Wikipedia’da bir maddenin silinmesi, genellikle platformun katı ansiklopedik standartları ve topluluk denetim mekanizmalarıyla karşılaşmanın bir sonucudur. Her gün binlerce yeni madde oluşturulsa da, bu kurallara uyum sağlamayan içerikler kısa sürede kaldırılır.
Bu rehber; kişi, kurum veya markaların karşılaştığı silme işlemlerinin arkasındaki nedenleri, ilgili politikaları ve sorunu çözmek için atılması gereken resmi adımları anlaşılır bir dille açıklamaktadır.
Wikipedia’nın Temel İçerik Politikaları
Platforma eklenen her bilginin ansiklopedik nitelik taşıması zorunludur. Bu temel ilkelerin ihlali, sayfanın silinmesiyle sonuçlanır.
Tarafsız Bakış Açısı (NPOV)
Tüm maddeler, konuları adil, orantılı ve önyargısız bir şekilde sunmalıdır.
- Övgü veya öznel dil: “Lider”, “en iyi”, “devrim niteliğinde” gibi ifadeler tarafsızlık ilkesini ihlal eder.
- Denge: Konu hakkındaki tüm kayda değer görüşler, güvenilir kaynaklarda yer aldığı oran doğrultusunda yansıtılmalıdır.
- Reklam yasağı: Wikipedia bir pazarlama aracı değildir. Kurumsal broşür veya basın bülteni diliyle yazılan içerikler doğrudan silinme gerekçesidir.
Doğrulanabilirlik
Bir bilginin doğru olması yeterli değildir; bu bilginin güvenilir kaynaklarla kanıtlanabilir olması gerekir.
- Güvenilir Kaynaklar: Bilgiler; bağımsız, üçüncü taraf, editoryal denetimden geçmiş ve saygın kaynaklarla (kitaplar, ulusal gazeteler, akademik makaleler) desteklenmelidir.
- Geçersiz Kaynaklar: Kişisel bloglar, YouTube videoları, sosyal medya paylaşımları ve sponsorlu içerikler kaynak olarak kabul edilmez.
- Kaynakça: İçerikteki her kritik iddia, ilgili cümlenin sonuna eklenen dipnotlarla açıkça desteklenmelidir.
Özgün Araştırma Yapmama
Wikipedia, yeni teorilerin, birinci elden analizlerin veya daha önce yayımlanmamış bilgilerin sunulduğu bir platform değildir.
- Birincil veri üretimi: Yazarın kendi saha çalışmalarını, anket sonuçlarını veya kişisel deneyimlerini aktarması yasaktır.
- Sentez yasağı: Farklı kaynaklardan alınan bilgileri birleştirerek, bu kaynakların açıkça belirtmediği yeni bir sonuç veya çıkarım üretmek de bu politika kapsamında engellenir.
Sayfaların Silinme Nedenleri
Topluluk editörleri ve hizmetliler (administratörler), sayfaları incelerken belirli kriterleri esas alır.
Kayda Değerlik (Notability) Kriterlerinin Karşılanmaması
Her konu veya kişi için madde oluşturulamaz. Konunun, kendisiyle doğrudan ilişkisi olmayan bağımsız ve güvenilir kaynaklarda geniş, derinlemesine ele alınmış olması gerekir. Sadece bir listede isminin geçmesi veya yüzeysel bahsedilmesi kayda değerlik için yeterli değildir.
Telif Hakkı İhlalleri
Başka bir web sitesinden, kitaptan veya kurumsal tanıtım metninden doğrudan kopyalanan içerikler, telif ihlali gerekçesiyle derhal silinir. Metnin hak sahibinin içeriği yükleyen kişi olması durumu değiştirmez; resmi izin prosedürleri tamamlanmadıkça kopya içerik barındırılamaz.
Çıkar Çatışması ve Ücretli Düzenleme
Bir yazarın kendisi, işvereni, müşterisi veya yakın bir tanıdığı hakkında madde yazması “çıkar çatışması” (COI) oluşturur.
- Şeffaflık: Ücret karşılığında veya bir kurum adına değişiklik yapan kişilerin, bunu kullanıcı sayfalarında açıkça beyan etmesi zorunludur.
