Wikipedia Biyografi Ekleme Hizmeti

Yeni bir biyografi maddesi hazırlanmadan veya mevcut bir Wikipedia sayfasına bilgi eklenmeden önce kişinin kaynak yapısının incelenmesi gerekir. Ön değerlendirme kapsamında mevcut haberler, yayınlar, röportajlar, kurumsal kayıtlar ve diğer kaynaklar genel olarak incelenir. Hangi kaynakların bağımsız kabul edilebileceği, hangi bilgilerin kullanılabileceği, madde oluşturma ihtimali ve başlıca politika riskleri hakkında ön görüş hazırlanır.

Wikipedia Biyografi Ekleme Hakkında Sık Sorulan Sorular

Wikipedia Biyografi Ekleme Hizmeti Hakkında Sık Sorulan Sorular

Her kişi için Wikipedia biyografisi oluşturulabilir mi?

Hayır. Bir kişi hakkında ayrı bir Wikipedia maddesi oluşturulabilmesi için kişinin kendisinden bağımsız, güvenilir ve yeterli kapsama sahip kaynaklarda ele alınması gerekir. Mesleki başarı, unvan veya kişisel tanınırlık tek başına yeterli olmayabilir.

Wikipedia biyografi ekleme ile yeni sayfa oluşturma aynı şey midir?

Hayır. Yeni sayfa oluşturma, kişi hakkında bağımsız bir biyografi maddesi hazırlanmasını ifade eder. Biyografi ekleme ise mevcut bir maddeye eğitim, kariyer, görev, eser veya diğer kaynaklı bilgilerin eklenmesini de kapsayabilir.

Wikipedia biyografisi için kaç kaynak gereklidir?

Bütün kişiler için geçerli sabit bir kaynak sayısı bulunmaz. Kaynakların sayısından çok bağımsızlığı, güvenilirliği, kişiyi doğrudan ele alması ve biyografi yazmaya yetecek kapsam sağlaması önemlidir.

Kişinin kendi web sitesi kaynak olarak kullanılabilir mi?

Kişisel veya kurumsal web sitesi; görev, eğitim ve resmî açıklamalar gibi sınırlı bilgileri doğrulamak için kullanılabilir. Ancak kişi tarafından kontrol edildiği için bağımsız kayda değerlik kaynağı sayılmaz.

Basın bültenleri ve sponsorlu haberler kaynak kabul edilir mi?

Basın bültenleri kişi veya temsilcisi tarafından hazırlanan birincil içeriklerdir. Sponsorlu haberlerde de yayın kararı ticari bir anlaşmaya dayanabilir. Bu nedenle bu içerikler bağımsız kaynak olarak yeterli görülmeyebilir.

Röportajlar Wikipedia biyografisinde kullanılabilir mi?

Röportajlar kişinin kendi görüşlerini, açıklamalarını ve deneyim anlatımını aktarmak için kullanılabilir. Ancak kişinin kendi sözleri, ansiklopedik önemini bağımsız biçimde kanıtlamaz.

Kişi kendi Wikipedia biyografisini düzenleyebilir mi?

Teknik olarak düzenleme yapılabilir; ancak kişinin kendi biyografisine müdahalesi çıkar çatışması oluşturur. Tartışmalı bilgilerin doğrudan değiştirilmesi yerine güvenilir kaynaklarla birlikte tartışma sayfasında önerilmesi daha uygun olabilir.

Wikipedia biyografisi ne kadar sürede hazırlanır?

Süre; kaynakların sayısına ve niteliğine, kişinin kariyerinin kapsamına, yaşayan kişi risklerine ve mevcut bir madde bulunup bulunmamasına göre değişir. Wikipedia’nın topluluk değerlendirmesi için sabit bir inceleme süresi yoktur.

Wikipedia biyografisinde olumsuz bilgiler yer alabilir mi?

Güvenilir kaynaklarda önemli ölçüde ele alınan dava, eleştiri, soruşturma veya tartışmalar uygun ağırlıkla maddeye dâhil edilebilir. İddia, dava, karar ve kesinleşmiş sonuç birbirinden açık biçimde ayrılmalıdır.

Sayfa yayımlandıktan sonra değiştirilebilir mi?

Evet. Wikipedia maddeleri topluluk tarafından sürekli düzenlenebilir. Başka kullanıcılar kaynaklı bilgiler ekleyebilir, kaynaksız içerikleri çıkarabilir, metni yeniden yapılandırabilir veya maddeyi silme değerlendirmesine sunabilir.

Değerlendirilmesini istediğiniz kişinin adını, mesleğini, bilindiği çalışmaları ve mevcut kaynak bağlantılarını paylaşın. Başvurunuz; kişisel kayda değerlik, kaynak bağımsızlığı, biyografi yazılabilirliği ve olası politika riskleri bakımından incelenecektir.

Wikipedia Biyografi Ekleme Hizmeti

Wikipedia biyografi ekleme hizmeti; bir kişi hakkında yeni biyografi maddesi hazırlanması veya mevcut bir maddeye kaynaklı bilgi eklenmesi öncesinde kayda değerlik, kaynak yeterliliği, tarafsızlık, yaşayan kişi politikası, telif hakkı ve çıkar çatışması yönlerinden yürütülen profesyonel editoryal değerlendirme sürecidir.

Wikipedia Biyografi Ekleme Hizmeti Nedir?

