Profesyonel Wikipedia Editörü
Profesyonel Wikipedia editörü; kişi, şirket, kurum, eser veya organizasyonlarla ilgili içerikleri Wikipedia’nın kayda değerlik, doğrulanabilirlik, tarafsızlık ve çıkar çatışması kurallarına göre değerlendiren uzmandır. Bu rehberde ücretli editörlük desteğinin kapsamı, çalışma yöntemi, etik sınırları ve seçim kriterleri açıklanmaktadır.
Wikipedia’da bir madde oluşturmak, mevcut bir maddeyi geliştirmek veya hatalı bilgilerin düzeltilmesini sağlamak; sıradan bir metin yazarlığı çalışmasından farklıdır. Ansiklopedide yer alacak içeriklerin yalnızca dil bilgisi açısından düzgün olması yeterli değildir. Konunun **ansiklopedik kayda değerliği**, kullanılan kaynakların niteliği, anlatımın tarafsızlığı, bilgilerin doğrulanabilirliği ve editörün konuyla ilişkisi birlikte değerlendirilir.
Bu nedenle kişi, şirket ve kurumlar zaman zaman **profesyonel Wikipedia editörü** veya **ücretli Wikipedia editörlüğü desteği** arayabilmektedir. Ancak profesyonel destek alınması, bir konunun otomatik olarak Wikipedia’da yer alabileceği, hazırlanan metnin yayımlanacağı veya yayımlanan bir maddenin kalıcı olacağı anlamına gelmez.
Wikipedia topluluk tarafından yönetilen, içerikleri gönüllü kullanıcılarca incelenebilen ve değiştirilebilen bağımsız bir ansiklopedidir. Profesyonel bir editörün temel işlevi, müşterinin istediği sonucu garanti etmek değil; konuyu ansiklopedinin politikaları çerçevesinde analiz etmek, riskleri açıklamak ve uygulanabilir bir editoryal yöntem oluşturmaktır.
Profesyonel Wikipedia Editörü Nedir?
**Profesyonel Wikipedia editörü**, Wikipedia’nın içerik politikaları, teknik yazım sistemi, kaynak standartları ve topluluk işleyişi konusunda bilgi sahibi olan; bu bilgi ve deneyimini ücret karşılığında sunan kişidir.
Bu tanım, Wikipedia tarafından verilen resmî bir mesleki unvan veya yetki belgesini ifade etmez. Genellikle aşağıdaki alanlarda hizmet veren editörleri tanımlamak için kullanılır:
* Bir kişi, şirket veya kurumun **Wikipedia’ya uygunluğunu analiz etmek**
* Bağımsız ve güvenilir kaynakları incelemek
* Kayda değerlik sorunlarını tespit etmek
* Ansiklopedik taslak hazırlamak
* Mevcut maddelerdeki kaynak ve tarafsızlık problemlerini belirlemek
* Tartışma sayfaları üzerinden değişiklik önermek
* Silinmiş veya reddedilmiş maddelerin gerekçelerini incelemek
* Wikipedia biçimlendirmesi, kaynak kodu ve şablon yapısını uygulamak
* Çıkar çatışması ve ücretli katkı açıklamalarını yerine getirmek
Profesyonel editörlük ile halkla ilişkiler, reklam yazarlığı ve kurumsal tanıtım metni hazırlama faaliyetleri birbirinden ayrılmalıdır. Wikipedia maddeleri, bir kişi veya kuruluşun kendisini nasıl tanımlamak istediğine göre değil, **bağımsız kaynakların o konu hakkında ne yayımladığına göre** oluşturulur.
Gönüllü Editör ile Profesyonel Editör Arasındaki Fark
Wikipedia’nın temelini gönüllü editörler oluşturur. Gönüllü kullanıcılar herhangi bir ücret almadan maddeler oluşturabilir, kaynak ekleyebilir, hataları düzeltebilir ve topluluk tartışmalarına katılabilir.
Profesyonel editör ise belirli bir kişi veya kurumdan ücret aldığı için **mali bağlantıya** ve dolayısıyla çıkar çatışmasına sahiptir. Çıkar çatışması, editörün kötü niyetli olduğu anlamına gelmez; editörün konuya ilişkin bağımsızlığını etkileyebilecek bir ilişkinin bulunduğunu ifade eder. Türkçe Vikipedi yönergesi; müşteriler, işverenler ve mali ilişki bulunan konular hakkındaki katkıları çıkar çatışması kapsamında değerlendirmektedir.
Bu nedenle ücretli editörün, bağımsız bir gönüllü editör gibi hareket etmesi mümkün değildir. Ücretli çalışma ilişkisi açıklanmalı ve düzenlemelerde daha yüksek bir şeffaflık standardı uygulanmalıdır.
Neden Profesyonel Wikipedia Editörü Desteğine İhtiyaç Duyulur?
Wikipedia’nın teknik olarak herkes tarafından düzenlenebilmesi, her kullanıcının politika ve yönergeleri doğru uygulayabileceği anlamına gelmez. Özellikle kişi, şirket ve markalarla ilgili maddelerde yapılan hatalar; içeriğin reklam olarak değerlendirilmesine, kaynakların reddedilmesine, taslağın yayımlanmamasına veya maddenin silinme tartışmasına açılmasına neden olabilir.
