Deneyimli Wikipedia Editörü Seçerken Nelere Dikkat Edilmeli?

Deneyimli Wikipedia Editörü Seçerken Nelere Dikkat Edilmelidir?

Deneyimli bir Wikipedia editörü seçerken yalnızca hesap yaşı veya düzenleme sayısı değil; kayda değerlik analizi, kaynak değerlendirme becerisi, politika bilgisi, çıkar çatışması yönetimi, şeffaflık ve topluluk süreçlerine hâkimiyet birlikte incelenmelidir.

Wikipedia’da bir kişi, şirket, kurum, eser veya organizasyon hakkında madde hazırlanması, sıradan bir kurumsal tanıtım metni oluşturulmasından farklıdır. Wikipedia maddeleri, konunun sahibi veya temsilcisinin anlatmak istediği bilgilere göre değil, bağımsız ve güvenilir kaynaklarda yayımlanmış bilgilere göre oluşturulur.

Bu nedenle profesyonel destek arayan kişi ve kurumların değerlendirmesi gereken temel konu, editörün yalnızca metin yazıp yazamadığı değildir. Editörün;

• Konunun Wikipedia bakımından uygunluğunu önceden değerlendirebilmesi,

• Kaynakların niteliğini doğru sınıflandırabilmesi,

• Ansiklopedik ve tarafsız bir metin oluşturabilmesi,

• Ücretli katkı ve çıkar çatışması kurallarına uygun hareket edebilmesi,

• Topluluk incelemesi ve silinme tartışması gibi süreçleri açıklayabilmesi beklenir.

Deneyimli bir Wikipedia editörü, müşterinin beklentilerini doğrudan maddeye aktaran kişi değil; beklentiler ile Wikipedia’nın içerik politikaları arasındaki sınırı doğru biçimde belirleyen katkı sağlayıcıdır.

Deneyimli Wikipedia Editörü Ne Anlama Gelir?

Wikipedia bağlamında deneyim, yalnızca uzun süredir kullanıcı hesabına sahip olmak veya çok sayıda değişiklik gerçekleştirmek anlamına gelmez. Politika bilgisi, kaynak analizi, topluluk iletişimi, teknik uygulama ve editoryal muhakeme birlikte değerlendirilmelidir.

Bir editörün deneyimli sayılabilmesi için farklı madde türlerinde karşılaşılabilecek sorunları önceden öngörebilmesi gerekir. Bir şirket maddesiyle yaşayan bir kişinin biyografisi, bir sanat eseriyle siyasi bir olay maddesi aynı değerlendirme ölçütlerine tabi değildir. Genel politikalar bütün maddeler için geçerli olsa da konuya özgü kayda değerlik ve kaynaklandırma gereklilikleri farklılaşabilir.

Hesap Yaşı Tek Başına Deneyim Göstergesi Değildir

Eski tarihli bir kullanıcı hesabı, editörün Wikipedia politikalarını doğru uyguladığını tek başına kanıtlamaz. Benzer biçimde, yüksek düzenleme sayısı da bütün değişikliklerin nitelikli olduğu anlamına gelmez.

Değerlendirme sırasında şu unsurlar birlikte incelenmelidir:

• Düzenleme yapılan madde türleri,

• Eklenen içeriklerin kalıcılığı,

• Kaynak kullanım biçimi,

• Tartışma sayfalarındaki iletişim,

• Silinme tartışmalarındaki yaklaşım,

• Uyarı ve engel geçmişinin bağlamı,

• Telif hakkı ve tarafsızlık konularındaki uygulamalar,

• Çıkar çatışması bulunan konulardaki davranış biçimi.

Bir editörün katkı geçmişi kamuya açıktır. Ancak geçmişte alınmış her uyarı veya engel otomatik olarak yetersizlik göstergesi sayılmamalıdır. Önemli olan, işlemin nedeni, tekrar edip etmediği ve sonraki katkılarda benzer davranışların sürdürülüp sürdürülmediğidir.

İlk İncelenmesi Gereken Konu: Kayda Değerlik Analizi

Deneyimli bir editörün ilk işi metin yazmak değil, konunun bağımsız bir Wikipedia maddesine uygun olup olmadığını değerlendirmek olmalıdır.

Wikipedia’nın genel kayda değerlik yaklaşımına göre bir konunun kendisinden bağımsız, güvenilir, kapsamlı ve birden fazla ikincil kaynakta ele alınmış olması beklenir. Kurumsal internet siteleri, basın bültenleri, reklam içerikleri, özgeçmişler ve konu tarafından yayımlanan materyaller bağımsız kaynak olarak kabul edilmez.

Bu nedenle editörün yalnızca “Kaç haberiniz var?” sorusunu sorması yeterli değildir. Aşağıdaki soruların da incelenmesi gerekir:

• Haberler konuyu ayrıntılı biçimde ele alıyor mu?

• Kaynaklar birbirinden editoryal olarak bağımsız mı?

