Wikipedia’da Bilgi Güncelleme Nasıl Yapılır? Doğru Kaynak Kullanımı ve Düzenleme Rehberi

Wikipedia’da Bilgi Güncelleme Nasıl Yapılır? Doğru Kaynak Kullanımı ve Düzenleme Rehberi

Kısa Alt Açıklama: Wikipedia’daki eksik, hatalı veya güncelliğini yitirmiş bilgilerin nasıl düzeltilebileceğini; güvenilir kaynak, tarafsızlık, çıkar çatışması ve editör incelemesi kurallarıyla birlikte açıklayan kapsamlı rehber.

Wikipedia maddeleri sabit ve değiştirilemez metinlerden oluşmaz. Yeni bilgiler yayımlandıkça, mevcut kaynaklar güncellendikçe veya maddelerdeki hatalar fark edildikçe içerikler gönüllü editörler tarafından düzenlenebilir.

Bununla birlikte Wikipedia’da bir bilginin değiştirilmek istenmesi, değişikliğin doğrudan kabul edileceği anlamına gelmez. Eklenen her bilginin doğrulanabilir, tarafsız, ansiklopedik açıdan ilgili ve güvenilir kaynaklarla desteklenmiş olması gerekir.

Wikipedia’nın düzenleme politikası, kullanıcıları ansiklopediyi geliştirmeye teşvik eder. Ancak yapılan düzenlemelerin platformun içerik politikalarına uygun olması ve diğer editörler tarafından incelenebilir nitelikte hazırlanması beklenir.

Bu rehberde Wikipedia’daki bir maddeyi güncellemek isteyen kullanıcıların izlemesi gereken süreç, kullanılabilecek kaynaklar, kaçınılması gereken uygulamalar ve çıkar çatışması bulunan durumlarda uygulanması gereken yöntemler açıklanmaktadır.

Wikipedia’da Güncelleme Yapmak Ne Anlama Gelir?

Wikipedia’da güncelleme yapmak, mevcut bir maddeye rastgele yeni bilgiler eklemek anlamına gelmez. Güncellemenin amacı, maddenin doğruluğunu, güncelliğini, kaynak kalitesini veya anlaşılabilirliğini geliştirmek olmalıdır.

Bir Wikipedia güncellemesi şu işlemlerden birini içerebilir:

• Yazım veya dil bilgisi hatalarını düzeltmek,

• Güncelliğini yitirmiş bilgileri yenilemek,

• Güvenilir kaynaklarla doğrulanmış yeni bilgiler eklemek,

• Hatalı tarih, görev, unvan veya sayısal verileri düzeltmek,

• Kaynaksız iddiaları uygun kaynaklarla desteklemek,

• Artık çalışmayan kaynak bağlantılarını yenilemek,

• Taraflı veya tanıtım niteliğindeki ifadeleri nötrleştirmek,

• Madde yapısını ve başlık hiyerarşisini düzenlemek,

• İlgisiz veya doğrulanamayan içeriği çıkarmak.

Her güncelleme, maddenin konusu ve değiştirilen bilginin niteliği bağlamında değerlendirilir. Basit bir yazım hatasının düzeltilmesiyle yaşayan bir kişi hakkındaki tartışmalı bir bilginin değiştirilmesi aynı düzeyde kaynak ve inceleme gerektirmez.

Wikipedia’yı Herkes Güncelleyebilir mi?

Açık düzenleme sistemi

Wikipedia’nın birçok maddesi, internet erişimi bulunan kullanıcılar tarafından düzenlenebilir. Bazı düzenlemeler kullanıcı hesabı açılmadan da yapılabilir. Ancak hesap oluşturmadan yapılan değişikliklerde kullanılan IP adresi, düzenleme geçmişinde herkese açık biçimde görünebilir.

Hesap açılması zorunlu olmamakla birlikte düzenli katkı yapmak isteyen kullanıcılar açısından şu avantajları sağlayabilir:

• Düzenlemelerin kullanıcı adıyla kaydedilmesi,

• Kullanıcı tartışma sayfası üzerinden iletişim kurulabilmesi,

• Düzenleme geçmişinin takip edilebilmesi,

• Belirli bir süre ve katkı sayısından sonra bazı korumalı sayfalarda düzenleme yapılabilmesi,

• Kişisel izleme listesi oluşturulabilmesi.

Wikipedia açık bir düzenleme sistemine sahip olsa da bazı maddeler vandalizm, yoğun anlaşmazlık veya kötüye kullanım nedeniyle koruma altına alınabilir. Koruma seviyesine bağlı olarak düzenleme yetkisi belirli kullanıcı gruplarıyla sınırlandırılabilir.

