Wikipedia Uygunluk Analizi Nedir?

Wikipedia uygunluk analizi, bir kişi, kurum, marka, eser veya olayın Wikipedia’da bağımsız bir madde olarak yer alıp alamayacağını, Wikipedia’nın kayda değerlik, doğrulanabilirlik, tarafsız bakış açısı ve özgün araştırma yapmama politikaları çerçevesinde değerlendiren sistematik inceleme sürecidir. Bu analiz, bir madde oluşturulmadan önce olası risklerin ve eksikliklerin belirlenmesini amaçlar.

Wikipedia Uygunluk Analizi Nasıl Yapılır?

Wikipedia, dünyanın en büyük çevrimiçi ansiklopedisi olmasına rağmen, herkes veya her kurum için otomatik olarak bir madde oluşturulmasına izin veren bir platform değildir. Bir konu hakkında çok sayıda bilgi bulunması ya da internet üzerinde görünür olması, tek başına Wikipedia’da yer almak için yeterli kabul edilmez. Bu nedenle Wikipedia uygunluk analizi, bir konunun Wikipedia politikalarına göre değerlendirilmesini sağlayan ön inceleme sürecidir. Analizin temel amacı, hazırlanacak içeriğin veya oluşturulacak maddenin Wikipedia’nın temel ilkeleriyle uyumlu olup olmadığını belirlemektir. Bu değerlendirme sırasında yalnızca konu değil, aynı zamanda konu hakkında bulunan kaynakların niteliği, bağımsızlığı, kapsamı ve güvenilirliği de ayrıntılı biçimde incelenir.

Wikipedia Uygunluk Analizi Neden Yapılır?

Wikipedia’da oluşturulan çok sayıda madde, uygunluk kriterlerini karşılamadığı için silinme süreciyle karşılaşmaktadır. Uygunluk analizinin temel amaçları şunlardır:

• Kayda değerlik kriterlerinin karşılanıp karşılanmadığını belirlemek
• Bağımsız kaynakların yeterliliğini incelemek
• Maddenin tarafsız biçimde yazılıp yazılamayacağını değerlendirmek
• Silinme risklerini önceden tespit etmek
• Eksik kaynakları belirlemek
• Wikipedia politikalarına aykırı durumları önceden görmek

Bu analiz, içerik yazımından önce yapılan bilimsel bir ön değerlendirme niteliği taşır.

Wikipedia’nın Temel Değerlendirme İlkeleri

Kayda Değerlik

Wikipedia’da bir konu hakkında madde oluşturulabilmesi için öncelikle kayda değer kabul edilmesi gerekir.

• Konunun bağımsız kaynaklarda ele alınmış olması,
• Kapsamlı biçimde incelenmiş olması,
• Geçici olmayan ilgi görmesi,
• Ansiklopedik değer taşıması

gibi ölçütlerle değerlendirilmektedir.

Doğrulanabilirlik İlkesi

Wikipedia’daki her bilgi doğrulanabilir olmalıdır. Bu nedenle;

• Kaynak gösterilemeyen bilgiler,
• Kişisel yorumlar,
• Söylentiler,
• Kanıtlanamayan iddialar

uygunluk analizinde olumsuz değerlendirilir.

Bağımsız Kaynak İncelemesi

Wikipedia’nın en fazla önem verdiği unsurlardan biri bağımsız kaynaklardır. Analiz sırasında şu sorular değerlendirilir:

• Kaynak konu sahibinden bağımsız mı?
• Editoryal denetimden geçmiş mi?
• Güvenilir yayın politikası var mı?
• Haber veya inceleme özgün mü?

Güvenilir Kaynak Analizi

Her kaynak Wikipedia açısından eşit değerde değildir. Genellikle değerlendirilen kaynaklar arasında şunlar bulunur:

• Ulusal gazeteler
• Akademik yayınlar
• Bilimsel dergiler
• Üniversite yayınları
• Saygın haber kuruluşları
• Hakemli makaleler
• Resmî kurum yayınları

Birincil ve İkincil Kaynak Ayrımı

Wikipedia uygunluk analizinde kaynak türleri de incelenmektedir. Birincil kaynaklar:

• Resmî internet siteleri
• Basın bültenleri
• Kurumsal açıklamalar

İkincil kaynaklar:

• Gazete haberleri
• Akademik analizler
• Kitaplar
• Belgeseller
• Bağımsız incelemeler

Wikipedia, çoğu durumda ikincil kaynakları daha güçlü kanıt olarak kabul etmektedir.