• İçerikler röportaj, basın bülteni veya tanıtım metni niteliğinde mi?

• Yayınların güvenilir bir editoryal denetim sistemi bulunuyor mu?

• Kaynakların ana konusu ilgili kişi veya kurum mu?

• Haberler aynı metnin farklı sitelerde yeniden yayımlanmasından mı oluşuyor?

• Kaynaklarda ansiklopedik bir biyografi veya kurum tarihi yazmaya yetecek bilgi var mı?

• Konuya özgü kayda değerlik ölçütleri karşılanıyor mu?

Kaynak Sayısı ile Kaynak Niteliği Birbirinden Ayrılmalıdır

Çok sayıda bağlantının bulunması, otomatik olarak kayda değerlik oluşturmaz. Aynı basın bülteninin onlarca internet sitesinde yayımlanması, birbirinden bağımsız onlarca kaynak bulunduğu anlamına gelmez.

Bir kaynak değerlendirilirken dört temel özellik dikkate alınmalıdır:

Bağımsızlık: Yayın ile madde konusu arasında finansal, kurumsal, ailevi veya yönetsel bir ilişki bulunmamalıdır.

Güvenilirlik: Kaynağın editoryal denetim, doğrulama ve düzeltme mekanizmaları bulunmalıdır.

Kapsam derinliği: Konudan yalnızca bir cümleyle söz edilmesi yerine, konu hakkında anlamlı ve ayrıntılı bilgi verilmelidir.

İkincil nitelik: Kaynak, konu tarafından üretilen bilgileri doğrudan aktarmakla sınırlı kalmamalı; bağımsız editoryal değerlendirme veya anlatım içermelidir.

Wikipedia’nın güvenilir kaynaklar yönergesi, tartışmaya açık bilgilerin kaynağa dayanması gerektiğini ve kaynak gösterme sorumluluğunun bilgiyi ekleyen kullanıcıya ait olduğunu belirtir.

Wikipedia’nın Temel İçerik Politikalarına Hâkimiyet

Editör seçiminde incelenmesi gereken başlıca yeterliliklerden biri, Wikipedia’nın üç temel içerik politikasını birlikte uygulayabilme becerisidir:

• Tarafsız bakış açısı

• Doğrulanabilirlik

• Özgün araştırmalara yer vermeme

Bu ilkeler birbirinden bağımsız değildir. Bir bilgi doğru olsa bile güvenilir bir kaynakta yayımlanmamışsa Wikipedia’ya eklenmesi uygun olmayabilir. Aynı şekilde kaynakta yer alan bir bilgi, bağlamından çıkarılarak veya konuyu olduğundan daha önemli gösterecek biçimde sunulamaz.

Tarafsız Bakış Açısını Uygulayabilme

Tarafsızlık, yalnızca olumsuz ifadeler kullanmamak anlamına gelmez. Wikipedia’nın tarafsız bakış açısı politikası, konu hakkındaki görüşlerin kaynaklardaki ağırlıklarıyla orantılı ve belirli bir sonucu desteklemeyecek biçimde sunulmasını gerektirir.

Deneyimli bir editör aşağıdaki ifadelerin ansiklopedik olmadığını ayırt edebilmelidir:

• Alanının lider şirketidir.

• Sektörün en güvenilir markalarından biridir.

• Başarılı projelere imza atmıştır.

• Yenilikçi yaklaşımıyla dikkat çekmektedir.

• Müşteri memnuniyetini temel ilke edinmiştir.

• Kısa sürede büyük başarı elde etmiştir.

Bu tür ifadeler kurumsal tanıtım metinlerinde kullanılabilse de Wikipedia’da ancak açıkça atfedilmiş, güvenilir ve bağımsız bir kaynak tarafından destekleniyorsa sınırlı bir bağlamda yer alabilir.

Editör, metindeki sıfatları azaltmanın ötesinde, maddenin bölüm dağılımını da dengeli kurmalıdır. Örneğin şirketin ödüllerine geniş yer verilirken hukuki süreçlerin veya kamuoyuna yansıyan eleştirilerin tamamen çıkarılması, kaynakların genel görünümünü yansıtmayan seçici bir anlatım oluşturabilir.

Doğrulanabilirlik İlkesini Uygulayabilme

Wikipedia’da bir bilginin doğrulanabilir olması, okuyucunun bu bilginin güvenilir bir kaynakta yayımlandığını kontrol edebilmesi anlamına gelir. İtiraz edilmiş veya itiraz edilmesi muhtemel bilgilerin kaynağa dayandırılması gerekir. Kanıt sorumluluğu, bilgiyi maddeye ekleyen kullanıcıya aittir.

Bu nedenle editörün;

• Her cümleye gelişigüzel kaynak eklemek,

• Tek bir kaynağı bütün madde için kullanmak,

• Kaynakta bulunmayan sonuçlar çıkarmak,

• Bir kaynağın yalnızca başlığına dayanmak,

• Kaynakta yer alan sınırlı bir bilgiyi genişleterek aktarmak

yerine, her iddia ile kaynak arasındaki ilişkiyi ayrı ayrı değerlendirmesi gerekir.