Her değişiklik kalıcı olur mu?

Wikipedia’da yayımlanan bir değişiklik, diğer editörler tarafından incelenebilir. Değişiklik;

• Kaynaksızsa,

• Kaynak eklenen ifadeyi desteklemiyorsa,

• Reklam veya övgü dili içeriyorsa,

• Konuyla ilgisizse,

• Telif hakkını ihlal ediyorsa,

• Çıkar çatışmasıyla yapılmışsa,

• Yerleşik politikalarla çelişiyorsa

geri alınabilir.

Bir düzenlemenin teknik olarak kaydedilebilmesi, o düzenlemenin Wikipedia topluluğu tarafından kabul edildiği anlamına gelmez.

Güncelleme Yapmadan Önce Kontrol Edilmesi Gerekenler

Bilgi gerçekten hatalı mı?

Bir maddedeki bilgi, kişisel bilginizle veya kurumunuzdaki kayıtlarla çeliştiği için otomatik olarak hatalı kabul edilmez. Wikipedia açısından temel ölçüt, bilginin dışarıdan erişilebilen güvenilir kaynaklarda nasıl yer aldığıdır.

Örneğin bir şirketin kuruluş tarihi kurumun kendi kayıtlarında farklı, bağımsız haber kaynaklarında farklı biçimde yayımlanmış olabilir. Bu durumda yalnızca kurum içi bilgiye dayanarak değişiklik yapmak yerine farklı kaynakların neden çeliştiği araştırılmalıdır.

Aşağıdaki sorular güncelleme öncesinde değerlendirilmelidir:

• Değiştirilecek bilgi hangi kaynak tarafından destekleniyor?

• Mevcut bilginin kaynağı var mı?

• Yeni kaynak, mevcut kaynaktan daha güncel veya daha güvenilir mi?

• Bilgi kamuya açık biçimde doğrulanabiliyor mu?

• Eklenmek istenen ayrıntı ansiklopedik açıdan önemli mi?

• Güncelleme, kişisel veya kurumsal bir bakış açısını mı yansıtıyor?

Maddenin geçmişi incelenmeli mi?

Bir değişiklik yapmadan önce maddenin geçmiş sekmesinin incelenmesi yararlı olabilir. Aynı bilgi daha önce eklenmiş ve daha sonra çıkarılmış olabilir.

Geçmiş sayfası üzerinden:

• Önceki düzenlemeler,

• Değişiklik tarihleri,

• Değişiklik özetleri,

• İçeriği ekleyen veya kaldıran kullanıcılar,

• Maddenin eski sürümleri

incelenebilir.

Bir bilginin daha önce neden çıkarıldığını anlamadan aynı içeriği tekrar eklemek, düzenleme anlaşmazlığına yol açabilir.

Tartışma sayfası kontrol edilmeli mi?

Wikipedia maddelerinin çoğunda, editörlerin içerik hakkında görüş alışverişinde bulunabildiği bir tartışma sayfası bulunur.

Tartışma sayfasında daha önce şu konular ele alınmış olabilir:

• Maddenin başlığının değiştirilmesi,

• Belirli bir kaynağın güvenilirliği,

• Bir bilginin eklenmesi veya çıkarılması,

• Taraflı anlatım iddiaları,

• Kişi veya kurumla ilgili çıkar çatışması,

• Kayda değerlik tartışmaları.

Önemli veya tartışmalı bir değişiklik yapılmadan önce bu sayfanın incelenmesi, daha önce oluşmuş topluluk görüşünün anlaşılmasına yardımcı olur.

Wikipedia’da Güvenilir Kaynak Nasıl Seçilir?

Wikipedia’daki güncellemelerin kabul edilebilirliği büyük ölçüde kullanılan kaynakların niteliğine bağlıdır.

Güvenilir kaynak nedir?

Güvenilir kaynaklar genellikle editoryal denetimden geçen, yayımladıkları bilgilerin doğruluğu konusunda kurumsal sorumluluk taşıyan ve konu hakkında yeterli uzmanlığa sahip yayınlardır.

Bağlama göre kullanılabilecek kaynaklar şunlardır:

• Hakemli akademik makaleler,

• Akademik kitaplar,

• Saygın ulusal ve uluslararası gazeteler,

• Haber ajansları,

• Alanında bilinen sektörel yayınlar,

• Kamu kurumlarının resmî belgeleri,

• Mahkeme kararları ve mevzuat metinleri,

• Üniversitelerin ve araştırma kuruluşlarının yayınları,

• Güvenilir biyografi ve referans eserleri.

