak ele alınıp alınmadığı üzerinden yapılır.
Ödüller, akademik çalışmalar, türünün ilk örneği olma, kültürel etki, önemli olaylarla ilişki ve eleştirel incelemeler kayda değerliği destekleyebilir. Bununla birlikte her bilgi doğrulanabilir olmalı, madde tarafsız bir anlatımla hazırlanmalı ve yapımcı kuruluşların tanıtım dilinden kaçınılmalıdır.
Dizi bölümleri, sezonlar, karakterler ve yarışmacılar için de kayda değerlik ayrı ayrı değerlendirilir. Ana yapımın kayda değer olması, ona bağlı her konunun bağımsız bir Wikipedia maddesine sahip olabileceği anlamına gelmez.
Kaynakların niceliğinden çok bağımsızlığı, güvenilirliği ve içerik derinliği önemlidir. Yeterli kaynak bulunmadığında yapım hakkında kısa bir madde oluşturmak yerine, kaynakların gelişmesini beklemek veya bilgileri daha geniş bir madde içinde ele almak ansiklopedik açıdan daha uygun olabilir.
