Wikipedia Sayfası Nasıl Açılır?
Wikipedia sayfası açma süreci; konu uygunluğunun, kayda değerliğin, bağımsız kaynakların, tarafsız anlatımın ve Wikipedia’nın içerik politikalarına uyumun birlikte değerlendirilmesini gerektirir.
Wikipedia Sayfası Açmak Ne Anlama Gelir?
Wikipedia sayfası açmak, bir kişi, kurum, şirket, eser, olay veya başka bir konu hakkında ansiklopedik bir madde oluşturmaktır. Ancak Wikipedia’da yeni bir sayfa oluşturmak, herhangi bir internet sitesinde profil açmak veya tanıtım metni yayımlamakla aynı süreç değildir.
Wikipedia, gönüllü kullanıcılar tarafından düzenlenen ve içerikleri topluluk tarafından denetlenen bir ansiklopedidir. Bu nedenle oluşturulan her yeni madde; kayda değerlik, doğrulanabilirlik, tarafsız bakış açısı ve özgün araştırmalara yer vermeme ilkeleri bakımından incelenebilir.
Bir konunun gerçek olması, ticari faaliyette bulunması, belirli bir takipçi kitlesine ulaşması veya internette görünür olması tek başına Wikipedia maddesi açılması için yeterli değildir. Konunun, güvenilir ve konudan bağımsız kaynaklarda yeterli ölçüde ele alınmış olması gerekir.
Herkes Wikipedia Sayfası Açabilir mi?
Wikipedia’nın teknik yapısı, kullanıcıların yeni maddeler oluşturmasına izin verir. Bununla birlikte teknik olarak sayfa oluşturabilmek, oluşturulan sayfanın ansiklopedide kalıcı olacağı anlamına gelmez.
Yeni bir madde aşağıdaki nedenlerle incelenebilir, işaretlenebilir, başka bir maddeyle birleştirilebilir veya silinmek üzere aday gösterilebilir:
Konunun kayda değerliğinin kanıtlanamaması
Yeterli ve güvenilir kaynak bulunmaması
Kaynakların konudan bağımsız olmaması
Metnin reklam veya özgeçmiş niteliği taşıması
Doğrulanamayan iddialar içermesi
Telif hakkı ihlali bulunması
Maddenin taraflı veya tanıtıcı bir dille yazılması
Mevcut bir maddenin tekrarı olması
Ansiklopedik kapsamın dışında kalması
Bu nedenle Wikipedia sayfası açma sürecinin ilk aşaması metin yazmak değil, konunun ansiklopedik uygunluğunu değerlendirmektir.
Wikipedia Sayfası Açmadan Önce Kayda Değerlik Değerlendirmesi
Kayda Değerlik Nedir?
Kayda değerlik, bir konunun bağımsız bir Wikipedia maddesine konu olup olamayacağını belirlemede kullanılan temel ölçütlerden biridir. Kayda değerlik, konunun kişisel veya ticari açıdan önemli görülmesine değil, güvenilir ve bağımsız kaynaklarda ne ölçüde ele alındığına dayanır.
Genel kayda değerlik yaklaşımında şu unsurlar birlikte değerlendirilir:
Kaynakların güvenilir olması
Kaynakların konudan bağımsız olması
Konunun kaynaklarda doğrudan ve kapsamlı biçimde ele alınması
Kaynakların yayımlanmış ve doğrulanabilir olması
Haberlerin veya yayınların yalnızca kısa duyurulardan oluşmaması
Kaynakların aynı basın metninin tekrarları niteliğinde olmaması
Wikipedia’nın kayda değerlik yönergesinde “kapsamlı ele alma”, kaynağın konu hakkında doğrudan bilgi vermesi ve içeriğin elde edilmesi için özgün yorum veya sentez gerektirmemesiyle ilişkilendirilir.
Kayda Değerlik Popülerlikle Aynı Şey midir?
Kayda değerlik ile popülerlik aynı kavram değildir. Bir kişinin sosyal medyada çok sayıda takipçisinin bulunması veya bir şirketin yüksek satış hacmine ulaşması, bağımsız kaynak kapsamı bulunmadığında tek başına yeterli olmayabilir.