Profesyonel desteğe başvurulmasının başlıca nedenleri şunlardır:
Kayda Değerlik Durumunun Belirlenmesi
Bir konunun tanınmış, başarılı, eski veya ticari bakımdan güçlü olması tek başına Wikipedia maddesi için yeterli değildir. Temel soru, konu hakkında **bağımsız, güvenilir, ikincil ve kapsamlı kaynakların** bulunup bulunmadığıdır.
Wikipedia’nın genel kayda değerlik yaklaşımına göre bir konu; kendisinden bağımsız, güvenilir ve birden fazla ikincil kaynakta yeterli derinlikte ele alınmışsa ansiklopedik açıdan kayda değer kabul edilebilir. Şirketin kendi internet sitesi, basın bültenleri, reklam içerikleri, özgeçmişler ve öz yayın niteliğindeki materyaller bağımsız kaynak olarak değerlendirilmez.
Profesyonel editörün ilk görevi metin yazmak değil, bu kaynak yapısının gerçekten mevcut olup olmadığını belirlemektir.
Kaynakların Niteliğinin İncelenmesi
Wikipedia açısından her internet sitesi veya haber metni aynı değere sahip değildir. Kaynağın değerlendirilmesinde şu ölçütler önem taşır:
* Kaynağın konudan bağımsız olması
* Editoryal denetime sahip olması
* Haberin yalnızca basın bülteni aktarımından oluşmaması
* Konuyu yüzeysel olarak değil, belirli bir derinlikte incelemesi
* Kaynak ile konu arasında ticari veya kurumsal bağlantı bulunmaması
* Bilginin açık biçimde doğrulanabilmesi
* Kaynağın ilgili iddiayı doğrudan desteklemesi
Bir haberde kişi veya şirket adının yalnızca geçmesi, o kaynağın kayda değerlik oluşturduğu anlamına gelmez. Önemli olan; kaynağın konuyu ne ölçüde bağımsız biçimde ele aldığıdır.
Tanıtım Dili ile Ansiklopedik Dilin Ayrılması
Kurumsal tanıtım metinlerinde kullanılan dil ile Wikipedia’nın kabul ettiği ansiklopedik dil arasında belirgin farklar vardır.
“Alanında lider”, “yenilikçi”, “öncü”, “saygın”, “başarılı”, “sektöre yön veren” ve “müşteri odaklı” gibi ifadeler, bağımsız ve güvenilir kaynaklarla açıkça desteklenmediği sürece ansiklopedik kabul edilmez. Bu ifadeler kaynaklandırılmış olsa bile konuya yersiz önem veriyor veya pazarlama amacı taşıyorsa metinden çıkarılabilir.
Wikipedia’nın tarafsız bakış açısı politikası, tüm önemli görüşlerin kaynaklardaki ağırlıkları oranında, adil ve eğilimden uzak biçimde sunulmasını gerektirir. Tartışmalı konularda editörün hangi görüşün doğru olduğunu belirlemesi değil, yayımlanmış görüşleri uygun biçimde aktarması beklenir.
Teknik Wikipedia Yazımının Uygulanması
Bir Wikipedia maddesinde yalnızca içerik değil, teknik yapı da önemlidir. Profesyonel editörün aşağıdaki konulara hâkim olması beklenir:
* Viki metin biçimlendirmesi
* Kaynak şablonları
* Dipnot sistemi
* Bilgi kutuları
* İç bağlantılar
* Kategoriler
* Tarih ve sayı biçimleri
* Madde adlandırma kuralları
* Görsel lisansları
* Vikiveri bağlantıları
* Tartışma sayfası kullanımı
* Değişiklik özetleri
* Taslak ve deneme alanları
Teknik biçimlendirme tek başına bir maddeyi uygun hâle getirmez. Ancak doğru teknik yapı, bilgilerin kontrol edilebilirliğini ve içeriğin ansiklopedi standartlarına göre incelenmesini kolaylaştırır.
Profesyonel Wikipedia Editörünün Bilmesi Gereken Temel Politikalar
Wikipedia editörlüğü yalnızca uygulama deneyimine değil, içerik politikalarının birlikte yorumlanmasına dayanır. Bir profesyonel editörün en azından aşağıdaki temel kuralları ayrıntılı biçimde bilmesi gerekir.
Tarafsız Bakış Açısı
**Tarafsız bakış açısı**, Wikipedia’nın temel içerik politikalarından biridir. Bir madde, konuyu övmek veya eleştirmek amacıyla değil, güvenilir kaynaklarda yayımlanan bilgileri dengeli biçimde aktarmak amacıyla yazılmalıdır.
Tarafsızlık şu anlama gelmez:
* Konu hakkındaki bütün görüşlere eşit miktarda yer vermek
* Eleştirel bilgileri çıkarmak
* Olumlu ve olumsuz cümle sayılarını eşitlemek
* Her iddiaya karşıt bir görüş eklemek
* Tartışmalı bilgileri görmezden gelmek
Tarafsızlık, kaynaklarda yer alan başlıca görüş ve bilgilerin **kaynaklardaki ağırlıklarıyla orantılı olarak** sunulmasıdır. Azınlık görüşlerine veya önemsiz ayrıntılara gereğinden fazla yer verilmesi de tarafsızlık ihlali oluşturabilir.