Wikipedia biyografi ekleme hizmeti, kişi hakkında hazırlanmış bir özgeçmişin veya tanıtım metninin doğrudan Wikipedia’ya aktarılması anlamına gelmez. Süreç; kişinin ansiklopedik uygunluğunun araştırılması, kaynakların sınıflandırılması, kullanılabilecek bilgilerin belirlenmesi ve metnin Wikipedia’nın içerik politikalarına göre yeniden yapılandırılmasını kapsar.

Hizmet iki farklı ihtiyaca yönelik olabilir:

• Hakkında henüz madde bulunmayan bir kişi için yeni biyografi taslağı hazırlanması,

• Mevcut bir Wikipedia maddesine eğitim, kariyer, eser, görev veya diğer biyografik bilgilerin eklenmesi.

Bu iki çalışma aynı görünse de farklı riskler taşır. Yeni bir biyografi maddesinde öncelikle kişinin kayda değerliği sorgulanır. Mevcut bir maddeye bilgi eklenmesinde ise önerilen bilginin ansiklopedik önemi, kaynağı, tarafsızlığı ve mevcut madde içindeki ağırlığı değerlendirilir.

Türkçe Vikipedi’nin kişi kayda değerliği yönergesine göre kişinin birden fazla, kendisinden bağımsız, yayımlanmış ve güvenilir ikincil kaynakta sıradan olmayan bir kapsamla konu edilmesi temel göstergelerden biridir. Ölçütlerden birinin karşılanması, maddenin yayımlanmasını veya korunmasını otomatik olarak garanti etmez. (Vikipedi)

Wikipedia’da Biyografi Ne Anlama Gelir?

Wikipedia’daki biyografi maddesi, kişi tarafından hazırlanmış resmî profil değildir. Biyografi; güvenilir kaynaklarda yayımlanan bilgilerin, tarafsız bir ansiklopedi maddesi biçiminde özetlenmesidir.

Bir Wikipedia biyografisi şu içerik türlerinden ayrılır:

• Özgeçmiş,

• Kurumsal biyografi,

• Basın kiti,

• Kişisel internet sitesi,

• LinkedIn profili,

• Menajerlik veya ajans tanıtımı,

• Seçim kampanyası profili,

• Akademik personel sayfası,

• Hastane veya klinik tanıtımı,

• Şirket yöneticisi profili.

Bu kaynaklarda yer alan bilgiler biyografi araştırmasında kullanılabilir. Ancak kişi, işveren, üniversite, hastane, şirket veya temsilci tarafından kontrol edilen metinler bağımsız kaynak değildir. Bu tür kaynaklar yalnızca belirli ve tartışmasız bilgilerin doğrulanmasında sınırlı biçimde kullanılabilir.

Her Kişi İçin Wikipedia Biyografisi Eklenebilir mi?

Hayır. Bir kişinin mesleki başarıya, yüksek gelire, önemli bir unvana veya geniş bir çevrim içi görünürlüğe sahip olması tek başına ayrı bir Wikipedia maddesi oluşturulmasını sağlamaz.

Aşağıdaki özellikler tek başına yeterli değildir:

• Tanınmış bir şirkette yönetici olmak,

• Profesör veya doktor unvanına sahip olmak,

• Şirket veya klinik sahibi olmak,

• Çok sayıda sosyal medya takipçisine ulaşmak,

• Birden fazla kitap yayımlamak,

• Televizyon programlarına katılmak,

• Ödül veya sertifikalara sahip olmak,

• Çok sayıda haber sitesinde görünmek,

• Arama motorlarında yüksek sayıda sonuç bulunması,

• Kişisel veya kurumsal web sitesinde ayrıntılı özgeçmiş yayımlamak.

Wikipedia’nın değerlendirdiği temel mesele, kişinin kendisini nasıl tanıttığı değil, bağımsız yayınların kişiyi incelemeye değer bulup bulmadığıdır. Kısa isim anmaları, etkinlik duyuruları, katılımcı listeleri ve basit veri tabanı kayıtları kapsamlı biyografik işleniş yerine geçmez. (Vikipedi)

Kayda Değerlik ile Tanınmışlık Arasındaki Fark

Günlük dilde tanınmışlık; sosyal medya görünürlüğü, müşteri kitlesi, sektörel başarı veya kamuoyunda bilinirlik anlamında kullanılabilir. Wikipedia’daki kayda değerlik ise belirli bir kaynak yapısına dayanır.

Kayda değerlik analizinde şu sorular sorulur:

• Kişi hakkında bağımsız kaynaklar bulunuyor mu?

• Bu kaynaklar kişiyi doğrudan konu alıyor mu?

• Kaynaklar yalnızca kişinin açıklamalarını mı aktarıyor?

• Kaynaklar farklı ve bağımsız editoryal süreçlere mi dayanıyor?

• Kişi hakkında yeterli biyografik kapsam bulunuyor mu?

• Kaynaklar kişinin hayatını ve etkisini bağlam içinde değerlendiriyor mu?

• İçerikler sponsorlu, reklam veya basın bülteni niteliğinde mi?

• Aynı metin farklı sitelerde tekrar mı yayımlanmış?

Bir kişi hakkında yüzlerce arama sonucu bulunabilir. Ancak sonuçların tamamı aynı basın açıklamasından türemişse kaynak çeşitliliği yalnızca görünüşte vardır.

Wikipedia Biyografi Ekleme Hizmeti Kimler İçin Değerlendirilebilir?

Hizmet, belirli bir meslek grubuna özel değildir. Kaynak yapısının yeterli olması koşuluyla farklı alanlardaki kişiler hakkında değerlendirme yapılabilir.