Bir kaynağın uygunluğu, yalnızca tanınmış olmasına değil, eklenecek bilgiyle doğrudan ilişkili olmasına da bağlıdır.

Birincil ve ikincil kaynak farkı

Birincil kaynak, olayın veya bilginin doğrudan tarafı tarafından oluşturulan belgedir. Şirket açıklamaları, kişisel internet siteleri, kurum raporları, resmî öz geçmişler ve basın bültenleri bu gruba girebilir.

İkincil kaynak, bir konuyu bağımsız biçimde inceleyen, yorumlayan veya bağlamlandıran yayındır. Gazete dosyaları, akademik incelemeler, bağımsız kitaplar ve araştırma yazıları buna örnek verilebilir.

Birincil kaynaklar;

• Doğum tarihi,

• Görev unvanı,

• Ürün özellikleri,

• Şirket merkezi,

• Resmî açıklama

gibi doğrudan bilgilerin doğrulanmasında sınırlı olarak kullanılabilir.

Ancak bir kişi veya kurumun önemi, etkisi, başarısı ya da itibarı hakkında değerlendirme yapılırken bağımsız ikincil kaynaklara ihtiyaç duyulur.

Hangi kaynaklar genellikle yetersizdir?

Aşağıdaki kaynaklar her durumda tamamen yasak değildir; ancak tek başlarına veya tartışmalı iddialar için genellikle yetersiz kabul edilir:

• Sosyal medya gönderileri,

• Kişisel bloglar,

• Kullanıcı tarafından oluşturulan içerikler,

• Kaynağı belirsiz internet siteleri,

• Reklam ve tanıtım metinleri,

• Basın bültenlerinin aynen yayımlandığı sayfalar,

• Sponsorlu içerikler,

• Şirket rehberleri,

• İçerik doğrulaması yapmayan platformlar,

• Forum ve yorum sayfaları.

Bir internet sayfasının Google’da üst sıralarda yer alması veya profesyonel görünmesi, o sayfanın Wikipedia açısından güvenilir kaynak kabul edileceği anlamına gelmez.

Kaynak Eklenen Cümleyi Doğrudan Desteklemelidir

Wikipedia’da kaynak göstermek, yalnızca paragrafın sonuna herhangi bir bağlantı eklemek değildir. Kaynak, cümlede ileri sürülen bilgiyi açık ve doğrudan biçimde desteklemelidir.

Örneğin kaynakta yalnızca bir kişinin bir etkinliğe katıldığı belirtiliyorsa, bu kaynağa dayanarak kişinin “sektörün öncü isimlerinden biri olduğu” yazılamaz.

Kaynakta bulunmayan yorumların eklenmesi, özgün araştırma veya kaynak sentezi sorunu oluşturabilir.

Doğru kaynaklandırmada şu ilişki kurulmalıdır:

Wikipedia’daki ifade → Kaynakta açıkça doğrulanan bilgi

Kaynağın söylediğinden daha geniş, daha olumlu veya daha kesin bir sonuç çıkarılmamalıdır.

Adım Adım Wikipedia Güncelleme Süreci

1. Düzenlenecek maddeyi açın

Güncelleme yapılacak Wikipedia maddesine gidin. Sayfanın üst kısmındaki veya ilgili bölümün yanındaki “Değiştir” bağlantısını kullanın.

Wikipedia’nın dil sürümüne ve arayüz ayarlarına göre iki farklı düzenleme yöntemi bulunabilir:

• Görsel düzenleyici

• Kaynak kodu düzenleyicisi

Görsel düzenleyici, kelime işlemci benzeri bir arayüz sunar. Kaynak kodu düzenleyicisi ise vikimetin adı verilen işaretleme sistemini kullanır.

2. Yalnızca gerekli bölümü değiştirin

Mümkünse tüm maddeyi açmak yerine yalnızca ilgili bölümü düzenleyin. Bu yöntem, yanlışlıkla başka alanların değiştirilmesi riskini azaltır.

Örneğin yalnızca bir kişinin görev bilgisi güncellenecekse, bütün biyografiyi yeniden yazmak yerine ilgili kariyer bölümünde sınırlı değişiklik yapılmalıdır.

3. Ansiklopedik dil kullanın

Wikipedia metinleri reklam, basın bülteni, öz geçmiş veya kurumsal tanıtım diliyle yazılmaz.

Aşağıdaki türden ifadelerden kaçınılmalıdır:

• Alanında lider,

• Tanınmış iş insanı,

• Başarılı girişimci,

• Prestijli marka,

• Yenilikçi şirket,

• Öncü kuruluş,

• Büyük başarı elde etti,

• Kısa sürede adından söz ettirdi,

• Müşteri memnuniyetine önem vermektedir.