Doğrulanabilirlik
Wikipedia’da bir bilginin doğru olduğuna inanılması yeterli değildir. Okuyucunun bu bilginin güvenilir bir kaynakta yayımlandığını kontrol edebilmesi gerekir.
Doğrulanabilirlik politikasına göre maddeler yalnızca güvenilir kaynaklarda yayımlanmış materyalleri içermelidir. Yeni bir bilgi ekleyen kullanıcı, bu bilgiyi destekleyen kaynağı göstermekle yükümlüdür. Kaynaklandırılmayan veya güvenilir bir kaynağa dayanmayan bilgiler çıkarılabilir.
Bu nedenle aşağıdaki materyaller her zaman yeterli kabul edilmez:
* Şirket tarafından hazırlanan kurumsal sunumlar
* Yayımlanmamış sözleşmeler
* Kişisel arşiv belgeleri
* Editöre özel olarak gönderilen bilgiler
* Sosyal medya paylaşımları
* Doğrulanamayan ödül ve başarı beyanları
* Müşterinin sözlü açıklamaları
* Kamuya açık olmayan ticari veriler
Bilginin gerçek olması ile Wikipedia’da kullanılabilir olması aynı şey değildir.
Özgün Araştırmalara Yer Vermemek
Wikipedia yeni bir görüşün, teorinin, yorumun veya sonucun ilk kez yayımlandığı yer değildir. Maddelerdeki bilgiler daha önce güvenilir kaynaklarda yayımlanmış olmalıdır.
Bir editör, iki ayrı kaynaktaki bilgiyi birleştirerek kaynakların açıkça ulaşmadığı yeni bir sonuç ortaya koyamaz. Kaynak A ve kaynak B doğru olsa bile, bunlardan çıkarılan C sonucu daha önce güvenilir bir kaynakta yayımlanmamışsa bu çıkarım **özgün sentez** olarak değerlendirilebilir.
Wikipedia’nın ilgili politikası, maddelerin yayımlanmış birincil ve ikincil kaynaklardan derlenen bilgilere dayanmasını; kişisel analizlerin, yeni yorumların ve yayımlanmamış sentezlerin maddelere eklenmemesini öngörmektedir.
Kayda Değerlik
**Kayda değerlik**, bir konunun bağımsız bir ansiklopedi maddesine sahip olup olamayacağını belirleyen temel ölçüttür.
Kayda değerlik aşağıdakilerle aynı anlama gelmez:
* Tanınmış olmak
* Sosyal medyada çok takipçiye sahip olmak
* Televizyona çıkmış olmak
* Yüksek ciroya ulaşmak
* Belirli sayıda çalışanı bulunmak
* Çok sayıda ödül kazanmak
* Uzun süredir faaliyet göstermek
* Arama motorlarında görünür olmak
* Hakkında çok sayıda kısa haber bulunmak
Bu unsurlar kaynaklarda kapsamlı biçimde incelenmişse kayda değerlik değerlendirmesine katkı sağlayabilir. Ancak bağımsız ve derinlemesine kaynaklar bulunmadığında tek başlarına yeterli olmayabilir.
Çıkar Çatışması
Bir editörün kendisi, ailesi, müşterisi, işvereni veya mali bağlantısı bulunan bir konu hakkında çalışması **çıkar çatışması** oluşturur.
Çıkar çatışması bulunan editörlerin ilgili maddeleri doğrudan ve açıklama yapmadan düzenlemeleri önerilmez. Bunun yerine editör, bağlantısını açıklayarak tartışma sayfasında değişiklik talebinde bulunabilir ve önerisinin bağımsız kullanıcılarca incelenmesini bekleyebilir.
Yaşayan İnsanların Biyografileri
Yaşayan kişiler hakkındaki içeriklerde doğrulanabilirlik, kaynak güvenilirliği ve tarafsızlık standartları daha sıkı uygulanır. Tartışmalı, itibar etkileyebilecek veya eleştirel bilgilerin güçlü kaynaklara dayanması gerekir.
Yaşayan insanların biyografileri politikası, bu tür maddelerin ilgili kişinin hayatını etkileyebileceğini ve temel içerik politikalarının azami ölçüde gözetilmesi gerektiğini belirtmektedir. Kaynaksız veya zayıf kaynaklı ihtilaflı içeriklerin çıkarılması gerekir.
Bu durum, kişi hakkındaki bütün olumsuz bilgilerin silinebileceği anlamına gelmez. Güvenilir kaynaklarda yayımlanmış ve ansiklopedik açıdan önemli olan tartışmalı bilgiler, kaynaklardaki ağırlığına uygun biçimde maddede yer alabilir.
Ücretli Wikipedia Editörlüğü Yasak mıdır?
Ücret karşılığında Wikipedia’ya katkı sağlamak, tek başına bütün Wikimedia projelerinde mutlak olarak yasaklanmış bir faaliyet değildir. Bununla birlikte ücretli katkılar **açıklama yükümlülüğüne**, yerel proje politikalarına ve çıkar çatışması sınırlamalarına tabidir.