Bunlar arasında şunlar yer alabilir:

• İş insanları, şirket kurucuları ve CEO’lar,

• Akademisyenler ve bilim insanları,

• Doktorlar ve sağlık alanında çalışan kişiler,

• Sanatçılar, oyuncular ve müzisyenler,

• Yazarlar ve gazeteciler,

• Sporcular ve teknik direktörler,

• Siyasetçiler ve kamu görevlileri,

• Hukukçular,

• Teknoloji girişimcileri,

• Yönetmenler ve yapımcılar,

• Tarihsel kişiler,

• Toplumsal çalışmalarıyla tanınan kişiler.

Her meslek grubu için aynı kriterler uygulanmaz. Bazı kişiler genel kişi kayda değerliğiyle, bazıları ise akademisyen, sporcu, siyasetçi, sanatçı veya yaratıcı meslek ölçütleri üzerinden incelenebilir.

Yeni Biyografi Oluşturmak ile Mevcut Maddeye Bilgi Eklemek Arasındaki Fark

Yeni Wikipedia biyografisi oluşturmak

Yeni bir madde oluşturulacaksa öncelikle kişinin ayrı bir ansiklopedi maddesine konu olup olamayacağı değerlendirilir.

Bu aşamada:

• Kişisel kayda değerlik,

• Kaynak bağımsızlığı,

• Kaynakların kapsamı,

• Biyografi yazılabilirliği,

• Yaşayan kişi riskleri,

• Daha önce silinmiş madde bulunup bulunmadığı

incelenir.

Kişi kayda değer görünse bile yalnızca birkaç temel bilgi bulunuyorsa dengeli ve doğrulanabilir bir biyografi hazırlamak mümkün olmayabilir.

Mevcut biyografiye bilgi eklemek

Mevcut bir maddeye bilgi eklenirken kişinin kayda değerliği çoğunlukla yeniden kanıtlanmaz. Ancak eklenecek bilginin:

• Kaynaklı olması,

• Biyografik önem taşıması,

• Güncel ve doğru olması,

• Maddede gereksiz ayrıntı oluşturmaması,

• Tarafsız biçimde yazılması,

• Yaşayan kişi kurallarına uygun olması

gerekir.

Bir bilginin doğru olması, Wikipedia maddesine mutlaka eklenmesi gerektiği anlamına gelmez. Örneğin kişinin katıldığı bütün etkinlikler, aldığı her sertifika veya yürüttüğü bütün kısa süreli görevler ansiklopedik önem taşımayabilir.

Biyografi İçin Kullanılabilecek Kaynaklar

Kaynaklar yalnızca “güvenilir” veya “güvenilmez” biçiminde ikiye ayrılmaz. Kaynağın bağımsızlığı, editoryal yapısı ve hangi iddiayı desteklemek için kullanıldığı birlikte değerlendirilir.

Bağımsız ve kapsamlı ikincil kaynaklar

Kayda değerlik bakımından daha güçlü olabilecek kaynaklar şunlardır:

• Güvenilir gazetelerde yayımlanan kapsamlı kişi profilleri,

• Bağımsız biyografiler,

• Akademik kitaplar ve makaleler,

• Güvenilir yayınevlerinden çıkan eserler,

• Belgeseller,

• Kişinin çalışmalarını değerlendiren eleştiri ve incelemeler,

• Tıp, bilim, sanat veya sektör tarihine ilişkin araştırmalar,

• Bağımsız nekrolojiler,

• Güvenilir dergilerde yayımlanan portre yazıları.

Kaynağın büyük veya tanınmış bir medya kuruluşuna ait olması tek başına yeterli değildir. İçeriğin kişi hakkında bağımsız bir editoryal çalışma sunması gerekir.

Birincil ve kurumsal kaynaklar

Şu kaynaklar belirli olguların doğrulanmasına yardımcı olabilir:

• Kişinin resmî internet sitesi,

• Şirket veya kurum profili,

• Üniversite personel sayfası,

• Hastane profili,

• Faaliyet raporu,

• Resmî özgeçmiş,

• Ticaret sicili kayıtları,

• ORCID ve akademik veri tabanları,

• Resmî kurum duyuruları,

• Kişinin konuşmaları ve röportajları.

Bu kaynaklar kişinin kendi kayda değerliğini kanıtlamaz. Ancak eğitim, görev, unvan veya kişinin kendi görüşü gibi sınırlı bilgiler için dikkatli biçimde kullanılabilir.

Genellikle yetersiz kabul edilen kaynaklar

• Sponsorlu haberler,

• Basın bültenleri,

• Reklam ve tanıtım metinleri,

• Sosyal medya paylaşımları,

• LinkedIn profilleri,

• Kullanıcı tarafından oluşturulan biyografi siteleri,

• Etkinlik ve konuşmacı duyuruları,

• Katılımcı listeleri,

• Kopya haberler,

• Kaynaksız bloglar,

• Forum ve yorum platformları.

Bu kaynaklar kişinin dijital görünürlüğünü gösterebilir; ancak bağımsız ansiklopedik değerlendirme sağlamaz.

Basın Bültenleri ve Sponsorlu Haberler Neden Sorun Oluşturur?

Basın bülteninin içeriği çoğunlukla kişi, şirket, ajans veya temsilci tarafından belirlenir. Metnin amacı bağımsız değerlendirme yapmak değil, belirli bir mesajı kamuoyuna aktarmaktır.

Sponsorlu içerikte ise yayın kararı editoryal önemden ziyade ticari anlaşmaya dayanabilir.