Doğrulanabilirlik, “Bu bilgi doğrudur” beyanından farklıdır. Şirket arşivlerinde, kişisel belgelerde veya kurum içi kayıtlarda bulunan bilgiler doğru olabilir; ancak güvenilir ve yayımlanmış kaynaklarda yer almıyorsa Wikipedia maddesine eklenemeyebilir.

Özgün Araştırmadan Kaçınabilme

Wikipedia, editörlerin kendi analizlerini, çıkarımlarını veya yayımlanmamış bilgilerini yayımladığı bir alan değildir. Kaynaklarda ayrı ayrı bulunan bilgileri birleştirerek kaynakların açıkça ifade etmediği yeni bir sonuca ulaşmak da özgün sentez oluşturabilir.

Örneğin bir editör;

• Bir şirketin finansal verilerinden hareketle sektör lideri olduğu sonucunu çıkaramaz.

• Bir kişinin farklı ödüllerini birleştirerek uluslararası ölçekte tanındığını ileri süremez.

• Sosyal medya takipçi sayısını kullanarak kişinin kamuoyu üzerindeki etkisini yorumlayamaz.

• Birden fazla yerel haberi birleştirerek ulusal kayda değerlik oluştuğunu varsayamaz.

• Kaynakların kullanmadığı “ilk”, “tek”, “öncü” veya “lider” gibi tanımlamalar üretemez.

Deneyimli editör, kaynaklarda bulunmayan sonuçları metne eklemek yerine kaynakların açıkça desteklediği bilgileri aktarır.

Ücretli Katkı ve Çıkar Çatışması Kurallarını Bilmesi

Profesyonel Wikipedia desteği, doğası gereği ücretli katkı ve çoğu durumda çıkar çatışması kapsamında değerlendirilir. Bu konuların gizlenmesi, profesyonellik göstergesi değildir.

Wikimedia Kullanım Koşulları, ücret veya başka bir karşılık alan katkı sağlayıcıların ilgili işveren, müşteri, amaçlanan yararlanıcı ve bağlantılarını açıklamasını zorunlu tutar. Açıklama kullanıcı sayfasında, ilgili tartışma sayfasında veya değişiklik özetinde yapılabilir.

Türkçe Vikipedi’nin çıkar çatışması yönergesi de müşteri, işveren veya mali ilişki bulunan konularda yapılan düzenlemeleri çıkar çatışması kapsamında değerlendirir. Ücretli değişiklik yapan kullanıcıların ilişkilerini açıklamaları ve çıkar çatışması bulunan maddelerde doğrudan düzenleme yerine tartışma sayfalarından değişiklik önermeleri beklenebilir.

Ücretli Katkı Otomatik Olarak Yasak Değildir

Ücret karşılığında katkı yapılması ile ücretli ilişkinin gizlenmesi aynı durum değildir. Wikimedia Kullanım Koşulları bakımından belirleyici konulardan biri, ücretli ilişkinin gerekli biçimde açıklanmasıdır.

Bununla birlikte açıklama yapılması, hazırlanan içeriğin otomatik olarak kabul edileceği anlamına gelmez. Ücretli katkılar da diğer bütün katkılar gibi;

• Kayda değerlik,

• Tarafsızlık,

• Doğrulanabilirlik,

• Güvenilir kaynak kullanımı,

• Telif hakkı,

• Biçem,

• Topluluk değerlendirmesi kurallarına tabidir.

Şeffaflığı Risk Olarak Sunan Yaklaşımlar Sorgulanmalıdır

Bir editörün “Ücretli olduğumuz anlaşılmamalı”, “Hesaplar gizli tutulmalı” veya “Bağlantı açıklanırsa madde silinir” şeklindeki ifadeleri, Wikimedia Kullanım Koşullarıyla uyumlu bir çalışma anlayışına işaret etmez.

Şeffaflık, maddenin korunacağına ilişkin garanti sağlamaz. Ancak gerekli açıklamanın yapılmaması, içerik sorunlarından bağımsız olarak ayrıca davranışsal ve sözleşmesel bir sorun oluşturabilir.

Editörün Kaynak Analizi Becerisi Nasıl Değerlendirilir?

Kaynak seçimi, profesyonel Wikipedia çalışmalarının en fazla uzmanlık gerektiren aşamalarından biridir. Deneyimli editör, kaynakları yalnızca “kullanılabilir” ve “kullanılamaz” şeklinde iki gruba ayırmaz. Kaynağın hangi bilgi için ve ne ölçüde kullanılabileceğini belirler.

Birincil Kaynakları Doğru Sınırlarda Kullanması

Şirket internet siteleri, resmî biyografiler, faaliyet raporları, mahkeme belgeleri, ticaret sicili kayıtları, sosyal medya hesapları ve basın açıklamaları çoğunlukla birincil kaynak niteliğindedir.