Wikimedia Vakfı Kullanım Koşulları’na göre ücret alan bir katkıcı; işverenini, müşterisini, katkıdan yararlanacak tarafı ve ilgili bağlantılarını açıklamak zorundadır. Açıklama kullanıcı sayfasında, ilgili tartışma sayfasında veya değişiklik özetinde yapılabilir. Projelerin yerel politikaları ücretli katkılar için ek sınırlamalar getirebilir.
Türkçe Vikipedi’nin çıkar çatışması yönergesi de ücretli editörlerin kendilerine kimin ödeme yaptığını, müşterinin kim olduğunu ve diğer ilgili ilişkileri açıkça beyan etmesini öngörmektedir.
Dolayısıyla ücretli editörlükte temel mesele yalnızca ödeme alınması değil; ödemenin gizlenmesi, taraflı düzenleme yapılması, doğrudan müdahalede ısrar edilmesi veya ansiklopedinin tanıtım amacıyla kullanılmasıdır.
Ücretli Katkı Açıklaması Neleri İçermelidir?
Açıklamada genel olarak şu bilgiler bulunmalıdır:
* Katkı için ödeme alındığı
* Ödemeyi yapan kişi veya kuruluş
* Çalışmanın yürütüldüğü müşteri
* Katkıdan yararlanması amaçlanan kişi veya kuruluş
* Editörün konuyla olan diğer bağlantıları
* İlgili kullanıcı hesabı
Açıklama yapılması, hazırlanan içeriğin otomatik olarak kabul edileceği anlamına gelmez. Ücretli katkılar da diğer bütün katkılar gibi tarafsızlık, kaynak güvenilirliği, kayda değerlik ve biçem kurallarına tabidir.
Profesyonel Wikipedia Editörü Ne Yapar?
Profesyonel editörlük hizmetinin kapsamı projeye göre değişebilir. Ancak politika odaklı bir çalışmanın aşağıdaki aşamaları içermesi beklenir.
Wikipedia Uygunluk Analizi
Editör öncelikle kişi, şirket, kurum veya eserin bağımsız bir madde için uygun olup olmadığını değerlendirir.
Bu değerlendirmede şu sorular incelenir:
* Konu hakkında kaç bağımsız kaynak bulunmaktadır?
* Kaynaklar konuyu doğrudan mı ele almaktadır?
* Kaynaklarda yeterli içerik derinliği var mıdır?
* Haberler birbirinden editoryal olarak bağımsız mıdır?
* İçerikler basın bülteni veya ajans metni tekrarından mı oluşmaktadır?
* Konuya özel kayda değerlik kriterleri mevcut mudur?
* Daha önce oluşturulmuş veya silinmiş bir madde var mıdır?
* Konu hakkında eleştirel veya tartışmalı kaynaklar bulunmakta mıdır?
* Tarafsız ve dengeli bir madde oluşturacak kaynak çeşitliliği mevcut mudur?
Uygunluk analizi yapılmadan doğrudan metin hazırlanması, kaynakların yetersiz olduğu durumlarda gereksiz çalışma ve silinme riski doğurabilir.
Kaynak Denetimi
Kaynak denetiminde yalnızca bağlantılar listelenmez. Her kaynak şu yönlerden sınıflandırılabilir:
* **Bağımsızlık**
* **Güvenilirlik**
* **İkincil kaynak niteliği**
* **Kapsam derinliği**
* **Editoryal kontrol**
* **Konuyla bağlantı düzeyi**
* **Kullanılabilecek bilgi miktarı**
* **Kayda değerliğe katkısı**
* **Tartışmalı iddiaları destekleme gücü**
Kaynak sayısından çok kaynakların niteliği önemlidir. Aynı basın bülteninin farklı internet sitelerinde yayımlanması, her zaman birden fazla bağımsız kaynak bulunduğu anlamına gelmez.
Risk Analizi
Profesyonel editör yalnızca olumlu koşulları değil, olası riskleri de açıklamalıdır.
Başlıca riskler şunlardır:
* Kayda değerlik yetersizliği
* Reklam veya özgeçmiş niteliğinde anlatım
* Bağımsız olmayan kaynaklar
* Aşırı birincil kaynak kullanımı
* Çıkar çatışmasının açıklanmaması
* Daha önce silinen içeriğin gerekçeler giderilmeden yeniden oluşturulması
* Telif hakkı ihlali
* Yaşayan kişi biyografilerinde zayıf kaynak kullanımı
* Eleştirel bilgilerin sistematik biçimde dışarıda bırakılması
* Birden fazla hesap kullanarak topluluk değerlendirmesini etkileme girişimi
* Konunun gelecekte kayda değer olacağı varsayımıyla madde oluşturulması
Kayda değerlik ölçütlerini karşılamayan konuların daha geniş kapsamlı başka bir maddeyle birleştirilmesi veya silinmesi mümkündür. Yeterli bağımsız ve güvenilir kaynak bulunmadığında bağımsız bir ansiklopedi maddesi oluşturulamayabilir.
Ansiklopedik Taslak Hazırlama
Kaynak yapısı yeterliyse editör, yalnızca kaynaklarda yayımlanan bilgilerden yararlanarak bir taslak oluşturabilir.
