Özgür ansiklopedi Vikipedi üzerinde yeni bir madde (sayfa) oluşturmak, dijital bilgi ekosistemine kalıcı ve kamusal bir katkı sağlama sürecidir. Ancak Vikipedi’ye yeni bir sayfa kazandırmak basit bir blog yazısı veya sosyal medya paylaşımı oluşturmaktan son derece farklıdır. Ansiklopedi topluluğu, platforma eklenen her yeni maddenin Kayda Değerlik (WP:N), Doğrulanabilirlik (WP:V), Tarafsız Bakış Açısı (WP:NPOV) ve Biçem El Kitabı (WP:MOS) standartlarına tam uyum sağlamasını şart koşar. Hazırlıksız, kaynaksız veya reklam diliyle açılan sayfalar editoryal denetim mekanizmaları tarafından kısa sürede silinmektedir. Başarılı ve kalıcı bir Vikipedi sayfası açabilmek için doğru teknik adımların, ön araştırma süreçlerinin ve editoryal kuralların eksiksiz uygulanması gerekmektedir.
Sayfa Açma Öncesinde Yapılması Gereken Temel Hazırlıklar
Bir Vikipedi sayfası açma sürecinin %80’i metni yazmadan önce gerçekleştirilen ön araştırma ve hazırlık aşamasından oluşur. Bu hazırlıklar yapılmadan doğrudan sayfa oluşturmaya çalışmak genellikle başarısızlıkla sonuçlanır.
Kayda Değerlik (WP:N) Kriterlerinin Analizi ve Tespiti
Vikipedi’de her konu hakkında madde açılamaz. Ele alınan konunun, kişinin, şirketin, kitabın veya olayın ansiklopedik bir değere sahip olup olmadığını belirleyen temel kural Kayda Değerlik ilkesidir. Bir konunun kayda değer sayılabilmesi için, konu hakkında derinlemesine bilgi veren, birbirine bağlı olmayan birden fazla güvenilir ve bağımsız ikincil kaynakta (akademik makaleler, saygın gazete haberleri, bağımsız kitaplar) genişçe işlenmiş olması şarttır. Eğer konu hakkında bağımsız basında veya akademik dünyada yeterli kapsama yoksa, o konu henüz Vikipedi standartlarında kayda değer değildir ve sayfası açılmamalıdır.
Güvenilir ve Bağımsız Kaynakların Önceden Derlenmesi
Sayfa açma işlemine başlamadan önce maddede yer verilecek bilgileri doğrulayacak tüm referanslar (URL bağlantıları, kitap künyeleri, akademik DOI numaraları) önceden hazırlanmalıdır. Şirketlerin kendi web siteleri, kişisel bloglar, sosyal medya hesapları veya halkla ilişkiler basın bültenleri bağımsız kaynak sayılmaz. Yalnızca bağımsız gazeteciler ve akademisyenler tarafından kaleme alınmış yayınlar derlenmelidir.
Çıkar Çatışması (WP:COI) Bildirimi ve Etik Kurallar
Bir yazarın kendisi, işvereni, kendi şirketi veya yakını hakkında sayfa açması Çıkar Çatışması (Conflict of Interest – WP:COI) oluşturur. Vikipedi, çıkar çatışması bulunan kişilerin doğrudan ana maddelerde sayfa açmasını tavsiye etmez. Bu durumdaki kişilerin etik kurallar gereği durumlarını kullanıcı sayfalarında şeffaflıkla beyan etmeleri ve maddelerini doğrudan açmak yerine Taslak İnceleme Sistemi üzerinden bağımsız editörlerin onayına sunmaları gerekmektedir.
Mevcut Maddelerin ve Adlandırma Kurallarının Kontrolü
Sayfa açılmadan önce Vikipedi arama çubuğu kullanılarak konunun daha önce farklı bir isimle açılıp açılmadığı mutlaka kontrol edilmelidir. Mükerrer (aynı konuda iki farklı) sayfa açmak karmaşaya yol açar. Ayrıca başlık adlandırma kurallarına dikkat edilmeli; unvanlar (Prof. Dr., Sayın, CEO vb.) madde başlığına eklenmemeli, yalın ve yaygın Türkçe isimler tercih edilmelidir.