- Tarafsızlık riski: Çıkar çatışması bulunan kullanıcıların oluşturduğu maddeler, reklama kayma riski taşıdığı için çok daha sıkı denetlenir ve kolayca silinir.
Silme Mekanizmaları ve Prosedürleri
Durumun aciliyetine ve ihlalin boyutuna göre farklı silme yöntemleri uygulanır.
Hızlı Silme (Speedy Deletion)
Belirli ve açık ihlal durumlarında, uzun tartışmalara gerek duyulmaksızın hizmetliler tarafından anında gerçekleştirilir.
- G11: Açık reklam veya tanıtım amacı taşıyan sayfalar.
- G12: Açık telif hakkı ihlali içeren sayfalar.
- A7: Kişi, örgüt, şirket veya web sitesi maddelerinde kayda değerlik iddiasının dahi bulunmaması.
- G1/G2: Anlamsız yazılar veya deneme amaçlı açılmış sayfalar.
Silinmeye Aday Sayfalar (AfD – Articles for Deletion)
Hızlı silme kriterlerine uymayan ancak kayda değerliği veya tarafsızlığı tartışmalı olan maddeler için uygulanır.
- Sayfaya bir silinme şablonu eklenir ve en az 7 gün süren bir topluluk tartışması başlatılır.
- Editörler, politikalara dayanarak sayfanın kalması, silinmesi veya birleştirilmesi yönünde görüş bildirir.
- Süre sonunda bir hizmetli, sunulan argümanları değerlendirerek nihai kararı verir. Bu bir oylama değil, politika odaklı bir konsensüs değerlendirmesidir.
Silinen Sayfalar İçin İzlenecek Adımlar
Bir Wikipedia maddesi silindiğinde panik yapmak yerine, belgelenmiş ve şeffaf adımları takip etmek gerekir:
- Silme gerekçesini ve hizmetli notunu inceleme.
- Maddeyi silen editör veya hizmetli ile iletişim kurma.
- Gerekirse Silinme İncelemesi (Deletion Review) başvurusu yapma.
- Eksiklikleri tamamlayarak Taslak (Draft) alanında yeniden çalışma.
Silme Gerekçesini İncelemek
Madde silindiğinde, sayfa başlığı aratıldığında kırmızı bağlantı üzerinde “silme kaydı” (deletion log) görüntülenir. Burada işlemi yapan hizmetlinin adı ve gerekçe (örneğin, “A7: Kayda değerlik sunmayan içerik”) yazar. Eğer sayfa tartışılarak silindiyse, ilgili AfD arşiv sayfası okunarak topluluğun gerekçeleri analiz edilmelidir.
Hizmetli veya Editör ile İletişim
İtiraz etmeden önceki ilk adım, kararı alan hizmetlinin kullanıcı mesaj sayfası üzerinden nazik ve politika odaklı bir iletişim kurmaktır.
- İçerik telif veya açık reklam dışında bir nedenle silindiyse, hizmetliden silinen metnin bir kopyasını inceleme yapmak üzere kişisel “Kullanıcı Taslak Sayfası”na (User Sandbox) taşıması istenebilir.
- Kayda değerlik eksikliği nedeniyle silinme yapıldıysa ve elinizde daha önce maddede yer almayan bağımsız, güvenilir kaynaklar varsa, bu kaynaklar sunularak durumun yeniden değerlendirilmesi talep edilebilir.
Silinme İncelemesi (Deletion Review)
Hizmetli ile görüşmeden sonuç alınamazsa ve kararın politikalara aykırı alındığı düşünülüyorsa, Silinme İncelemesi sayfasına başvurulabilir. Buradaki temel amaç, konunun kayda değerliğini sıfırdan tartışmak değil; silme kararında Wikipedia usul ve politikalarının doğru uygulanıp uygulanmadığını denetlemektir.
Taslak (Draft) Alanında Yeniden Yapılandırma
Silinen bir sayfayı aynı isim ve içerikle hemen tekrar oluşturmak, sayfanın tekrar hızlıca silinmesine ve alan adının kilitlenmesine (koruma altına alınmasına) yol açar.
- Yeni içerik doğrudan ana maddeler alanında değil, Taslak (Draft) alanında hazırlanmalıdır.
- Metin; tamamen tarafsız bir dille, reklamlardan arındırılmış ve doğrudan güvenilir kaynaklara dayandırılarak sıfırdan kurgulanmalıdır.