Taslakta genellikle şu bölümler bulunabilir:
* Giriş
* Tarihçe
* Kariyer veya faaliyetler
* Ürünler, eserler veya projeler
* Kurumsal yapı
* Ödüller ve tanınma
* Tartışmalar veya eleştiriler
* Kaynakça
* Dış bağlantılar
Her madde aynı başlıklara sahip olmak zorunda değildir. Bölümler, kaynakların içerik yapısına ve konunun ansiklopedik özelliklerine göre belirlenmelidir.
Kaynaklandırma ve Atıf Kontrolü
Profesyonel editör, her kaynağın hangi ifadeyi desteklediğini açık biçimde belirlemelidir. Bir kaynakta bulunmayan bilgilerin o kaynağa dayandırılması, görünüşte kaynaklı ancak gerçekte doğrulanamayan içerik oluşturur.
Kaynaklandırmada şu hatalardan kaçınılmalıdır:
* Ana sayfaya bağlantı vermek
* İlgili bilgiyi içermeyen kaynak kullanmak
* Haber başlığından daha geniş sonuç çıkarmak
* Kaynağın söylemediği bir iddiayı kaynağa atfetmek
* Aynı kaynağı ilgisiz cümleler için kullanmak
* Arşivlenemeyen veya erişilemeyen bağlantılara aşırı bağımlı olmak
* Reklam metnini bağımsız haber gibi göstermek
* Kaynak tarihini, yazarını veya yayıncı bilgisini yanlış girmek
Tartışma Sayfası Üzerinden Değişiklik Önerme
Çıkar çatışması bulunan editör için uygun yöntemlerden biri, doğrudan maddeye müdahale etmek yerine tartışma sayfasında açık ve kaynaklı bir değişiklik talebi oluşturmaktır.
Değişiklik talebinde:
* Editörün konu ile bağlantısı açıklanır.
* Değiştirilmesi istenen bölüm belirtilir.
* Önerilen yeni metin sunulur.
* Değişikliğin gerekçesi açıklanır.
* Kullanılan kaynaklar gösterilir.
* Tartışmalı veya olumsuz içeriğe yönelik talepler açıkça belirtilir.
Talebin kabul edilip edilmeyeceğine bağımsız gönüllü editörler karar verir. Ücretli editörün önerisi, diğer katkılardan daha yüksek bir önceliğe sahip değildir.
Profesyonel Wikipedia Editörü Ne Yapamaz?
Profesyonel editörün çalışma alanı Wikipedia politikalarıyla sınırlıdır. Aşağıdaki sonuçların garanti edilmesi mümkün değildir:
* Bir maddenin mutlaka yayımlanması
* Taslağın hiçbir değişiklik yapılmadan kabul edilmesi
* Maddenin kalıcı olarak korunması
* İçeriğin başka kullanıcılar tarafından değiştirilmemesi
* Eleştirel bilgilerin tamamen kaldırılması
* Maddenin arama motorlarında belirli sırada çıkması
* Bilgi panelinin oluşması
* Silme tartışmasının açılmaması
* Topluluk kararının belirli yönde sonuçlanması
* Maddenin yalnızca müşterinin istediği bilgileri içermesi
Wikipedia’daki hiçbir madde, konusu olan kişinin veya kurumun mülkiyetinde değildir. Yayımlanan içerik topluluk tarafından geliştirilebilir, değiştirilebilir, birleştirilebilir veya politikalar doğrultusunda silinmeye aday gösterilebilir.
Olumsuz Bilgileri Keyfî Olarak Silemez
Bir şirket veya kişi hakkında yayımlanmış eleştirel bir bilginin istenmemesi, tek başına silinme gerekçesi değildir. Bilginin:
* Güvenilir kaynaklarda yayımlanıp yayımlanmadığı
* Konuyla doğrudan ilgili olup olmadığı
* Ansiklopedik önem taşıyıp taşımadığı
* Kaynaklardaki ağırlığıyla orantılı sunulup sunulmadığı
* Yaşayan kişiler politikalarına uygunluğu
değerlendirilir.
Kaynaksız, zayıf kaynaklı, yanıltıcı veya konuya yersiz ağırlık veren içerikler için düzeltme talep edilebilir. Ancak güçlü kaynaklarla desteklenen ve ansiklopedik açıdan önemli eleştirilerin yalnızca itibar yönetimi amacıyla kaldırılması, tarafsızlık politikasıyla bağdaşmayabilir.
Kayda Değerlik Oluşturamaz
Profesyonel editör, mevcut bağımsız kaynakları analiz edebilir; ancak editörlük faaliyeti kendi başına kayda değerlik yaratmaz.
Kayda değerlik:
* Taslağın uzunluğuyla
* Kullanılan kaynak sayısının görünürde artırılmasıyla
* Çok sayıda yerel sitede aynı metnin yayımlanmasıyla
* Şirket açıklamalarının haberleştirilmesiyle
* Sosyal medya takipçi sayısıyla
* Profesyonel bir metin hazırlanmasıyla
oluşmaz.
Kayda değerliğin temeli, konudan bağımsız yayıncıların konu hakkında gerçekleştirdiği ciddi ve kapsamlı editoryal incelemedir.