Vikipedi Kullanıcı Hesabı Oluşturma ve Hazırlık Evresi
Anonim olarak (IP adresiyle) Vikipedi üzerinde bazı düzenlemeler yapmak mümkün olsa da, yeni bir madde açmak ve bunu sürdürülebilir kılmak için kayıtlı bir kullanıcı hesabına sahip olmak büyük avantaj sağlar.
Kullanıcı Hesabı Açmanın Sağladığı Teknik Avantajlar
Kayıtlı bir kullanıcı hesabı açmak; kişisel deneme tahtalarına (sandbox) erişim sağlar, yapılan katkıların tek bir kimlik altında toplanmasını imkan tanır, maddeleri izleme listesine alma olanağı sunar ve topluluk içi iletişimi kolaylaştırır.
Otomatik Onaylı Kullanıcı (Autoconfirmed) Statüsü ve Önemi
Vikipedi’de yeni açılan hesapların vandalizmi engellemek amacıyla bazı yetkileri kısıtlıdır. Bir hesabın otomatik onaylı kullanıcı statüsüne erişebilmesi için genellikle hesabın açılışından itibaren en az 4 günün geçmesi ve en az 10 başarılı düzenleme yapılmış olması gerekir. Bu statüye ulaşan kullanıcılar yeni sayfa açma ve yarı korumalı sayfaları düzenleme yetkisine kavuşur.
Kullanıcı Sayfası ve Deneme Tahtası (Sandbox) Kullanımı
Yeni bir maddeyi doğrudan canlı ansiklopedi alanında yazmak yerine, kullanıcının kendi kullanıcı deneme tahtasında (User Sandbox) taslak olarak hazırlaması en güvenli yoldur. Deneme tahtasında metin istenildiği kadar revize edilebilir, kaynaklar eklenip biçimlendirilebilir ve metin tam olgunluğa ulaştığında ana madde alanına taşınabilir.
Vikipedi Biçem El Kitabı (WP:MOS) ve Ansiklopedik Üslup
Bir Vikipedi maddesinin kabul görmesi için üslubunun tamamen ansiklopedik, mesafeli ve standartlara uygun olması gerekir.
Tarafsız ve Nesnel Dil Kullanım Standartları
Vikipedi metinlerinde reklam, övgü, yerme veya kişisel yorum içeren ifadelere asla yer verilemez. “Başarılı girişimci”, “alanında lider şirket”, “harika eser”, “ünlü sanatçı” gibi öznel sıfatlar kesinlikle kullanılmamalıdır. Bunun yerine yalnızca olgular aktarılmalıdır: “X şirketi 2010 yılında kurulmuştur ve Y alanında faaliyet göstermektedir.”
Giriş Paragrafı Yapısı ve Tanımlama Standartları
Bir Vikipedi maddesinin ilk paragrafı (giriş bölümü), konunun ne olduğunu veya kim olduğunu öz bir şekilde tanımlamalıdır. Maddenin başlığı ilk cümlenin başında kalın harflerle (strong) yazılmalıdır. Giriş paragrafı, konunun neden kayda değer olduğunu özetleyen mini bir özet niteliğinde olmalıdır.
İç Bağlantı (Wikilink) ve Kategorilendirme İlkeleri
Metin içinde geçen diğer önemli kavramlar, ilgili Vikipedi maddelerine iç bağlantı (wikilink) verilerek bağlanmalıdır (örneğin [[Ankara]]). Ancak metindeki her kelimeye değil, yalnızca konuyla doğrudan ilgili kavramlara bağlantı verilmelidir. Maddenin en altına ise konusuna uygun kategoriler (örneğin `Kategori:Türk tarihçiler`) eklenmelidir.