Benzer şekilde, kamuoyunda çok geniş biçimde tanınmayan bir akademisyen, sanatçı, tarihî yapı veya bilimsel konu; güvenilir kaynaklarda kapsamlı biçimde incelenmişse ansiklopedik açıdan kayda değer kabul edilebilir.
Değerlendirme konusu, kişi veya kurumun kendisini ne kadar önemli gördüğü değil, bağımsız yayınların konuya ne ölçüde yer verdiğidir.
Kayda Değerlik Kalıcı mıdır?
Kayda değerlik genellikle zaman içinde oluşan kaynak kapsamına göre değerlendirilir. Geçici bir gündem, tek bir haber olayı veya kısa süreli sosyal medya görünürlüğü her zaman kalıcı ansiklopedik önem oluşturmaz.
Bir konunun farklı tarihlerde, farklı yayın kuruluşları tarafından ve farklı bağlamlarda ele alınması, kaynak kapsamının sürekliliğini gösterebilir. Bununla birlikte her konu kendi bağlamında ve ilgili kayda değerlik ölçütleri çerçevesinde değerlendirilir.
Wikipedia İçin Uygun Kaynaklar Nasıl Belirlenir?
Güvenilir Kaynak Nedir?
Wikipedia’da güvenilir kaynak değerlendirmesi; yayının editoryal denetimi, uzmanlık düzeyi, yayın geçmişi, doğruluk standartları ve konuya uygunluğu gibi unsurlara dayanır.
Bağlama göre güvenilir kabul edilebilecek kaynaklar şunları içerebilir:
Ulusal veya uluslararası haber kuruluşları
Editoryal denetime sahip gazeteler ve dergiler
Akademik dergiler
Üniversite yayınları
Hakemli araştırmalar
Tanınmış yayınevleri tarafından yayımlanan kitaplar
Resmî istatistik ve kamu kayıtları
Mesleki veya bilimsel kuruluşların yayınları
Alanında uzman kişilerce hazırlanmış ikincil kaynaklar
Kaynağın güvenilirliği mutlak değil, içerdiği iddia ve konu bağlamında değerlendirilir. Örneğin bir kurumun resmî sitesi, kurumun kuruluş tarihi veya yöneticileri gibi temel bilgiler için kullanılabilir; ancak kurumun sektördeki etkisini, itibarını veya üstünlüğünü kanıtlayan bağımsız bir kaynak olarak kabul edilmez.
Bağımsız Kaynak Nedir?
Bağımsız kaynak, ele aldığı kişi, kurum veya konuyla doğrudan hukuki, mali, idari ya da tanıtımsal ilişki içinde olmayan yayıncı tarafından hazırlanan kaynaktır.
Bir şirket maddesi açısından aşağıdaki içerikler genellikle bağımsız kaynak sayılmaz:
Şirketin kendi internet sitesi
Kurumsal blog yazıları
Şirket tarafından yayımlanan basın bültenleri
Reklam ve advertorial içerikleri
Sponsorlu haberler
Şirket yöneticilerinin kişisel açıklamaları
Sosyal medya profilleri
Ürün katalogları
Pazarlama sunumları
Şirket tarafından hazırlanan faaliyet metinleri
Bu kaynaklar bazı temel bilgilerin doğrulanmasında kullanılabilse de kayda değerliği tek başına kanıtlamaz.
Birincil ve İkincil Kaynak Arasındaki Fark
Birincil kaynaklar, konuya doğrudan bağlı kişi veya kurumlar tarafından üretilen belgelerdir. Resmî açıklamalar, şirket kayıtları, mahkeme kararları, konuşmalar, röportajlar ve faaliyet raporları bu gruba girebilir.
İkincil kaynaklar ise birincil verileri inceleyen, yorumlayan veya belirli bir bağlama yerleştiren bağımsız yayınlardır. Akademik incelemeler, araştırma kitapları, analiz yazıları ve kapsamlı haber dosyaları ikincil kaynaklara örnek olabilir.
Wikipedia maddeleri çoğunlukla güvenilir ikincil kaynaklara dayanmalıdır. Birincil kaynaklar dikkatli kullanılmalı; kaynakta açıkça yer almayan sonuçlar çıkarılmamalı ve farklı bilgiler birleştirilerek yeni bir yorum üretilmemelidir.
Kaç Kaynak Gereklidir?