Bu ifadeler bir kaynakta yer alsa bile ansiklopedik bağlamda yeniden değerlendirilmelidir. Bir görüş veya nitelendirme önemliyse, kimin bu değerlendirmeyi yaptığı açıkça belirtilmelidir.

Örneğin:

Uygun olmayan ifade:

Şirket, sektörün en yenilikçi kuruluşlarından biridir.

Bağlamlandırılmış ifade:

X dergisi, 2025 yılında yayımladığı değerlendirmede şirketi finansal teknoloji alanındaki beş girişim arasında gösterdi.

İkinci cümle, görüşü Wikipedia’nın kendi yargısı olarak sunmak yerine ilgili kaynağa atfetmektedir.

4. Kaynağı ekleyin

Eklenen veya değiştirilen bilginin sonuna güvenilir kaynak yerleştirilmelidir.

Görsel düzenleyicide kaynak ekleme aracı kullanılarak:

• İnternet adresi,

• Kitap bilgisi,

• Haber kaynağı,

• Akademik yayın

eklenebilir.

Kaynakta mümkün olduğunca şu bilgiler bulunmalıdır:

• Yazarın adı,

• Yayının başlığı,

• Yayın kuruluşu,

• Yayın tarihi,

• İnternet adresi,

• Erişim tarihi,

• Kitaplarda sayfa numarası.

Yalnızca çıplak bağlantı eklemek yerine kaynağın bibliyografik bilgilerinin girilmesi, bağlantı daha sonra çalışmaz hâle gelse bile kaynağın tanımlanabilmesini sağlar.

5. Değişiklik özeti yazın

Düzenleme tamamlandıktan sonra değişiklik özeti alanına kısa ve açıklayıcı bir not yazılmalıdır.

Örnek değişiklik özetleri:

• “Görev bilgisi güncel kaynakla yenilendi.”

• “Kaynaksız ödül iddiası çıkarıldı.”

• “Doğum tarihi resmî kayıtla düzeltildi.”

• “Yazım ve noktalama hataları giderildi.”

• “Güncelliğini yitiren istatistikler yenilendi.”

• “Tanıtım niteliğindeki ifadeler tarafsızlaştırıldı.”

“Güncelledim”, “düzeltme” veya “yeni bilgi” gibi genel ifadeler yerine yapılan işlemi açıklayan bir özet tercih edilmelidir.

6. Değişiklikleri gözden geçirin

Yayımlamadan önce ön izleme kullanılarak şu noktalar kontrol edilmelidir:

• Cümle anlamlı ve dil bilgisi açısından doğru mu?

• Kaynak doğru yerde mi?

• Kaynak cümleyi gerçekten destekliyor mu?

• Başka bir bölüm yanlışlıkla silindi mi?

• Dipnot sistemi çalışıyor mu?

• Metin tarafsız mı?

• Güncelleme gereğinden fazla ayrıntı içeriyor mu?

7. Değişikliği yayımlayın ve takip edin

Düzenleme yayımlandıktan sonra madde izleme listesine eklenebilir. Başka bir editör değişikliği geri alırsa, aynı düzenlemeyi sürekli olarak yeniden eklemek yerine geri alma gerekçesi incelenmelidir.

Gerekirse kullanıcıya veya maddenin tartışma sayfasına, kaynaklara dayalı açıklama yazılabilir.

Bir Düzenleme Neden Geri Alınır?

Wikipedia’da bir güncellemenin geri alınması, bilginin mutlaka yanlış olduğu anlamına gelmez. Sorun, bilginin sunuluş biçimi, kaynağı veya düzenleme yöntemiyle ilgili olabilir.

Kaynak bulunmaması

Doğrulanabilir bir kaynak gösterilmeden eklenen bilgiler çıkarılabilir. Özellikle yaşayan kişiler hakkındaki tartışmalı veya itibar etkileyen iddiaların yüksek kaliteli kaynaklarla desteklenmesi gerekir. Yaşayan kişilerin biyografilerinin ihtiyatlı, doğru ve kişinin mahremiyeti gözetilerek yazılması Wikipedia’nın temel politikalarındandır.

Kaynağın bilgiyi desteklememesi

Kaynak güvenilir olsa bile eklenen cümleyi doğrulamıyorsa düzenleme geri alınabilir.

Bir gazete haberinde kişinin yalnızca adı geçiyorsa bu kaynak;

• Kişinin ulusal ölçekte tanındığını,

• Alanında öncü olduğunu,

• Önemli bir başarı kazandığını

tek başına kanıtlamaz.