Bu kaynaklar belirli ve tartışmasız bilgiler için kullanılabilir. Örneğin;

• Kuruluş tarihi,

• Resmî görev unvanı,

• Ürün adı,

• Yayın tarihi,

• Bir eserin teknik özellikleri

gibi bilgiler uygun bağlamda birincil kaynaklarla desteklenebilir.

Ancak birincil kaynaklar, konunun Wikipedia’da bağımsız bir maddeyi hak ettiğini göstermek için genellikle yeterli değildir. Kayda değerlik değerlendirmesinde bağımsız ikincil kaynaklara ihtiyaç duyulur.

Basın Bültenlerini Haberlerden Ayırabilmesi

Bir metnin ulusal veya yerel bir haber sitesinde yayımlanmış olması, içeriğin otomatik olarak bağımsız gazetecilik ürünü olduğu anlamına gelmez. Editörün aşağıdaki göstergeleri incelemesi gerekir:

• Metnin birçok sitede aynı biçimde yayımlanması,

• Yazar veya muhabir bilgisinin bulunmaması,

• İçeriğin tamamının şirket açıklamalarından oluşması,

• Ürün, hizmet veya iletişim bağlantılarının öne çıkarılması,

• “Advertorial”, “sponsorlu içerik” veya “basın bülteni” ibaresi,

• Eleştirel veya bağımsız değerlendirme bulunmaması,

• Metnin tanıtım diliyle hazırlanması.

Bu tür içerikler bazı olguları doğrulamak için sınırlı biçimde kullanılabilse de bağımsız kayda değerlik göstergesi olarak değerlendirilmemelidir.

Kaynağı İddia ile Eşleştirebilmesi

Her kaynak, maddedeki her bilgiyi desteklemez. Bir haber yalnızca kişinin bir etkinliğe katıldığını bildiriyorsa bu kaynak, kişinin mesleki etkisi veya tanınırlığı hakkında genel bir iddiayı desteklemez.

Editörün kaynakları cümle cümle incelemesi ve şu soruya cevap vermesi gerekir:

Kaynak, metindeki iddiayı açık ve doğrudan biçimde destekliyor mu?

Bu yaklaşım, kaynak sayısını artırmaktan daha önemlidir.

Ansiklopedik Metin Yazma Yeteneği

Wikipedia metni, basın bülteni, özgeçmiş, kurumsal hakkımızda yazısı veya arama motoru optimizasyonu amacıyla hazırlanmış tanıtım içeriği değildir.

Deneyimli bir editörün metin yazarken;

• Kaynaklarda yer almayan övgü ifadelerini çıkarması,

• Kurumsal sloganları kullanmaması,

• Ürün ve hizmet ayrıntılarını katalog biçiminde sıralamaması,

• Kariyer geçmişini özgeçmiş formatında aktarmaması,

• Gereksiz tarih ve görev listelerini azaltması,

• Bilgileri ansiklopedik önem sırasına göre düzenlemesi,

• Tartışmalı bilgileri uygun atıfla vermesi,

• Maddenin konusuyla ilgisiz ayrıntıları elemesi

beklenir.

Giriş Bölümünü Dengeli Kurabilmesi

Wikipedia maddesinin giriş bölümü, konunun temel kimliğini ve ansiklopedik önemini özetlemelidir. Giriş bölümünde bütün ödüllerin, projelerin, müşteri adlarının veya kurumsal hizmetlerin sıralanması uygun değildir.

İyi hazırlanmış bir giriş bölümü genellikle;

• Konunun kim veya ne olduğunu,

• Temel faaliyet alanını,

• Kaynaklarda öne çıkan yönünü,

• Gerekli olduğunda tarihsel veya toplumsal bağlamını

kısa ve tarafsız biçimde açıklar.

Olumsuz Bilgileri Otomatik Olarak Çıkarmaması

Tarafsızlık, yalnızca olumlu bilgilerin yayımlanması anlamına gelmez. Bağımsız ve güvenilir kaynaklarda konu hakkında önemli eleştiriler, hukuki süreçler veya tartışmalar bulunuyorsa bunlar maddenin kapsamıyla orantılı biçimde ele alınabilir.

Editörün görevi olumsuz bilgileri saklamak veya öne çıkarmak değil, kaynaklardaki ağırlığı dengeli biçimde yansıtmaktır.

Yaşayan İnsanların Biyografilerinde Deneyim

Yaşayan kişiler hakkındaki maddeler, Wikipedia’nın daha sıkı içerik uyguladığı alanlardan biridir. Bu maddelerde kaynaksız, zayıf kaynaklı veya tartışmalı bilgilerin kişinin hayatını ve itibarını etkileyebileceği kabul edilir. Bu nedenle doğrulanabilirlik, tarafsızlık ve özgün araştırmadan kaçınma ilkelerinin özellikle dikkatli uygulanması gerekir.