Wikipedia’da her konu için geçerli sabit bir kaynak sayısı bulunmaz. Kaynakların sayısından çok, niteliği, bağımsızlığı, konuyu ele alma düzeyi ve iddiaları destekleme gücü önemlidir.
Çok sayıda kısa haber, basın bülteni tekrarı veya aynı kaynaktan türetilmiş içerik, birkaç kapsamlı ve bağımsız kaynak kadar güçlü olmayabilir.
Kaynak analizi yapılırken şu sorular sorulmalıdır:
Kaynak, konuyu yalnızca anıyor mu, yoksa ayrıntılı biçimde ele alıyor mu?
İçerik bağımsız bir editoryal süreçten geçmiş mi?
Kaynağın konu ile mali veya kurumsal ilişkisi var mı?
Aynı metin başka sitelerde tekrar mı yayımlanmış?
Kaynak, maddedeki belirli bir iddiayı gerçekten destekliyor mu?
Yayının tarihi ve bağlamı açık mı?
Kaynak erişilebilir ve doğrulanabilir mi?
Wikipedia Sayfası Açma Aşamaları
1. Mevcut Maddeleri ve Alternatif Yazımları Arayın
Yeni sayfa oluşturmadan önce konu adının Wikipedia’da bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır. Konu farklı bir yazımla, eski bir adla, takma adla veya daha geniş kapsamlı bir maddenin bölümü olarak mevcut olabilir.
Arama yapılırken şu ihtimaller kontrol edilmelidir:
Türkçe karakterli ve karaktersiz yazımlar
Kişinin tam adı ve bilinen adı
Şirketin ticari unvanı ve marka adı
Eski kurum veya ürün adları
Yabancı dildeki adlandırmalar
Yazım farklılıkları
Yönlendirme sayfaları
Konunun yer aldığı daha geniş kapsamlı maddeler
Aynı konu hakkında ikinci bir madde oluşturmak yerine mevcut madde geliştirilmelidir.
2. Konuya Uygun Kaynakları Toplayın
Madde yazımından önce kaynaklar belirli bir düzende toplanmalıdır. Kaynak toplama aşamasında yalnızca olumlu bilgiler değil, konu hakkında güvenilir kaynaklarda yayımlanmış önemli eleştiriler, tartışmalar ve olumsuz gelişmeler de dikkate alınmalıdır.
Kaynakların yalnızca var olması yeterli değildir. Her kaynağın şu bilgileri kaydedilmelidir:
Yayının adı
Haber veya çalışmanın başlığı
Yazar adı
Yayın tarihi
İnternet adresi
Erişim tarihi
Desteklediği bilgi veya bölüm
Kaynağın bağımsızlık durumu
Birincil veya ikincil kaynak niteliği
Bu yöntem, maddenin doğrulanabilirlik bakımından daha düzenli hazırlanmasını sağlar.
3. Wikipedia Hesabı Oluşturun
Wikipedia’da hesap açmak, düzenleme geçmişinin tek bir kullanıcı adı altında tutulmasını ve kullanıcı alanında taslak hazırlanmasını kolaylaştırır. Hesap sahibi kullanıcılar, kendi kullanıcı sayfalarına ve kullanıcı alt sayfalarına erişebilir.
Kullanıcı adı seçilirken başka bir kişi veya kurumu taklit eden, tanıtım amacı taşıyan ya da topluluk kurallarıyla çelişebilecek adlardan kaçınılmalıdır.
Hesap açmak, kullanıcıya sayfa üzerinde mülkiyet hakkı vermez. Wikipedia maddeleri topluluk tarafından düzenlenebilir ve hiçbir kullanıcı bir maddeyi kendi kontrolündeki kurumsal profil olarak değerlendiremez.
4. Doğrudan Yayımlamak Yerine Taslak Hazırlayın
Yeni kullanıcıların metni doğrudan ana madde alanında yayımlamak yerine önce bir taslak veya kullanıcı alt sayfasında hazırlaması daha düzenli bir çalışma yöntemi sunar.
Taslak alanı şu işlemler için kullanılabilir:
Metnin yapısını oluşturmak
Kaynakları eklemek
Viki bağlantılarını düzenlemek
Tarafsızlık kontrolü yapmak
Biçim sorunlarını gidermek
Eksik bilgileri belirlemek
Başka editörlerden görüş almak
Türkçe Vikipedi’nin “İlk maddeniz” yardım sayfası da yeni madde oluşturulmadan önce kaynakların toplanmasını ve konunun kayda değerliğinin güvenilir kaynaklarla gösterilmesini önerir.