Bu nedenle şu durumlar özellikle incelenir:

• Haberde “sponsorlu”, “advertorial” veya benzeri bir ibare bulunması,

• Metnin kişinin resmî internet sitesindeki içerikle aynı olması,

• Aynı başlığın birçok sitede tekrar edilmesi,

• Yazar bilgisinin bulunmaması,

• Metnin yalnızca övgü ifadelerinden oluşması,

• Kişi veya kurum iletişim bilgilerinin eklenmesi,

• Haberin farklı kaynaklardan doğrulama içermemesi.

Bir basın bülteninin onlarca internet sitesinde yayımlanması, onlarca bağımsız kaynak bulunduğu anlamına gelmez.

Röportajlar Wikipedia Biyografisinde Nasıl Kullanılır?

Röportajda kişinin verdiği cevaplar birincil kaynak niteliğindedir. Bu içerikler, kişinin kendi görüşlerini ve açıklamalarını gösterebilir.

Röportaj şu bilgiler için kullanılabilir:

• Kişinin belirli bir olay hakkındaki görüşü,

• Kariyerine ilişkin kendi anlatımı,

• Çalışmalarının amacı,

• Belirli kararları nasıl açıkladığı.

Ancak röportaj kişinin önemini bağımsız biçimde kanıtlamaz. “Alanımda ilk çalışmayı ben yaptım” şeklindeki bir açıklama, yalnızca kişinin bu iddiada bulunduğunu gösterir. İddianın doğru ve ansiklopedik açıdan önemli olduğu bağımsız kaynaklarla ayrıca doğrulanmalıdır.

Deneyimli Editörün Kaynak Analizindeki Rolü

Wikipedia biyografisi hazırlanırken kaynakların yalnızca bulunması değil, doğru işlevle kullanılması gerekir. Deneyimli editör, her kaynağı şu sorular üzerinden inceler:

• Kaynak bağımsız mı?

• Editoryal denetim içeriyor mu?

• Kişiyi doğrudan mı ele alıyor?

• İçerik kapsamlı mı, yüzeysel mi?

• Birincil mi, ikincil mi?

• Kaynakta sponsorlu yayın işareti bulunuyor mu?

• Metin başka bir yayından mı türetilmiş?

• Hangi biyografik iddiaları destekliyor?

• Yaşayan kişi hakkında tartışmalı bilgi için yeterince güçlü mü?

• Kayda değerliği mi, yalnızca belirli bir olguyu mu doğruluyor?

Bu ayrım yapılmadığında biyografi çok sayıda dipnota sahip olsa bile kaynak kalitesi yetersiz kalabilir.

Yaşayan Kişiler Hakkındaki Biyografiler

Hayatta olan kişilere ilişkin maddeler, Wikipedia’nın en hassas içerik alanlarından biridir.

Yaşayan kişi biyografilerinde:

• Olumlu ve olumsuz iddialar kaynaklandırılmalıdır.

• Tartışmalı bilgiler yüksek kaliteli kaynaklara dayanmalıdır.

• Kaynaksız veya zayıf kaynaklı ihtilaflı içerik çıkarılmalıdır.

• Özel yaşam bilgileri ansiklopedik önem taşımadıkça kullanılmamalıdır.

• Dedikodu, söylenti ve kullanıcı yorumlarına yer verilmemelidir.

• İddia, soruşturma, dava ve kesinleşmiş karar birbirinden ayrılmalıdır.

• Kişi hakkındaki küçük olaylar gereğinden fazla büyütülmemelidir.

Türkçe Vikipedi’nin yaşayan insanlar politikası, kaynaksız veya zayıf kaynaklı ihtilaflı içeriğin olumlu ya da olumsuz olmasına bakılmadan çıkarılmasını öngörür. Politika ayrıca biyografilerde doğruluk, mahremiyet ve sorumlu yazım standardını öne çıkarır. (Vikipedi)

Tarafsız Biyografi Nasıl Yazılır?

Tarafsızlık, kişinin olumlu ve olumsuz yönlerine eşit sayıda cümle ayırmak anlamına gelmez. Kaynaklarda yer alan önemli bilgilerin, kaynaklardaki ağırlığıyla orantılı biçimde sunulması anlamına gelir.

Tarafsız bir biyografide:

• Övgü sıfatları kullanılmaz.

• Kişinin kendisini tanımladığı sloganlar ansiklopedik olgu gibi aktarılmaz.

• Eleştiriler gizlenmez.

• Küçük tartışmalar biyografinin merkezine yerleştirilmez.

• Görüşler ilgili kişiye veya kaynağa atfedilir.

• Kişinin çalışmaları kaynaktan daha güçlü ifadelerle anlatılmaz.

• Kişisel kanaat ve yorum eklenmez.

Wikipedia’nın tarafsızlık politikası, güvenilir kaynaklarda yayımlanan farklı görüşlerin adil ve orantılı biçimde sunulmasını gerektirir. Bir görüşün kaynaklarda sınırlı ağırlığa sahip olması hâlinde biyografide baskın konuma getirilmesi uygun değildir. (Vikipedi)

Tanıtım diline örnekler

Aşağıdaki ifadeler çoğunlukla ansiklopedik üsluba uygun değildir:

• “Alanının önde gelen ismidir.”

• “Başarılı kariyeriyle dikkat çekmektedir.”

• “Birçok önemli projeye imza atmıştır.”

• “Topluma büyük katkılar sağlamıştır.”