Yaşayan bir kişi hakkında çalışma yapacak editörün;

• İddiaların niteliğine uygun kaynak seçmesi,

• Olumsuz ve tartışmalı bilgileri yüksek kaliteli kaynaklarla desteklemesi,

• Söylenti ve sosyal medya iddialarını kullanmaması,

• Kişisel hayatla ilgili gereksiz ayrıntıları elemesi,

• Mahkeme ve soruşturma süreçlerini hukuki statülerine uygun ifadelerle aktarması,

• Suçlama, soruşturma, dava, mahkûmiyet ve beraat kavramlarını birbirine karıştırmaması,

• Özel hayatın gizliliğine dikkat etmesi

beklenir.

Bir kişinin kamuya açık olması, o kişi hakkındaki her bilginin ansiklopedik olduğu anlamına gelmez.

Editörün Katkı Geçmişi Nasıl İncelenmelidir?

Wikipedia kullanıcılarının yaptığı değişiklikler, tartışmalar ve bazı topluluk işlemleri kamuya açıktır. Bu geçmiş incelenirken yalnızca toplam değişiklik sayısına bakılmamalıdır.

İncelenebilecek Göstergeler

• Farklı konu alanlarında katkı yapıp yapmadığı,

• Yeni madde oluşturma deneyimi,

• Kaynak ekleme ve kaynak düzeltme çalışmaları,

• Tarafsızlık ve reklam şablonlarına yol açan değişiklikler,

• Silinmeye aday gösterilen maddelerdeki tutumu,

• Tartışma sayfalarında gerekçe sunma biçimi,

• Toplulukla iletişim dili,

• Geri alınan değişikliklerin oranı ve nedenleri,

• Telif hakkı ihlali uyarıları,

• Çıkar çatışması açıklamaları,

• Kullanıcı hesabı üzerindeki engel kayıtları.

Editörün Kendi Hazırladığı Maddeleri Sahiplenmemesi

Wikipedia maddelerinin belirli bir editöre, müşteriye veya madde konusuna ait olduğu kabul edilmez. Bir madde yayımlandıktan sonra diğer kullanıcılar tarafından değiştirilebilir, genişletilebilir, kısaltılabilir, başka bir maddeyle birleştirilebilir veya silinmeye aday gösterilebilir. Wikipedia’nın maddelerin mülkiyeti yaklaşımı, hiçbir kullanıcının bir madde üzerinde özel sahiplik iddiasında bulunamayacağını belirtir.

Bu nedenle “Maddeyi yalnızca ben düzenleyebilirim”, “Başka editörlerin değişiklik yapmasını engellerim” veya “İçeriğin kontrolü her zaman bizde olur” biçimindeki ifadeler Wikipedia’nın işleyişiyle bağdaşmaz.

Topluluk Süreçlerine Hâkimiyet

Wikipedia yalnızca teknik olarak metin girilen bir platform değildir. İçerik kararlarının önemli bir bölümü topluluk incelemesi, tartışma ve fikir birliği süreçleriyle şekillenir.

Deneyimli editörün aşağıdaki süreçleri bilmesi beklenir:

• Tartışma sayfası kullanımı,

• Değişiklik özeti yazımı,

• Kaynak ve tarafsızlık şablonlarına cevap verme,

• Silinmeye aday gösterme tartışmaları,

• Hızlı silme kriterleri,

• Madde birleştirme ve yönlendirme işlemleri,

• Değişiklik savaşlarından kaçınma,

• Hizmetli ve deneyimli kullanıcılarla iletişim,

• Fikir birliği oluşmadığında izlenecek yöntemler.

Eleştiriye Verilen Tepki Önemlidir

Bir editörün deneyimi, yalnızca maddeyi oluştururken değil, yapılan eleştirilere verdiği cevapta da görülebilir.

Profesyonel yaklaşım;

• Eleştiriyi kişisel saldırı olarak değerlendirmemeyi,

• Kaynak ve politika temelli açıklama yapmayı,

• Aynı değişikliği sürekli geri eklememeyi,

• Tartışma sayfasını kullanmayı,

• Topluluk kararlarını kabul etmeyi,

• Yeni kaynak ortaya çıktığında değerlendirmeyi yeniden yapmayı

gerektirir.

Silinme Riskini Önceden Açıklayabilmesi

Wikipedia’da yayımlanan hiçbir madde için kalıcı yayın garantisi verilemez. Bir konu yeterli bağımsız kaynaklara sahip değilse madde silinmeye aday gösterilebilir. Kayda değerlik kriterlerini karşılamayan konuların başka bir maddeyle birleştirilmesi veya silinmesi gündeme gelebilir.

Deneyimli editör, çalışmaya başlamadan önce muhtemel riskleri açıklayabilmelidir:

• Kayda değerlik itirazı,

• Reklam veya taraflı anlatım şablonu,

• Yetersiz kaynaklandırma,

• Hızlı silme adaylığı,

• Silinmeye aday gösterme tartışması,

• Telif hakkı ihlali,

• Çıkar çatışması incelemesi,

• Maddenin taslak alana taşınması,

• İçeriğin başka bir maddeyle birleştirilmesi.