5. Ansiklopedik Bir Giriş Bölümü Yazın
Maddenin ilk paragrafı, konunun kim veya ne olduğunu açık ve tarafsız biçimde tanımlamalıdır. Giriş bölümü, maddenin temel noktalarını özetlemeli; ancak reklam sloganı, övgü veya ayrıntılı geçmiş anlatımı içermemelidir.
Bir kişi maddesinin girişinde genellikle şu bilgiler bulunabilir:
Adı ve soyadı
Doğum tarihi ve yeri
Mesleği veya temel faaliyet alanı
Güvenilir kaynaklarda öne çıkan çalışmaları
Ansiklopedik önemini açıklayan temel bilgiler
Bir şirket maddesinin girişinde ise şu bilgiler yer alabilir:
Şirketin adı
Kuruluş tarihi
Kurulduğu veya merkezinin bulunduğu yer
Faaliyet gösterdiği sektör
Bağımsız kaynaklarda öne çıkan tarihsel veya kurumsal özellikleri
“Öncü”, “lider”, “seçkin”, “başarılı”, “yenilikçi”, “saygın”, “dünyaca ünlü” ve benzeri değerlendirmeler, güvenilir kaynaklara dayandırılsa bile dikkatli kullanılmalıdır. Bu ifadeler doğrudan ansiklopedik gerçek gibi sunulmamalı; gerekli olduğunda görüşün sahibine açıkça atfedilmelidir.
6. Maddeyi Mantıksal Bölümlere Ayırın
Madde yapısı konu türüne göre değişir. Bununla birlikte içerik, okunabilirliği sağlayan mantıksal bir hiyerarşi içinde hazırlanmalıdır.
Bir kişi maddesinde şu bölümler kullanılabilir:
Hayatı
Eğitimi
Kariyeri
Çalışmaları
Eserleri
Ödülleri
Tartışmalar
Kaynakça
Bir şirket maddesinde şu bölümler bulunabilir:
Tarihçe
Faaliyetler
Ürünler veya hizmetler
Kurumsal yapı
Satın almalar ve birleşmeler
Hukuki süreçler
Eleştiriler ve tartışmalar
Kaynakça
Bölümlerin yalnızca olumlu faaliyetleri sıralayan bir kurumsal sunuma dönüşmemesi gerekir. Ansiklopedik ağırlık, bağımsız kaynakların konuya ayırdığı kapsamla orantılı olmalıdır.
7. Her Önemli İddiaya Kaynak Ekleyin
Wikipedia’nın doğrulanabilirlik ve özgün araştırmalara yer vermeme politikaları gereği, özellikle tartışmalı veya sorgulanabilecek bilgiler güvenilir kaynaklarla desteklenmelidir. Kaynak gösterimi, okuyucunun bilginin dayanağını kontrol edebilmesini sağlar.
Kaynak gerektiren bilgiler arasında şunlar bulunabilir:
Doğum ve ölüm tarihleri
Eğitim bilgileri
Mesleki görevler
Kuruluş tarihleri
Finansal veriler
Ödüller
Satış ve kullanıcı sayıları
Siyasi veya hukuki iddialar
Eleştiriler
Sağlık bilgileri
Kişiler hakkındaki tartışmalı ifadeler
Doğrudan alıntılar
Sıralamalar ve karşılaştırmalar
Bir kaynak, cümledeki iddianın tamamını desteklemiyorsa bilgi daha sınırlı biçimde yazılmalı veya başka bir kaynak bulunmalıdır.
8. İç Bağlantıları Ekleyin
Wikipedia maddelerindeki bağlantılar, okuyucunun ilgili kavramlara ve kişilere ulaşmasını sağlar. İlk kez geçen önemli kişi, kurum, şehir, ülke, meslek veya tarihsel olay adları uygun olduğunda başka Wikipedia maddelerine bağlanabilir.
Ancak her kelimeye bağlantı verilmesi gerekmez. Bağlantılar, okuyucuya anlamlı bir ansiklopedik geçiş sağlayacak biçimde kullanılmalıdır.