Tanıtım dili kullanılması

Wikipedia, kişi ve kurumların tanıtım metinlerini yayımladığı bir platform değildir. Pazarlama diliyle yazılmış içerikler, kaynaklandırılmış olsalar bile tarafsızlık gerekçesiyle değiştirilebilir veya çıkarılabilir.

Gereksiz ayrıntı eklenmesi

Doğru ve kaynaklı her bilgi ansiklopedik açıdan gerekli değildir.

Örneğin bir şirket maddesine;

• Her ürünün teknik ayrıntısı,

• Bütün şubelerin adresleri,

• Tüm yöneticilerin isimleri,

• Güncel kampanyalar,

• İletişim bilgileri,

• Müşteri hizmetleri açıklamaları

eklenmesi, Wikipedia’yı kurumsal katalog veya rehber hâline getirebilir.

Telif hakkı ihlali

Başka bir internet sitesindeki metnin aynen veya yalnızca birkaç kelimesi değiştirilerek Wikipedia’ya aktarılması telif hakkı sorunu doğurabilir.

Kaynak göstermek, metni aynen kopyalama hakkı vermez. Bilgi anlaşılmalı, özgün ve ansiklopedik bir dille yeniden yazılmalıdır.

Taraflı veya tartışmalı anlatım

Bir kişi veya kurum hakkındaki olumlu ya da olumsuz iddialar, kaynaklarda yer alsa bile dengeli ve bağlamlandırılmış biçimde aktarılmalıdır.

Eleştiri bölümüne yalnızca olumsuz haberleri yığmak da maddeyi tanıtım metnine dönüştürmek de tarafsızlık ilkesiyle bağdaşmaz.

Kendi Wikipedia Maddenizi Güncelleyebilir misiniz?

Çıkar çatışması nedir?

Bir kullanıcının kendisi, ailesi, işvereni, müşterisi, şirketi, yakın ilişkide bulunduğu kişi veya mali çıkar sağladığı bir konu hakkında düzenleme yapması çıkar çatışması oluşturabilir.

Çıkar çatışması, kişinin mutlaka kötü niyetli olduğu anlamına gelmez. Sorun, dış ilişkilerin tarafsız bir ansiklopedi metni oluşturmayı zorlaştırabilmesidir. Wikipedia’nın çıkar çatışması yönergesi; kişinin kendisi, müşterisi, işvereni veya diğer yakın ilişkileri hakkında yapılan düzenlemeleri bu kapsamda değerlendirir.

Doğrudan düzenleme yapılmalı mı?

Çıkar çatışması bulunan kullanıcıların, tartışmalı veya önemli içerik değişikliklerini doğrudan yapmaları genellikle önerilmez.

Daha uygun yöntem şudur:

1. Maddenin tartışma sayfasına gidin.

2. Değiştirilmesini istediğiniz mevcut cümleyi belirtin.

3. Önerdiğiniz yeni metni açıkça yazın.

4. Güvenilir kaynakları ekleyin.

5. Konuyla ilişkinizi açıklayın.

6. Bağımsız editörlerin talebi değerlendirmesini bekleyin.

İngilizce Wikipedia’nın çıkar çatışması rehberliği de kişinin kendisi veya bağlantılı olduğu kuruluş hakkında doğrudan düzenleme yapmak yerine tartışma sayfasında değişiklik önermesini tavsiye eder.

Hangi değişiklikler doğrudan yapılabilir?

Açık ve tartışmasız bazı düzeltmeler daha düşük riskli olabilir:

• Belirgin yazım hataları,

• Bozuk bağlantıların onarılması,

• Açık vandalizmin geri alınması,

• Gizlilik veya güvenlik açısından acil sorunların bildirilmesi.

Ancak kişinin kendi biyografisindeki tarih, meslek, eleştiri, başarı veya özel yaşam bilgilerini doğrudan değiştirmesi editörler tarafından çıkar çatışması kapsamında değerlendirilebilir.

Şirketler ve Kurumlar Wikipedia Bilgilerini Nasıl Güncellemelidir?

Bir şirket çalışanı, yöneticisi, iletişim ajansı veya halkla ilişkiler temsilcisi, ilgili şirket maddesi bakımından bağımsız editör sayılmaz.

Bu kişiler güncelleme talebinde bulunurken:

• Şirketle ilişkilerini açıklamalı,

• Talebi tartışma sayfasında sunmalı,

• Reklam dili kullanmamalı,

• Bağımsız ve güvenilir kaynaklar göstermeli,

• Yalnızca şirketin kendi açıklamalarına dayanmamalı,

• Olumsuz bilgilerin kaynaksız veya hatalı olduğunu somut biçimde açıklamalı,

• Maddenin tamamen şirketin tercih ettiği kurumsal dile dönüştürülmesini talep etmemelidir.