• “Dünyaca tanınan bir uzmandır.”

• “Vizyoner yaklaşımıyla fark yaratmıştır.”

• “Kısa sürede büyük başarılara ulaşmıştır.”

Bu tür ifadelerin yerine kaynakların desteklediği somut bilgi kullanılmalıdır.

Örneğin:

“Alanının en etkili bilim insanlarından biridir.”

yerine:

“X araştırması, Y alanındaki sonraki çalışmalarda kullanılan Z yönteminin geliştirilmesine katkı sağladı.”

biçiminde, kaynakla doğrulanabilir bir cümle kurulabilir.

Doğrulanabilirlik Neden Temel Bir Şarttır?

Wikipedia’da bir bilginin doğru olduğunun düşünülmesi yeterli değildir. Okuyucunun, bilginin güvenilir ve yayımlanmış bir kaynakta yer aldığını kontrol edebilmesi gerekir.

Özellikle şu bilgiler kaynaklandırılmalıdır:

• Doğum tarihi ve yeri,

• Eğitim bilgileri,

• Mesleki görevler,

• Şirket veya kurum ilişkileri,

• Akademik unvanlar,

• Ödüller,

• Eserler ve çalışmalar,

• Kişiye atfedilen başarılar,

• Aile ilişkileri,

• Dava ve soruşturmalar,

• Tartışmalar,

• Servet ve mali bilgiler.

Türkçe Vikipedi’nin doğrulanabilirlik politikası, itiraz edilen veya itiraz edilmesi muhtemel bilgilerin güvenilir kaynaklarla desteklenmesini gerektirir. Kaynak sunulamayan bilgiler maddeden çıkarılabilir. (Vikipedi)

Özgün Araştırma ve Kaynak Sentezi Riski

Wikipedia editörü, farklı kaynakları birleştirerek daha önce yayımlanmamış yeni bir sonuç üretemez.

Özgün araştırma sayılabilecek örnekler:

• Şirket değerlerinden kişinin servetini hesaplamak,

• Atıf sayısından kişinin alanındaki sıralamasını çıkarmak,

• Birkaç ödülü birleştirerek kişinin “uluslararası otorite” olduğunu yazmak,

• Farklı haberlerden siyasi bağlantı sonucu üretmek,

• Çok sayıda yayından kişinin “en üretken akademisyen” olduğu sonucuna ulaşmak,

• Birincil tıbbi araştırmalardan tedavinin kesin etkili olduğunu çıkarmak,

• Şirket başarısının tamamını kurucuya atfetmek.

Wikipedia’nın özgün araştırma politikası, daha önce güvenilir kaynaklarda yayımlanmamış analiz, yorum ve sentezlerin maddelere eklenmemesini gerektirir. Metin, kaynakların açıkça desteklediği sınırlar içinde kalmalıdır. (Vikipedi)

Çıkar Çatışması Biyografi Sürecini Nasıl Etkiler?

Kişinin kendisi, aile üyesi, çalışanı, danışmanı, avukatı, menajeri veya ücretli temsilcisi biyografi üzerinde çalışıyorsa çıkar çatışması ortaya çıkar.

Çıkar çatışması, katkıda bulunan kişinin mutlaka yanlış bilgi vereceği anlamına gelmez. Ancak kişiyle ilişkisi, hangi bilgilerin seçileceğini ve nasıl sunulacağını etkileyebilir.

Çıkar çatışmasına örnekler:

• Kişinin kendi biyografisini yazması,

• Şirket çalışanının CEO hakkında madde hazırlaması,

• Üniversitenin akademisyen adına içerik oluşturması,

• Hastane çalışanının doktor maddesini düzenlemesi,

• Menajerin sanatçı biyografisini hazırlaması,

• PR ajansının müşteri adına değişiklik yapması,

• Avukatın müvekkili hakkındaki eleştirileri kaldırması.

Türkçe Vikipedi’nin çıkar çatışması yönergesi, dış ilişkilerin açıklanmasını ve ihtilaf doğurabilecek değişikliklerin doğrudan yapılması yerine topluluk incelemesine sunulmasını öngörür. (Vikipedi)

Ücretli Profesyonel Destek ve Şeffaflık

Wikipedia katkısı karşılığında ücret alınması, ücretli katkı kapsamında değerlendirilir. Ücretli çalışma yürütüldüğünde ödeme yapan tarafın, müşterinin ve ilgili bağlantının açıklanması gerekir.

Açıklama yapılması:

• Maddenin kabul edileceği anlamına gelmez.

• Kayda değerlik sorununu ortadan kaldırmaz.

• Kaynak standartlarını düşürmez.

• Maddenin silinmesini engellemez.

• Diğer editörlerin değişiklik yapmasını sınırlandırmaz.

• Kişiye madde üzerinde kontrol hakkı vermez.

Wikimedia Kullanım Şartları, ücret karşılığı yapılan katkılarda işveren, müşteri ve bağlantının açıklanmasını asgari şeffaflık şartı olarak belirler. Ücretli ilişkinin açıklanması, yerel Wikipedia politikalarına uyma zorunluluğunu ortadan kaldırmaz. (meta.wikimedia.org)

Deneyimli Editör Tanıtım Yazısı Ne Anlama Gelir?

Bu hizmet bağlamında “deneyimli editör”, kişiyi öven veya sayfanın yayımlanmasını garanti eden bir metin yazarı değildir. Editörün temel görevi, talebi Wikipedia’nın içerik ve topluluk standartları açısından değerlendirmektir.