9. Kategorileri Belirleyin
Kategoriler, maddenin benzer konularla birlikte sınıflandırılmasını sağlar. Bir kişi maddesinde meslek, doğum yılı, doğum yeri veya faaliyet alanına ilişkin kategoriler bulunabilir. Şirket maddelerinde sektör, kuruluş yılı ve merkez konumu gibi kategoriler kullanılabilir.
Kategori eklenmeden önce mevcut benzer maddeler incelenmeli ve Türkçe Vikipedi’de kullanılan kategori adları kontrol edilmelidir. Henüz bulunmayan veya gereksiz derecede dar kategoriler oluşturmaktan kaçınılmalıdır.
10. Ön İzleme ve Son Kontrol Yapın
Yayımlama öncesinde metin yalnızca yazım yönünden değil, politika uyumu bakımından da kontrol edilmelidir.
Son kontrolde şu sorular değerlendirilmelidir:
Konunun kayda değerliği bağımsız kaynaklarla gösteriliyor mu?
Metin reklam veya özgeçmiş gibi mi görünüyor?
Her önemli bilgi kaynaklandırılmış mı?
Kaynaklar gerçekten ilgili cümleleri destekliyor mu?
Metinde doğrulanamayan başarı veya üstünlük iddiaları var mı?
Olumsuz ve tartışmalı bilgiler kaynaklarla orantılı biçimde ele alınmış mı?
Kurumun kendi anlatımı gereğinden fazla mı kullanılmış?
Metin başka bir internet sitesinden kopyalanmış mı?
Başlık ve bölüm yapısı ansiklopedik mi?
Kişisel yorum, çıkarım veya değerlendirme bulunuyor mu?
Yaşayan kişilerle ilgili hassas iddialar yeterli kaynağa dayanıyor mu?
Wikipedia Sayfası Yayımlandıktan Sonra Ne Olur?
Bir maddenin yayımlanması, içeriğin kesin olarak kabul edildiği veya kalıcı hâle geldiği anlamına gelmez. Yeni sayfalar deneyimli kullanıcılar tarafından incelenebilir.
İnceleme sonucunda maddeye aşağıdaki bildirimlerden biri eklenebilir:
Kaynak eksikliği
Kayda değerlik şüphesi
Tarafsızlık sorunu
Reklam dili
Düzenleme ihtiyacı
Biçem sorunu
Telif hakkı şüphesi
Birleştirme önerisi
Hızlı silme etiketi
Silinmeye adaylık bildirimi
Diğer kullanıcılar metni değiştirebilir, bazı bölümleri çıkarabilir, yeni kaynaklar ekleyebilir veya maddenin adını değiştirebilir. Bu işlemler Wikipedia’nın ortak düzenleme yapısının bir parçasıdır.
Wikipedia Sayfasının Onaylanması Diye Bir Süreç Var mı?
Wikipedia’nın tüm dil sürümlerinde aynı şekilde işleyen tek bir “resmî onay” sistemi bulunmaz. Yeni madde süreçleri, ilgili dil sürümünün topluluk uygulamalarına göre değişebilir.
Bazı Wikipedia sürümlerinde taslaklar deneyimli kullanıcıların incelemesine sunulabilir. İngilizce Wikipedia’daki Articles for Creation süreci buna örnektir. Bu süreçte taslak kabul edilebilir, geliştirilmek üzere geri gönderilebilir veya uygun bulunmayabilir. Kabul edilen bir taslak da daha sonra diğer editörler tarafından yeniden incelenebilir.
Bir maddenin ana madde alanında görünmesi, kayda değerlik ve içerik tartışmalarının sona erdiği anlamına gelmez. Wikipedia maddeleri yayımlandıktan sonra da sürekli olarak değiştirilebilir ve topluluk denetimine tabidir.
Wikipedia Sayfası Neden Reddedilir veya Silinir?
Kayda Değerliğin Gösterilememesi
Bir maddenin en temel sorunlarından biri, konu hakkında bağımsız ve kapsamlı kaynakların bulunmamasıdır. Kurumsal internet sitesi, sosyal medya hesapları ve basın bültenleriyle oluşturulan bir madde, konunun bağımsız ansiklopedik önemini göstermeyebilir.
Reklam veya Tanıtım Dili
Şirket sloganları, pazarlama cümleleri, ürün avantajları, müşteri vaatleri ve üstünlük iddiaları ansiklopedik üslupla bağdaşmaz.