Metin İçi Kaynaklandırma ve Referans Şablonlarının Kullanımı
Maddedeki her olgusal iddia cümlenin sonuna eklenen kaynak etiketleriyle (ref etiketleri) desteklenmelidir. Kaynakların düzgün görünmesi için Vikipedi’nin standart kaynak gösterme şablonları kullanılmalı; yazar, başlık, yayıncı, tarih ve URL bilgileri eksiksiz yazılmalıdır.
Madde Oluşturma Yöntemleri ve Teknik Adımlar
Vikipedi’de bir maddeyi yayına almanın farklı teknik yolları bulunmaktadır.
Madde Oluşturma Sihirbazı (Article Wizard) İle Başlama
Yeni ve tecrübesiz kullanıcılar için en ideal başlangıç noktası Madde Oluşturma Sihirbazıdır. Bu araç, kullanıcıya adım adım sorular sorarak konunun kayda değer olup olmadığını test eder, çıkar çatışması durumunu sorgular ve metnin taslak alanında doğru biçimde başlatılmasına rehberlik eder.
Taslak (Draft) Alanında Madde Geliştirme Süreci
Madde doğrudan ana alanda değil, Taslak:Madde Adı şeklinde taslak alanında oluşturulur. Taslak alanı, metnin henüz yapım aşamasında olduğunu gösterir. Bu alanda çalışmak, sayfanın eksik kaynaklar nedeniyle anında silinmesini önler.
Kullanıcı Alt Sayfasında Çalışma ve Tamamlama Adımları
Editör dilerse maddesini kendi kullanıcı sayfasının altında (örneğin Kullanıcı:KullanıcıAdı/MaddeAdı) hazırlayabilir. Metin ve kaynaklandırma tamamlandıktan sonra “Sayfayı Taşı” seçeneği kullanılarak ana madde alanına aktarılır.
Doğrudan Ana Madde Alanında Sayfa Açma Riskleri
Yeterli tecrübesi olmayan kullanıcıların doğrudan canlı ana alanda sayfa açması son derece risklidir. Kaynakları henüz eklenmemiş veya biçimlendirmesi tamamlanmamış taslak metinler, devriye gezen hizmetliler tarafından “kaynaksız veya yetersiz içerik” gerekçesiyle hızlıca silinebilir.
Maddenin İncelemeye Gönderilmesi ve Editoryal Değerlendirme
Hazırlanan taslak maddenin ana ansiklopedi alanına alınması için editoryal inceleme sürecinden geçmesi beklenir.
Taslak İnceleme Sistemi (Draft Review Process) Nasıl Çalışır?
Taslak alanında hazırlanan maddenin üstüne {{Taslak inceleme}} şablonu eklenerek gönüllü deneyimli editörlerin incelemesi talep edilir. İnceleme sırasına giren madde, bağımsız bir denetçi tarafından kontrol edilir.
Gönüllü Editörlerin İnceleme Kriterleri ve Geri Bildirimler
Gönüllü denetçi maddeyi incelerken şu üç temel soruya yanıt arar:
- Konu kayda değerlik kriterlerini karşılıyor mu?
- Kullanılan kaynaklar bağımsız ve güvenilir mi?
- Metin reklam dili barındırmadan tarafsız yazılmış mı?
Eğer madde bu kriterleri karşılıyorsa onaylanır ve ana madde alanına taşınır. Eksikler varsa inceleyen editör notlar bırakarak maddenin düzeltilmesini ister.
Reddedilen Taslakların Revize Edilmesi ve Yeniden Başvuru
Bir taslağın reddedilmesi sayfanın tamamen yok edildiği anlamına gelmez. İnceleme yapan editörün belirttiği eksikler (örneğin “daha fazla bağımsız kaynak ekleyin” veya “reklam dilini temizleyin”) giderildikten sonra taslak tekrar incelemeye gönderilebilir.
Sayfa Silinme Nedenleri ve Önleme Stratejileri
Vikipedi’de açılan sayfaların bir kısmı topluluk kurallarına uymadığı için silinmektedir. Silinme risklerini bilmek ve önlem almak sayfanın kalıcılığı için şarttır.