Şirketlerin kendi internet siteleri; merkez adresi, yönetici adı veya resmî ürün bilgisi gibi sınırlı veriler için kullanılabilir. Ancak şirketin başarısı, sektördeki konumu veya toplumsal etkisi gibi değerlendirmeler için bağımsız kaynaklara ihtiyaç duyulur.

Ücretli Wikipedia Güncellemesi Yapılabilir mi?

Bir kişi başka bir kişi veya kurum adına ücret karşılığında Wikipedia’ya katkıda bulunuyorsa, bu durum ücretli katkı kapsamına girebilir.

Wikimedia Vakfı Kullanım Koşulları, ücret alınan veya ücret alınması beklenen katkılar bakımından işverenin, müşterinin, amaçlanan yararlanıcının ve ilgili bağlantıların açıklanmasını zorunlu tutar. Yerel Wikipedia toplulukları, kendi ihtiyaçlarına göre alternatif açıklama politikaları kabul edebilir.

Ücretli katkının açıklanması:

• İçeriğin otomatik olarak kabul edileceği,

• Maddenin silinmeyeceği,

• Değişikliğin kalıcı olacağı,

• Editöre özel yetki verileceği

anlamına gelmez.

Ücretli veya profesyonel katkı da diğer bütün düzenlemeler gibi tarafsızlık, doğrulanabilirlik, kaynak güvenilirliği ve özgün araştırma yapmama politikalarına tabidir.

Bağlantısını gizleyerek katkıda bulunmak, kullanım koşullarının ihlali olarak değerlendirilebilir.

Yaşayan Kişiler Hakkındaki Güncellemeler

Yaşayan kişiler hakkındaki bilgiler, Wikipedia’da daha sıkı değerlendirilir.

Bu yaklaşım yalnızca kişinin kendi biyografi maddesiyle sınırlı değildir. Yaşayan bir kişinin adı başka bir maddede geçiyorsa, ilgili ifade de yaşayan kişiler politikasının kapsamına girebilir.

Özellikle dikkat edilmesi gereken bilgiler

Aşağıdaki bilgiler yüksek kaliteli kaynaklar gerektirir:

• Suçlama ve soruşturmalar,

• Sağlık bilgileri,

• Aile ve özel yaşam,

• Siyasi veya dini görüşler,

• Finansal sorunlar,

• Hukuki anlaşmazlıklar,

• Görevden alınma veya istifa nedenleri,

• İtibar etkileyen iddialar,

• Doğum tarihi ve kişisel bilgiler.

Kaynaksız veya yetersiz kaynaklandırılmış tartışmalı bilgiler, yaşayan kişiler söz konusu olduğunda bekletilmeden çıkarılabilir. Wikipedia’nın yaşayan kişiler politikası, bu maddelerin ihtiyatlı biçimde ve kişinin mahremiyeti dikkate alınarak yazılmasını öngörür.

Kişinin kendi açıklaması yeterli midir?

Bir kişinin kendi internet sitesi veya sosyal medya hesabı bazı tartışmasız kişisel bilgiler için kullanılabilir. Ancak kaynağın:

• Kişiye ait olduğunun açık olması,

• Bilginin olağanüstü bir iddia içermemesi,

• Başkaları hakkında bilgi vermemesi,

• Ansiklopedik açıdan ilgili olması,

• Daha güvenilir kaynaklarla çelişmemesi

gerekir.

Kişinin kendisi hakkında yaptığı olumlu değerlendirmeler, bağımsız doğrulama olmadan ansiklopedik gerçek olarak aktarılamaz.

Hatalı veya İtibar Zedeleyici Bilgi Nasıl Düzeltilir?

Öncelikle kaynağı kontrol edin

Hatalı olduğunu düşündüğünüz cümlenin yanında kaynak bulunuyorsa, kaynağın gerçekten bu bilgiyi içerip içermediğini kontrol edin.

Üç farklı durum ortaya çıkabilir:

1. Kaynak cümleyi desteklemiyordur.

2. Kaynak eski veya güvenilirliğini yitirmiştir.

3. Kaynak bilgiyi destekliyordur ancak daha yeni kaynaklarda bilgi düzeltilmiştir.

Düzeltme talebinde bu ayrım açık biçimde belirtilmelidir.

Talebi kişisel itirazla sınırlamayın

“Bu bilgi doğru değil”, “şirketimiz bunu kabul etmiyor” veya “bu ifade itibarımıza zarar veriyor” biçimindeki açıklamalar tek başına yeterli değildir.