Gizli Ücretli Katkı Yapmamalıdır
Ücretli ilişkinin gizlenmesi, yalnızca etik bir sorun değil; Wikimedia Kullanım Koşulları bakımından da ihlal oluşturabilir. Profesyonel editör, müşteriye gizli hesaplarla çalışma, ücretli ilişkiyi saklama veya farklı kullanıcı hesaplarıyla yapay destek oluşturma yöntemi önermemelidir.
Profesyonel Wikipedia Editörü Seçerken Nelere Dikkat Edilmelidir?
Ücretli destek almayı düşünen kişi veya kurumların, editörün sunduğu vaatlerden çok çalışma yöntemini değerlendirmesi gerekir.
Önce Kaynakları İncelemelidir
Bir editör, konu hakkında herhangi bir kaynak araştırması yapmadan doğrudan “sayfa açılabilir” sonucuna ulaşıyorsa değerlendirme eksik olabilir.
Sağlıklı bir incelemede editör:
* Bağımsız kaynakları talep eder.
* Kaynakları tek tek sınıflandırır.
* Yetersiz kaynakları açıkça belirtir.
* Kayda değerlik ile tanınmışlık arasındaki farkı açıklar.
* Başarı garantisi vermez.
* Silinme riskini değerlendirir.
Wikipedia Garantisi Vermemelidir
“Kesin onay”, “ömür boyu kalıcılık”, “silinmez sayfa”, “yönetici garantisi” veya “Wikipedia ile anlaşmalı editör” gibi ifadeler dikkatle değerlendirilmelidir.
Wikipedia’da içerikler topluluk politikaları ve fikir birliği çerçevesinde incelenir. Hiçbir editör, diğer kullanıcıların gelecekteki değerlendirmelerini veya topluluk kararlarını kesin olarak kontrol edemez.
Ücretli Katkı Açıklamasını Bilmelidir
Profesyonel editörün:
* Çıkar çatışmasının ne olduğunu açıklayabilmesi
* Ücretli katkı beyanı yöntemlerini bilmesi
* Doğrudan düzenleme ile değişiklik talebi arasındaki farkı anlatabilmesi
* Müşteri ve işveren bilgisinin hangi koşullarda açıklanacağını belirtmesi
beklenir.
Ücretli ilişkiyi gizlemenin profesyonel bir çalışma yöntemi olarak sunulması, politika uyumluluğu bakımından önemli bir risk işaretidir.
Reklam Metni Hazırlamamalıdır
Wikipedia’nın reklam yönergesinde; reklam amacıyla madde oluşturulması, maddelere tanıtım amacıyla içerik veya dış bağlantı eklenmesi ve kaynakçanın tanıtım aracı olarak kullanılması uygun olmayan uygulamalar arasında gösterilmektedir. Reklam niteliğindeki maddeler genellikle satış odaklı dil ve ticari bağlantılarla ayırt edilir.
Profesyonel editör, müşterinin kurumsal tanıtım metnini küçük değişikliklerle Wikipedia formatına dönüştürmek yerine metni bağımsız kaynaklara göre yeniden yapılandırmalıdır.
Eleştirel Kaynakları Gizlememelidir
Kaynak araştırmasında yalnızca olumlu haberleri seçmek, tarafsız bir madde oluşturmak için yeterli değildir. Konu hakkında güvenilir kaynaklarda yayımlanmış önemli tartışmalar, eleştiriler, hukuki süreçler veya kamuoyu tartışmaları varsa bunlar da risk analizine dâhil edilmelidir.
Bir profesyonel editörün görevi, müşterinin görmek istediği maddeyi değil; kaynakların yazılmasına izin verdiği ansiklopedik maddeyi değerlendirmektir.
Telif Haklarına Uymalıdır
Şirket internet sitesindeki “Hakkımızda” metninin, basın bülteninin veya başka bir yayındaki biyografinin doğrudan Wikipedia’ya kopyalanması telif hakkı sorunu oluşturabilir.
Profesyonel editör:
* Metni özgün cümlelerle hazırlamalı
* Kaynaklardaki bilgiyi anlamını değiştirmeden özetlemeli
* Uzun alıntılardan kaçınmalı
* Görsellerin lisanslarını kontrol etmeli
* Logo ve fotoğrafların kullanım koşullarını açıklamalıdır
Profesyonel Wikipedia Editörlüğü Süreci Nasıl İlerler?
Politikalara uygun bir çalışma genellikle aşağıdaki aşamalardan oluşur.
1. Ön İnceleme
Konu hakkında temel bilgiler, mevcut internet görünürlüğü, geçmiş Wikipedia kayıtları ve genel kaynak durumu incelenir.
2. Kaynak Araştırması
Ulusal ve uluslararası basın, kitaplar, akademik yayınlar, sektörel yayınlar, arşivler ve diğer editoryal kaynaklar araştırılır.
3. Kayda Değerlik Değerlendirmesi
Kaynakların bağımsızlık, güvenilirlik, kapsam ve ikincil kaynak özellikleri değerlendirilir. Konuya özel kayda değerlik yönergeleri varsa bunlar ayrıca incelenir.
4. Risk Raporu
Maddenin oluşturulması veya geliştirilmesi sırasında ortaya çıkabilecek kayda değerlik, reklam, kaynak, tarafsızlık, telif ve çıkar çatışması riskleri belirlenir.