Deneyimli editörün çalışması şu sorulara yanıt arar:

• Kişinin ayrı bir madde için yeterli kaynak tabanı var mı?

• Kaynaklar bağımsız mı?

• Kaynaklarda biyografi yazmaya yetecek bilgi bulunuyor mu?

• Hangi bilgiler ansiklopedik önem taşıyor?

• Hangi ifadeler tanıtım dili oluşturuyor?

• Hangi bilgiler yaşayan kişi bakımından riskli?

• Mevcut maddeye yapılacak ekleme uygun ağırlıkta mı?

• Çıkar çatışması nasıl açıklanmalı?

• Metin doğrudan mı eklenmeli, değişiklik önerisi olarak mı sunulmalı?

• Önceden silinmiş bir madde varsa yeni kaynaklar silme gerekçesini ortadan kaldırıyor mu?

Bu yaklaşım, hizmeti yalnızca metin üretimi olmaktan çıkararak kaynak ve politika temelli editoryal inceleme sürecine dönüştürür.

Wikipedia Biyografi Ekleme Hizmetinin Kapsamı

Ön değerlendirme

Kişinin adı, mesleği, tanınma alanı, mevcut kaynakları ve talebin niteliği incelenir.

Ön değerlendirmede:

• Mevcut Wikipedia maddesi araştırılır.

• Daha önce silinmiş madde veya taslak olup olmadığı kontrol edilir.

• Kişinin hangi kayda değerlik ölçütleriyle değerlendirilebileceği belirlenir.

• İlk kaynak görünümü incelenir.

• Açık reklam ve çıkar çatışması riskleri tespit edilir.

Kayda değerlik analizi

Kişinin ayrı bir Wikipedia biyografisi için uygunluğu, genel ve konuya özgü ölçütler bakımından incelenir.

Değerlendirme sonucunda kişi:

• Güçlü kaynaklarla uygun,

• Uygun ancak biyografik kaynakları sınırlı,

• Sınırda,

• Mevcut kaynaklarla uygun görünmeyen,

• Yeni kaynaklar oluşmadan yüksek risk taşıyan

bir durumda olabilir.

Bu sınıflandırma topluluk adına verilmiş bir karar değildir. Mevcut kaynak yapısına dayalı profesyonel risk değerlendirmesidir.

Kaynak araştırması ve sınıflandırma

Kaynaklar şu gruplara ayrılır:

• Kayda değerliği destekleyen bağımsız kaynaklar,

• Biyografik bilgileri doğrulayan birincil kaynaklar,

• Sponsorlu ve tanıtım niteliğindeki içerikler,

• Kopya veya türetilmiş haberler,

• Zayıf veya kullanılması riskli kaynaklar.

Kaynak haritası, hangi bölümün hangi kaynaklarla yazılabileceğini gösterir.

Editoryal bölüm planı

Kaynaklar yeterliyse biyografinin bölüm yapısı hazırlanır.

Kullanılabilecek başlıklar şunlardır:

• Giriş,

• İlk yılları ve eğitimi,

• Kariyeri,

• Çalışmaları,

• Eserleri,

• Akademik veya mesleki katkıları,

• Ödülleri,

• Kamu görevleri,

• Tartışmalar ve eleştiriler,

• Kişisel hayatı,

• Seçilmiş yayınları.

Her biyografide bütün bölümler bulunmaz. Yapı, kişinin sağladığı özgeçmişe göre değil, güvenilir kaynakların sunduğu bilgiye göre belirlenir.

Tarafsız taslak yazımı

Biyografi taslağı:

• Tanıtım ifadelerinden arındırılır.

• Kaynaklarla doğrulanabilen bilgilerle sınırlandırılır.

• Kurumsal özgeçmiş biçiminden çıkarılır.

• Kaynakların ağırlığına göre dengelenir.

• Gereksiz ayrıntılar azaltılır.

• Görüş ve olgular birbirinden ayrılır.

• Yaşayan kişi politikası açısından kontrol edilir.

Kaynakların cümlelerle eşleştirilmesi

Kaynakların paragraf sonlarına gelişigüzel eklenmesi yeterli değildir. Her kaynak, gerçekten desteklediği iddiayla eşleştirilmelidir.

Bu aşamada:

• Kaynakta bulunmayan ifadeler çıkarılır.

• Bir kaynakla desteklenen iddiaların kapsamı sınırlandırılır.

• Farklı kaynaklardan üretilmiş özgün sentezler temizlenir.

• Tartışmalı bilgiler için daha güçlü kaynak aranır.

• Kaynak tarihleri ve yayın bilgileri kontrol edilir.

Teknik Wikipedia düzenlemesi

Taslakta aşağıdaki teknik alanlar hazırlanabilir:

• Kaynak gösterme şablonları,

• İç bağlantılar,

• Bilgi kutusu,

• Kategoriler,

• Bölüm başlıkları,

• Tarih ve sayı biçimleri,

• Dış bağlantılar,

• Vikiveri bağlantısı,

• Görsel lisans bilgileri.

Teknik olarak doğru biçimlendirilmiş bir metin, kaynak veya kayda değerlik bakımından otomatik olarak uygun hâle gelmez. Teknik düzenleme, içerik uygunluğundan ayrı bir aşamadır.

İnceleme ve takip

Taslak yayımlandıktan veya değişiklik önerisi sunulduktan sonra:

• Kaynak talepleri,

• Bakım şablonları,

• Tarafsızlık itirazları,

• Kayda değerlik tartışmaları,

• İçerik değişiklikleri,

• Birleştirme veya silme önerileri

ortaya çıkabilir.