Garanti Yerine Olasılık ve Gerekçe Sunulmalıdır

Profesyonel değerlendirme, kesin sonuç vaat etmek yerine mevcut kaynaklara dayalı bir risk analizi sunar.

Örneğin aşağıdaki türde bir değerlendirme yapılabilir:

• Kaynakların bir bölümü bağımsız değildir.

• Ulusal yayınlarda kapsamlı inceleme sınırlıdır.

• Konuya özgü kayda değerlik kriterlerinden bazıları karşılanmaktadır.

• Mevcut kaynaklarla kısa bir madde oluşturulabilir ancak silinme tartışması riski bulunmaktadır.

• Yeni tanıtım haberleri yerine bağımsız editoryal kapsam gerekmektedir.

• Yaşayan kişi biyografisi olduğu için tartışmalı iddialarda daha güçlü kaynaklara ihtiyaç vardır.

Bu tür açıklamalar, maddenin mutlaka kabul edileceği veya silineceği anlamına gelmez; kararın hangi ölçütlere göre değerlendirileceğini gösterir.

Çoklu Hesap ve Gizli Yöntemler Konusundaki Yaklaşım

Birden fazla hesabın farklı kişiler gibi gösterilerek aynı konuda fikir birliği oluşturmak, tartışmalara birden fazla kullanıcıyla katılmak veya topluluk denetiminden kaçmak için kullanılması kuklacılık kapsamında değerlendirilebilir. Türkçe Vikipedi politikası, bu tür çoklu hesap kullanımının uygun olmadığını ve kuklacılığın engelleme sonucuna yol açabileceğini belirtir.

Aşağıdaki yöntemler ciddi risk göstergeleridir:

• Aynı madde için çok sayıda gizli hesap kullanılması,

• Silinme tartışmasında birden fazla hesapla görüş bildirilmesi,

• Engellenen hesabın yerine yeni hesap açılması,

• Müşteriler adına farklı kişiler gibi davranılması,

• Hesaplar arasındaki ilişkinin gizlenmesi,

• Başka kullanıcıları yanıltacak yapay destek görüntüsü oluşturulması.

Bir editörün birden fazla hesabının bulunması her durumda ihlal anlamına gelmeyebilir. Ancak hesapların topluluğu yanıltmak, denetimden kaçmak veya fikir birliğini etkilemek amacıyla kullanılması politika ihlali oluşturur.

Hesap ve Bilgi Güvenliği

Profesyonel destek alınırken editörün müşteriden kişisel Wikipedia hesabının şifresini istemesi gerekli değildir. Wikimedia Kullanım Koşulları, kullanıcıların kendi şifrelerini ve güvenlik bilgilerini korumaktan sorumlu olduğunu belirtir.

Müşterinin hesabı üzerinden değişiklik yapılması;

• Ücretli katkının kim tarafından gerçekleştirildiğini belirsizleştirebilir,

• Hesap güvenliği riski oluşturabilir,

• Değişiklik geçmişinin yanlış kişiye ait görünmesine neden olabilir,

• Çıkar çatışması açıklamasını zorlaştırabilir.

Editör, kendi hesabı ve kendi sorumluluğu üzerinden şeffaf biçimde hareket etmelidir.

Telif Hakkı Bilgisi

Wikipedia’ya başka internet sitelerinden, basın bültenlerinden, kurumsal biyografilerden veya kitaplardan metin kopyalanması telif hakkı sorunu oluşturabilir.

Bir metnin kurum tarafından hazırlanmış veya müşteriye ait olması, Wikipedia’ya aynen aktarılabileceği anlamına gelmez. Wikipedia’ya eklenen metinler serbest lisans koşulları kapsamında yayımlanır. Bu nedenle editörün kaynaklardaki bilgileri özgün cümle yapısıyla ve ansiklopedik üslupla yeniden ifade etmesi gerekir.

Telif hakkı konusunda deneyimli bir editör;

• Metinleri doğrudan kopyalamaz,

• Yakın anlamlı birkaç sözcük değiştirerek içerik aktarmaya çalışmaz,

• Uzun alıntılardan kaçınır,

• Görsellerin lisans durumunu inceler,

• Logo ve portre kullanım koşullarını ayırır,

• Serbest lisanslı ve adil kullanım kapsamındaki dosyaları birbirine karıştırmaz.

Teknik Wikipedia Bilgisi

Politika bilgisi kadar teknik uygulama becerisi de önemlidir. Editörün en azından aşağıdaki konularda yeterli olması beklenir:

• Viki metni biçimlendirmesi,

• Kaynak şablonları,

• Arşiv bağlantıları,

• Bilgi kutuları,

• Kategoriler,

• İç bağlantılar,

• Dış bağlantılar,

• Vikiveri bağlantıları,

• Görsel lisansları,

• Madde adlandırma kuralları,

• Yönlendirme ve anlam ayrımı sayfaları,

• Taslak ve kullanıcı alt sayfaları,

• Değişiklik özetleri.