Hızlı Silme Kriterleri (WP:HS) ve En Sık Yapılan Hatalar
Vikipedi hizmetlileri, belirli kriterleri taşıyan sayfaları hiçbir tartışma açmadan derhal silme yetkisine sahiptir. En sık karşılaşılan hızlı silme gerekçeleri şunlardır:
- M6 – Kayda Değer Olmayan Kişi veya Kurum: Hakkında hiçbir bağımsız kaynak bulunmayan şirket veya şahıs sayfaları.
- G11 – Reklam ve Tanıtım: Bir ürünü, hizmeti veya kişiyi övmek ve pazarlamak amacıyla yazılmış metinler.
- G12 – Telif İhlali: Başka bir web sitesinden kopyalanıp aynen yapıştırılmış metinler.
- G1 – Anlamsız İçerik: Test amaçlı veya mantıksız yazılar.
Telif İhlali (WP:COPYVIO) İle Mücadele ve Metin Özgünleştirme
Başka bir sitede yayımlanmış bir metni kopyalayıp Vikipedi’ye yapıştırmak telif ihlalidir. Vikipedi içeriği özgür lisanslı olmak zorundadır. Bu nedenle kaynaklardaki bilgiler okunmalı, tamamen yazarın kendi özgün cümleleriyle yeniden yazılmalıdır.
Reklam ve Tanıtım İçerikli Maddelerin Silinme Riskleri
Halkla ilişkiler ajansları tarafından hazırlanan kurumsal tanıtım metinleri Vikipedi üslubuna aykırıdır. “Müşteri memnuniyeti odaklı”, “lider marka” gibi ifadeler içeren sayfalar hızlıca silinir.
Silinme Tartışmaları (WP:ST) Süreci ve Maddenin Savunulması
Hızlı silme kapsamına girmeyen ancak kayda değerliği şüpheli olan sayfalar Silinme Tartışmaları panosuna taşınır. Burada topluluk üyeleri sayfanın kalıp kalmaması gerektiğini tartışır. Maddeyi açan yazar, tartışma sayfasında güçlü bağımsız kaynaklar sunarak sayfanın kalıcılığını savunabilir.
Sürdürülebilir ve Kalıcı Bir Vikipedi Maddesi İçin Tavsiyeler
Sayfayı açmak sürecin sonu değil, başlangıcıdır. Maddenin ansiklopedi içinde yaşamaya devam etmesi için yapılması gerekenler şunlardır:
Vandalizmden Koruma ve Sayfa Geçmişinin İzlenmesi
Açılan sayfa “izleme listesine” eklenerek diğer kullanıcılar tarafından yapılan değişiklikler takip edilmelidir. Kötü niyetli veya kaynaksız müdahaleler (vandalizm) sayfa geçmişi üzerinden geri alınmalıdır.
Maddenin Diğer Dillerdeki Sürümleriyle (Wikidata) Bağlanması
Eğer maddenin farklı dillerdeki Vikipedi projelerinde (örneğin İngilizce, Almanca) karşılıkları varsa, Wikidata üzerinden diller arası bağlantı (interwiki) kurulmalıdır. Bu işlem maddenin küresel tanınırlığını artırır.
Topluluk Konsensüsüne Katılım ve Maddeyi Canlı Tutma
Vikipedi dinamik bir yapıdır. Yeni gelişmeler oldukça bağımsız kaynaklar eşliğinde madde güncellenmeli, tartışma sayfalarında diğer editörlerle iş birliği yapılmalıdır.
Sonuç olarak, Vikipedi üzerinde bir sayfa açmak; derin bir ön araştırma, tarafsızlık bilinci, bağımsız kaynak disiplini ve ansiklopedik üslup gerektirir. Kurallara ve editoryal süreçlere titizlikle riayet edildiğinde açılan sayfa, küresel bilgi birikiminin kalıcı bir parçası haline gelir.