Takip süreci, her değişikliğe müdahale etmek değil; politika temelli geri bildirimleri analiz ederek gerekli düzeltmeleri belirlemektir.

Mevcut Wikipedia Biyografisine Hangi Bilgiler Eklenebilir?

Kaynaklar ve ansiklopedik önem destekliyorsa şu tür bilgiler eklenebilir:

• Eğitim geçmişi,

• Önemli görevler,

• Kariyer değişiklikleri,

• Yayımlanmış eserler,

• Bağımsız kaynaklarda incelenen çalışmalar,

• Seçici ödüller,

• Kamu görevleri,

• Tarihsel öneme sahip faaliyetler,

• Kaynaklarda kapsamlı biçimde ele alınan tartışmalar,

• Ölüm tarihi ve doğrulanmış biyografik gelişmeler.

Şu bilgiler genellikle gereksiz veya tanıtım niteliğinde olabilir:

• Bütün sertifikalar,

• Her etkinlik ve konferans,

• Bütün kurul üyelikleri,

• Kişisel iletişim bilgileri,

• Ürün ve hizmet açıklamaları,

• Sosyal medya bağlantılarının tamamı,

• Randevu veya satış sayfaları,

• Günlük faaliyetler,

• Kaynaksız başarı sıralamaları.

Biyografi Maddelerinde Sık Yapılan Hatalar

Özgeçmişin doğrudan aktarılması

Özgeçmiş, kişinin kariyerindeki bütün görevleri ve faaliyetleri listelemek için hazırlanır. Wikipedia biyografisi ise kaynakların önemli bulduğu bilgileri seçerek sunar.

Kurumsal tanıtım dilinin kullanılması

Kişinin şirket, üniversite, hastane veya ajans profilindeki övgü ifadelerinin aktarılması tarafsızlık sorunu oluşturur.

Bağımsız olmayan kaynaklara dayanılması

Kişisel web sitesi, şirket profili, LinkedIn ve basın bültenleri biyografinin temel kaynaklarını oluşturmamalıdır.

Kaynak sayısına odaklanılması

Çok sayıda zayıf bağlantı, az sayıdaki güçlü ve bağımsız kaynağın yerini tutmaz.

Aynı haberin farklı kopyalarının ayrı kaynak sayılması

Aynı basın bülteni veya ajans haberinin farklı sitelerde yayımlanması gerçek kaynak çeşitliliği sağlamaz.

Olumsuz bilgilerin tamamen çıkarılması

Güvenilir kaynaklarda kapsamlı biçimde ele alınan önemli tartışmalar, yalnızca kişi istemediği için yok sayılamaz.

Küçük tartışmaların büyütülmesi

Tek bir yerel haber veya kısa süreli olay, kişinin bütün biyografisini tanımlayacak biçimde sunulmamalıdır.

Telif hakkıyla korunan metinlerin kopyalanması

Kurumsal biyografi, haber veya kitap metninin doğrudan alınması telif hakkı ihlali oluşturabilir.

Sayfanın kalıcı olacağının varsayılması

Wikipedia maddeleri topluluk tarafından sürekli değiştirilebilir ve yeniden değerlendirilebilir.

Wikipedia Biyografisi Neden Silinebilir?

Bir biyografi maddesi şu nedenlerle silme sürecine girebilir:

• Kişisel kayda değerliğin gösterilememesi,

• Bağımsız kaynak bulunmaması,

• Metnin reklam veya özgeçmiş niteliği taşıması,

• Telif hakkı ihlali,

• Kaynaklarda olmayan iddialar,

• Yaşayan kişi politikasına aykırı içerik,

• Daha önce silinen maddenin aynı biçimde yeniden oluşturulması,

• Yapay zekâ ile oluşturulmuş ve denetlenmemiş içerik,

• Kişi ile şirket kayda değerliğinin karıştırılması,

• Ücretli katkının açıklanmaması.

Kişiler için kayda değerlik yönergesi, kayda değerliği ortaya koymayan maddelerin iyileştirilebileceğini, daha geniş bir maddeye dâhil edilebileceğini veya uygun silme süreçleriyle değerlendirilebileceğini belirtir. (Vikipedi)

Silinen Biyografi Yeniden Hazırlanabilir mi?

Silinen bir biyografi, silinme gerekçesi ortadan kalkmışsa yeniden değerlendirilebilir.

Yeni çalışma için şu değişikliklerden biri veya birkaçı gerekebilir:

• Yeni bağımsız kaynakların yayımlanması,

• Kişinin sonradan farklı bir kayda değerlik ölçütünü karşılaması,

• Önceki metindeki reklam dilinin tamamen temizlenmesi,

• Telif hakkı ihlalinin giderilmesi,

• Kopya ve sponsorlu kaynakların çıkarılması,

• Kişi ve kurum bilgilerinin ayrıştırılması,

• Önceki silme tartışmasındaki gerekçelerin kaynaklarla karşılanması.

Aynı metnin küçük değişikliklerle yeniden yayımlanması, önceki silme nedenini ortadan kaldırmaz.

Deneyimli Editör Neleri Garanti Edemez?

Profesyonel bir editoryal değerlendirme aşağıdaki sonuçları garanti edemez:

• Maddenin mutlaka yayımlanmasını,

• Taslağın belirli sürede incelenmesini,

• Maddenin kalıcı olmasını,

• Başka kullanıcıların değişiklik yapmamasını,

• Kaynaklı eleştirilerin çıkarılmasını,

• Topluluk kararının belirli yönde olmasını,

• Google Bilgi Paneli oluşmasını,

• Arama motoru sıralamasını,

• Maddenin belirli bir sürümünün korunmasını.