Daha güçlü bir talep şu unsurları içermelidir:

• Maddenin ilgili bölümü,

• Hatalı olduğu düşünülen tam cümle,

• Hatanın somut açıklaması,

• Önerilen yeni metin,

• Yeni metni doğrulayan kaynaklar,

• Konuyla mevcut ilişkinizin açıklanması.

Acil durumlarda ne yapılmalı?

Yaşayan bir kişi hakkında açıkça iftira niteliğinde, özel hayatı ihlal eden veya ciddi biçimde zarar verici kaynaksız içerik bulunuyorsa konu ilgili topluluğun yardım ve bildirim kanallarına taşınabilir.

Açık vandalizm geri alınabilir. Ancak içerik anlaşmazlığını vandalizm olarak tanımlamak doğru değildir. Güvenilir kaynaklara dayanan ancak kişinin hoşlanmadığı bilgiler, yalnızca olumsuz oldukları için vandalizm sayılmaz.

Değişiklik Talebi Nasıl Yazılmalıdır?

Tartışma sayfasına bırakılacak güncelleme talebi kısa, somut ve kaynak odaklı olmalıdır.

Örnek güncelleme talebi

Maddenin “Kariyeri” bölümünde kişinin 2023 yılında görevden ayrıldığı belirtilmektedir. Ancak kurumun 14 Şubat 2025 tarihli resmî açıklamasında görevin 31 Aralık 2024 tarihinde sona erdiği belirtilmiştir. Cümlenin aşağıdaki şekilde güncellenmesini öneriyorum:

“X, görevini 31 Aralık 2024 tarihinde tamamladı.”

Kaynak: [Kaynağın başlığı, yayıncı, tarih ve bağlantı]

Konunun tarafıyla profesyonel ilişkim bulunduğu için doğrudan düzenleme yapmak yerine değişikliği bağımsız editörlerin değerlendirmesine sunuyorum.

Bu yapı, editörün talebi hızlı biçimde incelemesini kolaylaştırır.

Düzenleme Savaşından Kaçınmak

Bir editör değişikliğinizi geri aldığında aynı metni tekrar tekrar eklemek, düzenleme savaşı olarak değerlendirilebilir.

Bunun yerine:

1. Geri alma özetini okuyun.

2. Kullanıcı tartışma sayfasındaki mesajları kontrol edin.

3. Maddenin tartışma sayfasında gerekçenizi açıklayın.

4. Kaynakları doğrudan gösterin.

5. Diğer editörlerin görüşünü alın.

6. Fikir birliği oluşmadan aynı değişikliği yinelemeyin.

Wikipedia’da anlaşmazlıklar, değişikliği en fazla tekrarlayan kişinin kazanacağı bir süreç değildir. Kararlar; kaynakların niteliği, politikalar ve topluluk değerlendirmesi üzerinden şekillenir.

Yapay Zekâ ile Hazırlanan Metinler Kullanılabilir mi?

Yapay zekâ araçları metin taslağı, dil düzeltmesi veya kaynak araştırmasına yardımcı olabilir. Ancak yapay zekâ tarafından üretilen içerikler doğrudan doğrulanmış kabul edilmez.

Yapay zekâ sistemleri:

• Var olmayan kaynaklar oluşturabilir,

• Kaynakta bulunmayan bilgiler ekleyebilir,

• Tarihleri veya isimleri karıştırabilir,

• Reklam dili üretebilir,

• Ansiklopedik olmayan çıkarımlar yapabilir,

• Gerçek bir kaynağı hatalı biçimde özetleyebilir.

Bu nedenle yapay zekâ ile hazırlanan her cümle, insan editör tarafından kontrol edilmeli ve kaynağın aslıyla karşılaştırılmalıdır. Kaynağı bulunamayan hiçbir bilgi yalnızca yapay zekâ çıktısına dayanarak Wikipedia’ya eklenmemelidir.

Wikipedia Güncellemesinde Sık Yapılan Hatalar

Kaynak yerine Google arama sonucunu göstermek

Google bir kaynak değil, arama motorudur. Arama sonuç sayfası yerine bilginin yayımlandığı asıl kaynak kullanılmalıdır.

Ana sayfaya kaynak vermek

Bir gazetenin veya kurumun ana sayfası, belirli bir bilgiyi doğrulamaz. Bilginin yer aldığı doğrudan sayfa, belge veya yayın gösterilmelidir.

Basın bültenini bağımsız haber sanmak

Bir metnin farklı internet sitelerinde yayımlanmış olması, kaynakların birbirinden bağımsız olduğu anlamına gelmez. Aynı basın bülteninin kopyaları, genellikle tek bir kaynak zinciri olarak değerlendirilir.