“Firma, müşterilerine kaliteli ve yenilikçi çözümler sunmaktadır” biçimindeki bir ifade, bilgi vermekten çok tanıtım amacı taşır. Bunun yerine yalnızca bağımsız kaynaklarla doğrulanabilen somut bilgiler kullanılmalıdır.
Yetersiz Kaynak Kullanımı
Kaynakça bölümünde bağlantıların bulunması tek başına yeterli değildir. Kaynakların güvenilir olması ve metindeki iddialarla doğrudan ilişkilendirilmesi gerekir.
Telif Hakkı İhlali
Bir şirket sitesinden, haber metninden, özgeçmişten veya başka bir kaynaktan uzun bölümlerin kopyalanması telif hakkı sorunu oluşturabilir. Kaynak göstermek, kopyalanmış metni otomatik olarak kullanılabilir hâle getirmez.
Bilgiler kaynaklardan yararlanılarak yeniden ve ansiklopedik bir dille ifade edilmelidir. Doğrudan alıntılar sınırlı tutulmalı ve uygun biçimde belirtilmelidir.
Özgün Araştırma ve Sentez
Kaynaklarda açıkça belirtilmeyen bir sonuca ulaşmak, farklı kaynaklardaki bilgileri birleştirerek yeni bir iddia üretmek veya kişisel analiz eklemek Wikipedia’da kabul edilmez.
Wikipedia, daha önce güvenilir kaynaklarda yayımlanmış bilgileri özetler; yeni bir teori, değerlendirme veya sonuç yayımlamaz.
Tarafsızlık Sorunu
Madde yalnızca konu lehindeki bilgileri içeriyor, eleştirileri sistematik biçimde dışarıda bırakıyor veya tartışmalı görüşleri gerçek gibi sunuyorsa tarafsızlık sorunu ortaya çıkabilir.
Tarafsızlık, bütün görüşlere eşit miktarda yer vermek değildir. Güvenilir kaynaklarda öne çıkan görüşlerin, kaynaklardaki ağırlıklarıyla orantılı ve yansız bir dille sunulmasıdır.
Kişi Kendi Wikipedia Sayfasını Açabilir mi?
Bir kişinin kendisi hakkında madde yazması teknik olarak mümkün olsa da bu durum çıkar çatışması oluşturur. Aynı sorun; kişinin çalışanları, yakınları, temsilcileri, ajansları ve ücretli danışmanları açısından da ortaya çıkabilir.
Çıkar çatışması bulunan kişi, konu hakkında tarafsız değerlendirme yapmakta zorlanabilir. Hangi bilgilerin önemli olduğu, hangi eleştirilerin yer alması gerektiği ve metnin hangi dille yazılacağı konusunda dış ilişkiler editoryal kararları etkileyebilir.
Çıkar çatışması bulunan kullanıcıların ilişkilerini açıklaması, doğrudan düzenleme yerine taslak ve tartışma mekanizmalarını kullanması, önerilerini bağımsız editörlerin değerlendirmesine sunması daha uygun kabul edilir. İngilizce Wikipedia’nın çıkar çatışması rehberi, bu durumdaki kullanıcıların yeni maddeleri doğrudan yayımlamak yerine taslak inceleme sürecinden geçirmesini önermektedir.
Şirket Kendi Wikipedia Sayfasını Açabilir mi?
Bir şirket adına hareket eden çalışan veya temsilcinin şirket maddesini oluşturması da çıkar çatışması kapsamına girebilir.
Şirketin Wikipedia maddesi:
Kurumsal tanıtım sayfası değildir.
Şirket tarafından kontrol edilen bir profil değildir.
Sadece olumlu bilgilerin yayımlandığı bir alan değildir.
Pazarlama kampanyasının uzantısı değildir.
Müşteri kazanma aracı olarak düzenlenmemelidir.
Şirketin istediği ifadelerle sabitlenemez.
Madde oluşturulduğunda diğer kullanıcılar içeriği değiştirebilir ve güvenilir kaynaklarda yer alan eleştirileri, hukuki süreçleri veya tartışmaları ekleyebilir. Şirket, madde üzerinde mülkiyet veya nihai onay hakkına sahip olmaz.
Ücretli Wikipedia Editörlüğü Nasıl Değerlendirilir?