5. İçerik Planı
Kaynakların desteklediği bilgiler doğrultusunda madde bölümleri ve içerik kapsamı oluşturulur. Kaynaklarda bulunmayan bölümler plana dâhil edilmez.
6. Taslak Yazımı
Metin ansiklopedik dil, tarafsızlık ve doğrulanabilirlik ilkelerine uygun olarak hazırlanır. Her önemli ifade ilgili kaynakla eşleştirilir.
7. Teknik Düzenleme
Kaynak şablonları, iç bağlantılar, kategoriler, bilgi kutuları ve diğer teknik unsurlar düzenlenir.
8. Çıkar Çatışması Açıklaması
Editörün ücretli veya kurumsal bağlantısı varsa gerekli beyanlar yapılır. Uygun durumlarda değişiklikler tartışma sayfası üzerinden önerilir.
9. Topluluk İncelemesi
Taslak veya değişiklik önerisi bağımsız kullanıcılar tarafından incelenebilir. Editörler metni değiştirebilir, ek kaynak talep edebilir, bazı bölümleri çıkarabilir veya teklifin uygulanmasını reddedebilir.
10. Yayın Sonrası Takip
Madde yayımlandıktan sonra yeni düzenlemeler, kaynak talepleri, bakım şablonları veya silme tartışmaları ortaya çıkabilir. Takip çalışması yalnızca politikaya uygun düzeltmeleri kapsamalıdır; sayfayı müşteri adına kontrol altında tutmak amacı taşımamalıdır.
Profesyonel Editörlük Ücretini Etkileyen Unsurlar
Profesyonel Wikipedia editörlüğünde sabit ve evrensel bir fiyatlandırma bulunmaz. Çalışmanın kapsamını etkileyen başlıca unsurlar şunlardır:
* Kaynak araştırmasının kapsamı
* Konunun kişi, şirket, kurum veya eser olması
* Uluslararası kaynakların incelenmesi
* Mevcut maddenin uzunluğu
* Maddenin daha önce silinmiş olması
* Silme tartışması geçmişi
* Yaşayan kişi biyografisi olması
* Tartışmalı veya hukuki içeriklerin bulunması
* Kaynakların farklı dillerde olması
* Yeni madde veya mevcut madde çalışması yapılması
* Teknik şablon ve tablo ihtiyacı
* Görsel ve lisans incelemesi
* Çıkar çatışmalı değişiklik taleplerinin hazırlanması
* Uzun süreli izleme veya kaynak güncellemesi
Ücretin yüksek olması maddenin kabul edileceği veya kalıcı olacağı anlamına gelmez. Hizmet bedeli; sonucun satın alınmasını değil, araştırma, analiz, yazım ve politika uyumluluğu için yürütülen profesyonel çalışmayı karşılar.
Kimler Profesyonel Wikipedia Editörü Arayabilir?
Profesyonel editör desteği aşağıdaki durumlarda araştırılabilir:
* Wikipedia sayfası oluşturmak isteyen kişiler
* Şirket ve markalar
* Kamuya mal olmuş kişiler
* Akademisyenler ve araştırmacılar
* Sanatçılar, yazarlar ve sporcular
* Sivil toplum kuruluşları
* Eğitim kurumları
* Filmler, diziler ve televizyon programları
* Kitaplar ve diğer yayımlanmış eserler
* Mevcut maddesinde kaynak sorunu bulunanlar
* Maddesi reklam olarak etiketlenenler
* Taslağı reddedilen kullanıcılar
* Maddesi silinmeye aday gösterilenler
* Hakkındaki yanlış bilgileri düzeltmek isteyenler
* Ücretli katkı ve çıkar çatışması kurallarını uygulamak isteyen kurumlar
Bu gruplardan birine dâhil olmak, otomatik kayda değerlik sağlamaz. Her konu kendi kaynakları ve ilgili kayda değerlik yönergeleri çerçevesinde değerlendirilir.
Profesyonel Wikipedia Editörü Hakkında Sık Sorulan Sorular
Herkes İçin Wikipedia Sayfası Açılabilir mi?
Hayır. Bir kişi veya kuruluş hakkında bağımsız madde oluşturulabilmesi için yeterli ölçüde bağımsız, güvenilir ve kapsamlı kaynak bulunmalıdır. Konunun sayfa istemesi veya ücretli destek alması kayda değerlik oluşturmaz.
Wikipedia Sayfası İçin Ücret Ödemek Yasak mı?
Ücretli katkı mutlak biçimde yasaklanmış değildir; ancak ücretli ilişkinin açıklanması gerekir. Ayrıca yerel çıkar çatışması kuralları, doğrudan düzenlemeyi sınırlandırabilir ve değişikliklerin tartışma sayfasından önerilmesini gerektirebilir.
Ücret Ödenince Sayfanın Açılması Garanti Edilebilir mi?
Hayır. Profesyonel hizmet; araştırma, analiz, taslak hazırlama ve politika uyumluluğunu kapsayabilir. Maddenin yayımlanması, korunması veya topluluk tarafından kabul edilmesi garanti edilemez.
Şirketin Kendi İnternet Sitesi Kaynak Olarak Kullanılabilir mi?