Kaynakta olmayan sıfatlar eklemek

Kaynakta kişinin ödül aldığı yazıyorsa “uluslararası çapta tanınan başarılı sanatçı” ifadesi eklenemez. Kaynaktan daha geniş bir sonuç çıkarılmamalıdır.

Maddenin tamamını kurumsal dille yeniden yazmak

Wikipedia maddesi, şirketin “hakkımızda” sayfasının ansiklopediye taşınmış biçimi değildir.

Eleştirileri kaynaksız biçimde kaldırmak

Bir bilginin olumsuz olması, kaldırılması için yeterli neden değildir. Bilgi güvenilir kaynaklara dayanıyor ve ansiklopedik açıdan ilgiliyse tarafsız bir bağlam içinde kalabilir.

Çok sayıda bağlantı eklemek

Bir maddenin içine şirket sitesi, sosyal medya hesapları, satış sayfaları veya farklı alt sayfalara çok sayıda bağlantı eklemek dış bağlantı spam’i olarak değerlendirilebilir.

Değişikliği farklı hesaplarla tekrar etmek

Aynı değişikliği desteklemek veya fikir birliği görüntüsü oluşturmak amacıyla birden fazla hesap kullanılması, ciddi bir kullanıcı davranışı ihlali oluşturabilir.

Güncelleme Kontrol Listesi

Wikipedia’da bir değişiklik yayımlamadan önce aşağıdaki soruların tamamı kontrol edilmelidir:

• Bilgi ansiklopedik açıdan gerekli mi?

• Bilgi güncel mi?

• Güvenilir bir kaynak var mı?

• Kaynak eklenen cümleyi doğrudan destekliyor mu?

• Kaynak konudan bağımsız mı?

• Metin tarafsız bir dille mi yazıldı?

• Övgü, reklam veya itibarı yönetme amacı taşıyan ifadeler çıkarıldı mı?

• Kaynaktan yeni bir sonuç üretilmedi mi?

• Telif hakkıyla korunan metin kopyalanmadı mı?

• Yaşayan kişiler hakkında daha yüksek kaynak standardı uygulandı mı?

• Çıkar çatışması varsa açıklandı mı?

• Değişiklik özeti yazıldı mı?

• Maddenin geçmişi ve tartışma sayfası incelendi mi?

Bu sorulardan herhangi birine olumsuz cevap veriliyorsa değişiklik yayımlanmadan önce yeniden değerlendirilmelidir.

Wikipedia Güncellemesi ile Madde Oluşturmak Aynı Şey midir?

Mevcut bir maddeyi güncellemekle yeni bir Wikipedia maddesi oluşturmak farklı süreçlerdir.

Bir güncellemede temel soru şudur:

Eklenmek istenen bilgi güvenilir bir kaynakla doğrulanabiliyor ve mevcut maddeyle ilgili mi?

Yeni bir madde oluşturulurken ise ayrıca şu soru değerlendirilir:

Konu, bağımsız ve güvenilir ikincil kaynaklarda ayrı bir ansiklopedi maddesini gerektirecek ölçüde kapsamlı biçimde ele alınmış mı?

Bu nedenle mevcut bir maddeye doğrulanmış bir görev tarihinin eklenebilmesi, aynı kişi veya kurum için bağımsız bir madde oluşturulabileceği anlamına gelmez.

Wikipedia’da bilgi güncellemek teknik olarak kolay görünse de içerik politikaları açısından dikkatli bir değerlendirme gerektirir.

Başarılı bir güncellemenin temel unsurları şunlardır:

• Doğrulanabilir bilgi

• Güvenilir kaynak

• Tarafsız anlatım

• Ansiklopedik önem

• Şeffaf düzenleme süreci

• Çıkar çatışmasının açıklanması

• Topluluk değerlendirmesine saygı

Kişilerin veya kurumların kendi maddelerinde değişiklik yapmak istemesi anlaşılabilir bir durumdur. Ancak Wikipedia, madde konusunun kendi anlatımını doğrudan yayımladığı bir profil platformu değildir. İçerik, bağımsız kaynakların konu hakkında yayımladığı bilgiler temelinde ve ansiklopedik bir çerçevede oluşturulur.

Bu nedenle güncelleme yapılırken amaç, maddenin kişi veya kurum açısından daha olumlu görünmesini sağlamak değil; mevcut bilgiyi daha doğru, daha güncel, daha dengeli ve daha iyi kaynaklandırılmış hâle getirmek olmalıdır.