Bir kullanıcı Wikipedia’ya yaptığı katkı karşılığında ücret alıyorsa bu durum ücretli katkı kapsamında değerlendirilebilir. Ücretli katkı ile çıkar çatışması birbirine yakın kavramlardır.
Ücretli katkıda bulunan kullanıcıların işverenlerini, müşterilerini ve ilgili bağlantılarını açıklaması gerekebilir. İlişkinin gizlenmesi, tarafsızlık ve topluluk güveni bakımından sorun oluşturur.
Ücret ödenmiş olması:
Maddenin kabul edileceğini garanti etmez.
Maddenin silinmeyeceği anlamına gelmez.
Editöre içerik üzerinde mülkiyet hakkı vermez.
Wikipedia kurallarının dışında işlem yapılmasını sağlamaz.
Eleştirel bilgilerin çıkarılmasını haklı kılmaz.
Maddenin kalıcı olarak korunmasını sağlamaz.
Wikipedia toplulukları, açıklanmamış ücretli düzenlemeleri ve organize tanıtım faaliyetlerini ciddi bir çıkar çatışması sorunu olarak değerlendirebilir.
Wikipedia Maddesinde Görsel Nasıl Kullanılır?
Bir görselin internette bulunması, onun Wikipedia’da serbestçe kullanılabileceği anlamına gelmez. Görsellerin telif durumu, lisansı ve kaynağı açık olmalıdır.
Genel olarak şu tür görseller tercih edilir:
Kullanıcının kendisinin çektiği ve uygun özgür lisansla yayımladığı fotoğraflar
Kamu malı niteliğindeki görseller
Uygun Creative Commons lisansına sahip dosyalar
Wikimedia Commons’ın lisans koşullarını karşılayan içerikler
Bir şirketin internet sitesindeki fotoğrafı indirmek, bir haber sitesinden görsel kopyalamak veya sosyal medya fotoğrafını yüklemek çoğu durumda yeterli kullanım izni sağlamaz.
Logo, afiş, albüm kapağı ve benzeri telifli görseller için kullanım koşulları ilgili Wikipedia sürümünün politikalarına göre ayrıca değerlendirilir.
Wikipedia Sayfası Google’da Ne Zaman Görünür?
Bir Wikipedia maddesinin arama motorlarında ne zaman görünmeye başlayacağı Wikipedia tarafından garanti edilmez. Arama motorları sayfaları kendi tarama, dizine ekleme ve sıralama sistemlerine göre değerlendirir.
Bir maddenin yayımlanması:
Belirli bir Google sıralamasını garanti etmez.
Bilgi paneli oluşmasını garanti etmez.
Arama sonuçlarında ilk sırada çıkmasını garanti etmez.
Maddenin kalıcı olduğunu göstermez.
İçeriğin şirket veya kişi tarafından kontrol edilebildiği anlamına gelmez.
Wikipedia maddeleri arama motoru optimizasyonu amacıyla değil, ansiklopedik bilgi sunmak amacıyla oluşturulmalıdır.
Wikipedia Sayfası Açmak İçin Temel Kontrol Listesi
Yeni bir madde yayımlanmadan önce aşağıdaki koşullar birlikte değerlendirilmelidir:
Konu hakkında bağımsız ve güvenilir kaynaklar bulunuyor mu?
Kaynaklar konuyu yalnızca anmak yerine kapsamlı biçimde ele alıyor mu?
Konu için geçerli kayda değerlik ölçütleri karşılanıyor mu?
Metin tarafsız ve ansiklopedik bir dille yazılmış mı?
Reklam, övgü ve pazarlama ifadeleri çıkarılmış mı?
Önemli iddialar satır içi kaynaklarla doğrulanmış mı?
Kaynaklar cümlelerdeki bilgilerin tamamını destekliyor mu?
Metinde özgün yorum veya sentez bulunuyor mu?
İçerik başka bir kaynaktan kopyalanmış mı?
Çıkar çatışması varsa bu ilişki açıklanmış mı?
Maddenin konusu hakkında mevcut bir sayfa bulunuyor mu?
Başlık, bölümler, bağlantılar ve kategoriler uygun mu?
Yaşayan kişiler hakkındaki hassas bilgiler güçlü kaynaklara dayanıyor mu?