- Hazırlanan taslak, “Maddelerin Denetimi” (Articles for Creation – AfC) mekanizması üzerinden bağımsız editörlerin incelemesine sunulmalıdır.
Editör Standartları ve Kaynak Yönetimi
Wikipedia’da kalıcı içerik oluşturmak editoryal tecrübe gerektirir. Profesyonel standartlarda hazırlanacak bir içerik için dikkat edilmesi gereken teknik detaylar şunlardır:
Kaynak Matrisi ve Güvenilirlik
Bir maddenin omurgasını kaynaklar oluşturur. Kaynakların kalitesi, sayfanın geleceğini belirler.
|
Kaynak Türü |
Wikipedia Kabul Düzeyi |
Örnekler |
|---|---|---|
|
Birincil Kaynaklar |
Sınırlı ve dikkatli kullanılmalı |
Şirket resmî web sitesi, faaliyet raporları, kişisel beyanlar |
|
İkincil Kaynaklar |
Yüksek tercih sebebi |
Ulusal basın haberleri, editoryal süzgeçten geçmiş dergiler |
|
Üçüncül Kaynaklar |
Genel bilgi için uygun |
Genel ansiklopediler, biyografik dizinler |
|
Geçersiz / Yasaklı |
Kesinlikle kabul edilmez |
İlanlar, basın bültenleri, bloglar, kullanıcı üretimi içerikler |
Ansiklopedik Dil ve Stil Rehberi (MOS)
- Geniş zaman ve üçüncü tekil şahıs: İfadeler nesnel, zamandan bağımsız ve üçüncü tekil şahıs ağzından yazılmalıdır.
- Kronolojik hiyerarşi: Biyografi veya kurum tarihçesi yazılırken kronolojik sıraya uyulmalı, gereksiz ayrıntılardan ve spekülatif ifadelerden kaçınılmalıdır.
- İç bağlantı dengesi: Metin içerisindeki diğer Wikipedia maddelerine verilen bağlantılar (wikilink) dengeli olmalı, her sözcük bağlantılanmamalıdır.
Profesyonel Süreç Yönetimi
Wikipedia’da kalıcı bir varlık oluşturmak isteyen kişi ve kurumların şeffaflık ilkelerine sadık kalması hayati önem taşır.
Çıkar Çatışması Bildirimi (COI Disclosure)
Bir madde profesyonel bir danışmanlık veya ajans desteğiyle hazırlanıyorsa, Wikipedia’nın Kullanım Şartları gereği ücretli katkı beyanında bulunulması etik ve kural gereği bir zorunluluktur.
- Kullanıcı sayfasında ve ilgili maddenin tartışma sayfasında
{{Ücretli}}veya benzeri şablonlar kullanılarak katkının niteliği açıkça beyan edilmelidir. - Çıkar çatışması bulunan kişilerin maddeleri doğrudan düzenlemek yerine, değişiklik önerilerini tartışma sayfalarında
{{Edit COI}}şablonu ile bağımsız editörlerin onayına sunması tavsiye edilir.
Yayımlama Öncesi Kontrol Listesi
Bir sayfanın silinme riskini en aza indirmek için yayımlama öncesinde şu hususlar kontrol edilmelidir:
- Konu hakkında bağımsız ve editoryal denetimden geçmiş en az 3-4 adet kapsamlı ikincil kaynak mevcut mu?
- Metindeki tüm sıfatlar nesnel ve tarafsız bir dille yazıldı mı?
- Metin, başka bir kaynaktan aynen kopyalanmak yerine özgün cümlelerle yeniden kaleme alındı mı?
- Kurumsal şeffaflık ilkelerine uygun olarak çıkar çatışması veya ücretli katkı beyanı yapıldı mı?
- İçerik, doğrudan ana maddeler alanına açılmak yerine Taslak alanında denetime sunuldu mu?
Wikipedia’da kalıcı bir sayfa oluşturmanın tek yolu, topluluk ilkelerine ve ansiklopedik kriterlere eksiksiz uyum sağlamaktır. Silinen bir sayfa; doğru strateji, tarafsız bir dil ve güçlü kaynaklandırma ile standartlara uygun hale getirilerek ansiklopediye yeniden kazandırılabilir.