Editörün sağlayabileceği çıktı; kaynaklara, politikalara ve mevcut topluluk uygulamalarına dayalı bir değerlendirmedir.

Wikipedia Biyografi Ekleme Hizmetinde Doğru Yaklaşım

Sağlıklı süreç “önce metni yazalım, ardından kaynak buluruz” yaklaşımıyla başlamaz.

Doğru sıra şöyledir:

1. Kişi ve talep tanımlanır.

2. Mevcut Wikipedia geçmişi araştırılır.

3. Kaynaklar toplanır.

4. Kaynakların bağımsızlığı incelenir.

5. Kayda değerlik değerlendirilir.

6. Yaşayan kişi ve çıkar çatışması riskleri belirlenir.

7. Bölüm planı hazırlanır.

8. Kaynaklara dayalı taslak yazılır.

9. Politika ve telif kontrolleri yapılır.

10. Uygun yayın veya değişiklik önerisi yöntemi belirlenir.

11. Topluluk geri bildirimleri değerlendirilir.

Bu sıra, tanıtım amacıyla hazırlanmış uzun bir metnin daha sonra Wikipedia biçimine dönüştürülmeye çalışılmasını önler.

Sık Sorulan Sorular

Wikipedia’ya herkesin biyografisi eklenebilir mi?

Hayır. Kişinin bağımsız ve güvenilir kaynaklarda yeterli kapsamla ele alınması veya konuya özgü kayda değerlik ölçütlerinden birini karşılaması gerekir.

Wikipedia biyografisi için kaç haber gerekir?

Sabit bir haber sayısı bulunmaz. Kaynakların bağımsızlığı, güvenilirliği ve kişiyi ne ölçüde ele aldığı sayıdan daha önemlidir.

Kişinin kendi web sitesi kaynak olarak kullanılabilir mi?

Tartışmasız bazı bilgilerin doğrulanmasında sınırlı biçimde kullanılabilir. Kişinin kayda değerliğini bağımsız olarak kanıtlamaz.

LinkedIn profili kaynak sayılır mı?

Kişinin kontrolünde olduğu için bağımsız kaynak değildir. Kariyerle ilgili bazı temel bilgilerin kontrolünde yardımcı olabilir; ancak güçlü biyografik kaynak yerine geçmez.

Röportajlar yeterli midir?

Röportajlar kişinin kendi açıklamalarını gösterir. Kişinin önemini bağımsız biçimde değerlendirmedikleri sürece kayda değerlik için tek başına yeterli olmayabilir.

Sponsorlu haberler kullanılabilir mi?

Sponsorlu içerikler bağımsız editoryal karar yerine ticari anlaşmaya dayanabileceği için kayda değerlik analizinde temel kaynak olarak kabul edilmeyebilir.

Kişi kendi Wikipedia biyografisini yazabilir mi?

Teknik olarak katkıda bulunabilir; ancak kendi biyografisini yazması çıkar çatışması oluşturur. İhtilaflı değişikliklerin kaynaklarla birlikte tartışma sayfasında önerilmesi daha uygun olabilir.

Wikipedia biyografisine fotoğraf eklenebilir mi?

Fotoğrafın uygun bir serbest lisansa sahip olması veya telif sahibinin geçerli izin vermesi gerekir. İnternette bulunan her fotoğraf kullanılamaz.

Biyografide olumsuz bilgiler yer alabilir mi?

Güvenilir kaynaklarda önemli ölçüde ele alınmışsa yer alabilir. İddialar ile kesinleşmiş bulgular ayrılmalı ve konuya kaynaklardaki ağırlığı kadar yer verilmelidir.

Wikipedia biyografisinin kalıcılığı garanti edilebilir mi?

Hayır. Wikipedia maddeleri topluluk tarafından düzenlenebilir, birleştirilebilir veya silme değerlendirmesine alınabilir.

Wikipedia biyografi ekleme hizmeti, kişinin özgeçmişinin veya tanıtım metninin Wikipedia’ya aktarılması olarak değerlendirilmemelidir. Sürecin temelinde kişinin bağımsız kaynaklar karşısındaki ansiklopedik konumu bulunur.

Yeni bir biyografi hazırlanırken önce kişinin kayda değerliği, ardından kaynakların biyografi yazmaya yetecek kapsam sağlayıp sağlamadığı incelenmelidir. Mevcut bir maddeye bilgi eklenirken ise bilginin yalnızca doğru olması değil, ansiklopedik önem taşıması ve madde içindeki ağırlığının uygun olması gerekir.

Profesyonel editoryal çalışma; kaynak araştırması, kayda değerlik analizi, yaşayan kişi incelemesi, tarafsız metin hazırlama, doğrulanabilirlik kontrolü, özgün araştırma denetimi, çıkar çatışması şeffaflığı ve teknik düzenleme aşamalarından oluşur.

Wikipedia’nın topluluk tarafından yönetilen ve sürekli değiştirilebilen bir ansiklopedi olması nedeniyle hiçbir kişi veya hizmet sağlayıcı yayımlanma ve kalıcılık garantisi veremez. Deneyimli editör desteğinin işlevi, sonucu önceden belirlemek değil; talebin kaynak ve politika standartlarına göre değerlendirilmesini sağlamaktır.