Kaynaklarda yer alan önemli eleştiri ve tartışmalar dengeli biçimde aktarılmış mı?
Sıkça Sorulan Sorular
Wikipedia Sayfası Açmak Ücretli midir?
Wikipedia’da hesap açmak, madde oluşturmak ve mevcut maddeleri düzenlemek için platform tarafından ücret alınmaz. Ancak bir kişi veya kurumun başka bir kişiden araştırma, yazım veya danışmanlık hizmeti alması, Wikipedia dışında gerçekleşen ayrı bir ticari ilişkidir.
Ücretli hizmet alınması, maddenin kabul edileceği veya kalıcı olacağı anlamına gelmez.
Wikipedia Sayfası Açmak İçin Ünlü Olmak Gerekir mi?
Wikipedia açısından belirleyici kavram ün değil, kayda değerliktir. Kişinin veya kurumun güvenilir ve bağımsız kaynaklarda yeterli ölçüde ele alınması gerekir.
Sadece İnternet Sitesi ve Sosyal Medya Kaynak Olarak Yeterli midir?
Genellikle hayır. Resmî internet sitesi ve sosyal medya hesapları konuya bağlı birincil kaynaklardır. Bazı temel bilgileri doğrulayabilirler; ancak kayda değerliği tek başlarına kanıtlamazlar.
Haber Sayısı Fazlaysa Wikipedia Sayfası Açılabilir mi?
Haber sayısı tek başına yeterli bir ölçüt değildir. Haberlerin bağımsız, güvenilir, kapsamlı ve editoryal denetimden geçmiş olması gerekir. Aynı basın bülteninin farklı sitelerde yayımlanması çok sayıda bağımsız kaynak oluşturmaz.
Wikipedia Sayfası Ne Kadar Sürede Açılır?
Wikipedia’da bütün maddeler için geçerli sabit bir süre bulunmaz. Kaynak araştırması, metin hazırlığı, topluluk incelemesi, düzeltme talepleri ve olası tartışmalar süreci etkileyebilir.
Açılan Wikipedia Sayfası Kalıcı mıdır?
Hayır. Wikipedia’daki hiçbir madde yalnızca yayımlanmış olması nedeniyle kalıcı kabul edilmez. Madde daha sonra düzenlenebilir, birleştirilebilir veya silinmeye aday gösterilebilir.
Kaynaksız Bilgi Doğruysa Eklenebilir mi?
Bir bilginin doğru olduğuna inanılması yeterli değildir. Wikipedia açısından önemli olan, bilginin güvenilir ve yayımlanmış kaynaklar aracılığıyla doğrulanabilir olmasıdır. Doğrulanamayan bilgiler çıkarılabilir.
Wikipedia Sayfasındaki Bilgiler Kontrol Edilebilir mi?
Bir kişi veya kurum kendi hakkındaki maddeyi kontrol edemez. Hatalı bilgiler güvenilir kaynaklarla birlikte maddenin tartışma sayfasında belirtilebilir. Nihai düzenlemeler topluluğun değerlendirmesine tabidir.
Wikipedia sayfası açmak, yalnızca metin yazmak ve yayımlamakla tamamlanan teknik bir işlem değildir. Sürecin temelini konunun ansiklopedik kayda değerliği, güvenilir ve bağımsız kaynakların varlığı, bilgilerin doğrulanabilirliği ve metnin tarafsız biçimde hazırlanması oluşturur.
Başarılı bir madde hazırlama süreci şu sıraya dayanır:
Konunun Wikipedia’ya uygunluğunu araştırmak
Kayda değerliği bağımsız kaynaklarla değerlendirmek
Güvenilir kaynakları sınıflandırmak
Metni tarafsız ve ansiklopedik biçimde hazırlamak
Her önemli iddiayı uygun kaynaklarla desteklemek
Çıkar çatışması varsa bunu açıklamak
Metni taslak alanında kontrol etmek
Topluluk incelemesine ve düzenlemelere açık olmak
Bir kişi veya kurumun gerçek, aktif ya da tanınmış olması ile Wikipedia’da bağımsız bir maddeye konu olabilmesi aynı şey değildir. Wikipedia’daki değerlendirme, konunun kendisi hakkındaki beyanlarından çok, bağımsız ve güvenilir kaynakların konu hakkında yayımladığı doğrulanabilir bilgilere dayanır.