Şirket sitesi kuruluş tarihi, yönetim merkezi veya resmî ürün adları gibi sınırlı ve tartışmasız bilgiler için birincil kaynak olarak kullanılabilir. Ancak şirketin kayda değerliğini kanıtlamak için bağımsız kaynak yerine geçmez.
Basın Bültenleri Kayda Değerlik Sağlar mı?
Basın bültenleri konu tarafından veya konu adına hazırlanmış birincil içeriklerdir. Farklı haber sitelerinde yayımlansalar bile editoryal olarak bağımsız ve kapsamlı haberler yerine geçmeyebilirler.
Olumsuz Haberler Wikipedia’dan Kaldırılabilir mi?
Haberin kaldırılması talebi; kaynağın güvenilirliği, bilginin doğruluğu, ansiklopedik önemi, tarafsız sunumu ve yaşayan kişiler politikasına uygunluğu üzerinden değerlendirilir. Güvenilir kaynaklarla desteklenen önemli bilgiler yalnızca olumsuz oldukları için çıkarılamaz.
Wikipedia Maddesi Müşteriye mi Ait Olur?
Hayır. Madde, konusu olan kişi veya kurumun kurumsal sayfası değildir. İçerik diğer kullanıcılar tarafından düzenlenebilir ve Wikipedia’nın lisans koşulları altında kullanılabilir.
Silinen Bir Wikipedia Sayfası Yeniden Açılabilir mi?
Silinme gerekçesi ortadan kalkmışsa ve yeni, bağımsız, güvenilir kaynaklar ortaya çıkmışsa yeniden değerlendirme yapılabilir. Ancak aynı içeriğin, silinme nedenleri giderilmeden tekrar yayımlanması yeni bir silme işlemiyle sonuçlanabilir.
Profesyonel Editör Sayfayı Sürekli Koruyabilir mi?
Bir editör maddeyi izleyebilir, hatalı düzenlemeleri inceleyebilir ve kaynaklı düzeltmeler önerebilir. Ancak sayfayı müşteri adına kontrol etmek, başka kullanıcıların geçerli katkılarını engellemek veya eleştirel içeriği sistematik biçimde kaldırmak Wikipedia’nın topluluk yapısıyla bağdaşmaz.
Wikipedia Editörü ile PR Ajansı Aynı İşi mi Yapar?
Hayır. PR çalışmasının amacı medya görünürlüğü, kamuoyu iletişimi veya marka tanıtımı olabilir. Wikipedia editörlüğünün amacı ise mevcut bağımsız kaynaklardan tarafsız ve doğrulanabilir ansiklopedik içerik oluşturmaktır. Editörlük çalışması, reklam üretme veya kayda değerlik yaratma faaliyeti değildir.
Profesyonel Wikipedia Editörüyle Çalışmadan Önce Sorulması Gereken Sorular
Ücretli destek değerlendirilirken aşağıdaki sorular yöneltilebilir:
* Konunun kayda değerliği hangi kaynaklarla destekleniyor?
* Hangi kaynaklar bağımsız kabul edilmiyor?
* Çalışmanın temel silinme riskleri nelerdir?
* Daha önceki silme veya reddedilme gerekçeleri incelendi mi?
* Ücretli katkı açıklaması nasıl yapılacak?
* Taslak doğrudan mı yayımlanacak, yoksa incelemeye mi sunulacak?
* Eleştirel kaynaklar değerlendirmeye dâhil edildi mi?
* Kullanılacak metin telif açısından özgün mü?
* Sayfanın yayımlanması veya kalıcılığı garanti ediliyor mu?
* Kaynak araştırması ile metin yazımı ayrı aşamalarda mı yürütülüyor?
* Editör, uygun olmayan bir proje için olumsuz görüş bildirebiliyor mu?
* Çalışmanın hangi bölümü editörlük, hangi bölümü halkla ilişkiler faaliyeti niteliğinde?
Bu sorular, alınacak hizmetin Wikipedia politikalarına dayalı bir editörlük çalışması mı yoksa yalnızca tanıtım metni hazırlama faaliyeti mi olduğunu anlamaya yardımcı olur.
**Profesyonel Wikipedia editörü**, bir kişi veya kuruluşun istediği anlatıyı Wikipedia’ya aktaran tanıtım yazarı değildir. Editörün temel görevi; konunun kayda değerliğini, kaynakların niteliğini, içeriğin doğrulanabilirliğini, anlatımın tarafsızlığını ve çıkar çatışması yükümlülüklerini birlikte değerlendirmektir.
Ücretli profesyonel destek; teknik hataların azaltılmasına, kaynakların daha doğru sınıflandırılmasına, reklam dilinden kaçınılmasına ve topluluk süreçlerinin daha bilinçli yürütülmesine katkı sağlayabilir. Bununla birlikte profesyonel editörlük, Wikipedia’da yer alma hakkı, yayın garantisi, kalıcılık güvencesi veya içerik üzerinde denetim sağlamaz.
Bir çalışmanın niteliği, yalnızca hazırlanan metnin kalitesiyle değil; editörün uygun olmayan kaynakları reddedebilmesi, çıkar çatışmasını açıklaması, riskleri açıkça belirtmesi ve müşterinin beklentileri ile ansiklopedinin kuralları arasında ansiklopedik ilkeleri öncelikli tutmasıyla değerlendirilmelidir.