Bununla birlikte teknik olarak düzgün hazırlanmış bir madde, kayda değerlik veya tarafsızlık sorunlarını ortadan kaldırmaz. Biçimsel yeterlilik ile ansiklopedik uygunluk birbirinden ayrı değerlendirilmelidir.

Editöre Sorulabilecek Sorular

Bir çalışma başlamadan önce editöre aşağıdaki sorular yöneltilebilir:

1. Konunun kayda değerliğini hangi kaynaklara dayanarak değerlendiriyorsunuz?

2. Bağımsız kaynaklarla kurumsal veya sponsorlu kaynakları nasıl ayırıyorsunuz?

3. Konuya özgü hangi Wikipedia kriterleri uygulanıyor?

4. Mevcut kaynakların zayıf yönleri nelerdir?

5. Silinme veya itiraz riskini hangi düzeyde görüyorsunuz?

6. Ücretli katkı ve çıkar çatışması açıklaması nasıl yapılacak?

7. Metin yayımlanmadan önce kaynak–iddia eşleştirmesi sunulacak mı?

8. Madde topluluk tarafından değiştirilirse nasıl bir süreç izlenecek?

9. Silinme tartışması açılması durumunda hangi hizmetler çalışma kapsamına dahildir?

10. Kullanılacak hesabın katkı geçmişi incelenebilir mi?

11. Daha önce hazırlanan benzer konu türlerinden örnekler var mı?

12. Maddenin kalıcı kalacağına ilişkin garanti veriliyor mu?

13. Telif hakkı ve görsel lisansları nasıl kontrol ediliyor?

14. Olumsuz veya tartışmalı kaynaklar metinde nasıl ele alınacak?

15. Çalışmanın hangi bölümleri için ek ücret talep edilebilir?

Bu soruların amacı editörden kesin sonuç sözü almak değil, çalışma yönteminin politika temelli ve şeffaf olup olmadığını anlamaktır.

Editör Seçiminde Dikkat Edilmesi Gereken Uyarı İşaretleri

Aşağıdaki ifadeler veya uygulamalar dikkatle değerlendirilmelidir:

Kalıcı Yayın Garantisi Verilmesi

Wikipedia maddeleri topluluk tarafından değiştirilebilir veya silinmeye aday gösterilebilir. Hiçbir editör, topluluğun gelecekteki kararlarını kesin olarak kontrol edemez.

Kaynak Analizi Yapılmadan Madde Sözü Verilmesi

Konuyu ve kaynakları incelemeden “uygundur” değerlendirmesi yapılması, kayda değerlik analizinin yeterince gerçekleştirilmediğini gösterebilir.

Sponsorlu Haberlerin Bağımsız Kaynak Olarak Sunulması

Ücretli basın içerikleri, basın bültenleri ve kurumsal açıklamalar her durumda bağımsız editoryal kaynak sayılmaz.

Ücretli İlişkinin Gizleneceğinin Söylenmesi

Ücretli katkı ilişkisinin gerekli biçimde açıklanmaması, Wikimedia Kullanım Koşullarıyla çelişebilir.

Çok Sayıda Hesap Kullanılması

Farklı hesapların aynı maddeyi desteklemek veya topluluk kararlarını etkilemek için kullanılması kuklacılık şüphesi doğurabilir.

Olumsuz Bilgilerin Tamamen Kaldırılacağının Vaat Edilmesi

Güvenilir kaynaklarda yer alan ve konu açısından önemli olan bilgilerin yalnızca istenmediği için çıkarılması tarafsızlık politikasıyla bağdaşmaz.

Wikipedia Hesap Şifresinin İstenmesi

Editörün müşterinin hesabına giriş yapmasına çoğu çalışma modelinde ihtiyaç yoktur. Hesap bilgileri üçüncü kişilerle paylaşılmamalıdır.

Yalnızca Yayın Sayısına Odaklanılması

“On haber yeterlidir” veya “Yirmi bağlantı varsa madde kesin kabul edilir” gibi sabit formüller, kaynakların niteliğini ve konuya özgü ölçütleri dikkate almaz.

Silinme Durumunda Sürekli Yeniden Madde Açılması

Silinen bir maddenin sorunlar giderilmeden farklı hesaplarla tekrar oluşturulması, topluluk kararını aşmaya yönelik davranış olarak değerlendirilebilir.

Hizmet Kapsamı Nasıl Karşılaştırılmalıdır?

Farklı editörlerden alınan teklifler yalnızca ücret üzerinden karşılaştırılmamalıdır. Teklifin hangi işlemleri içerdiği açıkça incelenmelidir.

Çalışma kapsamı şu aşamalardan oluşabilir:

• Ön kayda değerlik analizi,

• Kaynak envanteri çıkarılması,

• Kaynakların bağımsızlık ve güvenilirlik kontrolü,

• Konuya özgü kriterlerin incelenmesi,

• Risk raporu hazırlanması,

• Ansiklopedik taslak yazımı,

• Kaynakların viki biçiminde düzenlenmesi,

• Ücretli katkı açıklaması,

• Tartışma sayfası iletişimi,

• Topluluk geri bildirimlerine göre düzenleme,

• Silinme tartışmasının takip edilmesi,

• Görsel ve lisans kontrolü,

• Vikiveri ve kategori düzenlemeleri.

Her teklif bu hizmetlerin tamamını içermek zorunda değildir. Ancak hangi işlemlerin dâhil olduğu, hangilerinin ayrıca ücretlendirileceği ve hangi sonuçların garanti edilmediği açıkça belirtilmelidir.

Deneyimli Editör Değerlendirme Tablosu

Wikipedia Editörü Seçiminde Yaygın Yanlış Varsayımlar

“Eski Hesapla Oluşturulan Madde Silinmez”

Maddenin değerlendirilmesinde temel unsur hesabın yaşı değil, konunun kayda değerliği ve içeriğin politikalara uygunluğudur. Eski hesaplar tarafından oluşturulan maddeler de silinebilir.

“Çok Sayıda Haber Varsa Madde Kesin Uygundur”

Kaynakların sayısından çok bağımsızlığı, güvenilirliği ve kapsam derinliği önemlidir. Aynı basın bülteninin farklı sitelerde yayımlanması çoklu bağımsız kaynak oluşturmaz.

“Editör Kayda Değerlik Oluşturabilir”

Editör mevcut kaynakları analiz edebilir ve uygun içeriği hazırlayabilir. Ancak yayımlanmamış bir kayda değerliği yazım yoluyla oluşturamaz. Kayda değerlik, konu hakkında bağımsız kaynaklarda oluşan kapsamdan kaynaklanır.

“Ücret Ödenen Madde Müşteriye Aittir”

Wikipedia maddeleri hiçbir kişi, kurum, müşteri veya editöre ait değildir. Yayımlandıktan sonra topluluk tarafından düzenlenebilir.

“Olumsuz Bilgiler Yazılmayabilir”

Güvenilir kaynaklarda kapsamlı biçimde ele alınan ve konu açısından önem taşıyan olumsuz bilgilerin tamamen çıkarılması tarafsızlık sorunu oluşturabilir.

“Madde Bir Kez Onaylandıktan Sonra Kalıcıdır”

Wikipedia’da geleneksel anlamda tek aşamalı ve kesin bir onay sistemi bulunmaz. Maddeler daha sonra yeniden incelenebilir, değiştirilebilir veya silinmeye aday gösterilebilir.

Karar Verirken Uygulanabilecek Beş Aşamalı Model

1. Konunun Uygunluğunu İnceleyin

Öncelikle kişi, şirket, kurum veya eserin bağımsız kaynaklarda yeterli ölçüde ele alınıp alınmadığını belirleyin.

2. Editörün Kaynak Analizini Değerlendirin

Editörün yalnızca bağlantı listesi sunup sunmadığını değil, her kaynağın neden kullanılabilir veya yetersiz olduğunu açıklayıp açıklamadığını inceleyin.

3. Şeffaflık Yaklaşımını Kontrol Edin

Ücretli katkı ve çıkar çatışması açıklamasının nasıl yapılacağını sorun. Gizlilik ile politika ihlalinin birbirine karıştırılmadığından emin olun.

4. Süreci ve Sınırları Öğrenin

Taslak, yayın, topluluk geri bildirimi, silinme tartışması ve sonraki düzenlemelerin hizmet kapsamındaki yerini belirleyin.

5. Garanti Değil Gerekçe Arayın

Kesin sonuç vaatlerinden çok, kaynaklara ve politikalara dayalı gerekçeli değerlendirmeleri dikkate alın.

Deneyimli bir Wikipedia editörü seçimi, yalnızca metin yazma kabiliyetinin veya kullanıcı hesabının yaşının değerlendirilmesiyle yapılamaz. Kayda değerlik analizi, kaynak sınıflandırması, tarafsızlık, doğrulanabilirlik, özgün araştırmadan kaçınma, ücretli katkı şeffaflığı ve topluluk süreçlerine uyum birlikte incelenmelidir.

Nitelikli editoryal yaklaşım, Wikipedia’da bir madde oluşturmayı kesin sonuçlu bir yayın işlemi olarak sunmaz. Konunun mevcut kaynaklarını değerlendirir, içerik sınırlarını açıklar, olası riskleri belirtir ve topluluk denetiminin sürecin doğal bir parçası olduğunu kabul eder.

Bu çerçevede deneyim, istenen her bilgiyi maddeye ekleyebilmek değil; hangi bilginin neden eklenebileceğini, hangisinin neden çıkarılması gerektiğini ve hangi durumda bağımsız bir madde oluşturulmamasının daha doğru olacağını açıklayabilme yeterliliğidir.