Kaynak Sayısı Tek Başına Yeterli midir?

Hayır. Çok sayıda kaynak bulunması, otomatik olarak uygunluk anlamına gelmez. Önemli olan:

• Kaynağın bağımsız olması,
• Konuyu ayrıntılı işlemesi,
• Güvenilir yayın olması,
• Birbirini tekrar etmeyen bilgiler içermesidir.

Haberlerin Niteliği Nasıl Değerlendirilir?

Her haber uygun kaynak sayılmaz. Analiz sırasında;

• Haberin özgün olup olmadığı,
• Basın bülteni niteliği taşıyıp taşımadığı,
• Editoryal incelemeden geçip geçmediği,
• Konuyu ayrıntılı ele alıp almadığı

incelenmektedir.

Yerel Haberler Yeterli Olabilir mi?

Bazı durumlarda evet. Ancak yalnızca yerel haberlerden oluşan kaynak yapısı çoğu zaman kayda değerliği tek başına desteklemez. Analiz sırasında ulusal ve uluslararası görünürlük de değerlendirilmektedir.

Basın Bültenleri Neden Yeterli Görülmez?

Basın bültenleri doğrudan konu sahibi tarafından hazırlanmaktadır. Bu nedenle;

• Tarafsız değildir.
• Bağımsız değerlendirme içermez.
• Editoryal analiz niteliği taşımaz.

Sosyal Medya İçerikleri Değerlendirilir mi?

Genellikle hayır. Sosyal medya paylaşımları;

• doğrulanabilirlik,
• bağımsızlık,
• editoryal denetim

ölçütlerini karşılamadığı için uygunluk analizinde sınırlı değere sahiptir.

Resmi Web Siteleri Yeterli Kaynak Sayılır mı?

Resmî internet siteleri bazı temel bilgilerin doğrulanmasında kullanılabilir. Ancak bunlar tek başına kayda değerliği kanıtlayan bağımsız kaynaklar değildir.

Akademik Yayınların Önemi

Hakemli akademik çalışmalar;

• yüksek doğrulanabilirlik,
• editoryal denetim,
• bilimsel yöntem

özellikleri nedeniyle güçlü kaynaklar arasında değerlendirilmektedir.

Kitaplar Kaynak Olarak Kullanılabilir mi?

Evet. Özellikle bağımsız yayınevlerinden çıkan kitaplar önemli kaynaklar arasında yer almaktadır. Ancak kitabın;

• konuyu ayrıntılı işlemesi,
• güvenilir yayınevinden çıkması,
• editoryal süreçten geçmiş olması

beklenmektedir.

Kurumsal Başarılar Tek Başına Yeterli midir?

Hayır. Ödüller, satış rakamları veya büyüklük gibi bilgiler tek başına kayda değerliği garanti etmez. Wikipedia, bunların bağımsız kaynaklarda kapsamlı biçimde incelenmesini bekler.

Reklam İçeren Kaynaklar Nasıl Değerlendirilir?

Tanıtım amacı taşıyan içerikler uygunluk analizinde düşük güvenilirliğe sahiptir. Özellikle;

• sponsorlu içerikler,
• advertorial yayınlar,
• tanıtım yazıları

bağımsız değerlendirme olarak kabul edilmez.

Uygunluk Analizi Kimler İçin Yapılır?

Wikipedia uygunluk analizi birçok konu için uygulanabilir. Örneğin:

• kişiler
• şirketler
• markalar
• sanatçılar
• akademisyenler
• sporcular
• kitaplar
• filmler
• etkinlikler
• sivil toplum kuruluşları

Şirketler İçin İnceleme Nasıl Yapılır?

Şirketlerde özellikle;

• bağımsız haberler,
• sektör analizleri,
• akademik çalışmalar,
• ekonomik yayınlar

incelenmektedir.

Kişiler İçin Analiz Süreci

Bir kişi değerlendirilirken;

• mesleki etkisi,
• bağımsız yayınlarda yer alma durumu,
• akademik veya kültürel katkıları,
• kamuoyu tarafından incelenme düzeyi

değerlendirilmektedir.

Sanatçılar İçin Değerlendirme

Sanatçılar açısından;

• eleştirel incelemeler,
• bağımsız röportajlar,
• kültür sanat yayınları,
• akademik çalışmalar

önem taşımaktadır.

Akademisyenler İçin Ölçütler

Akademisyenlerde;

• bilimsel yayınlar,
• atıflar,
• bağımsız akademik değerlendirmeler,
• alan üzerindeki etkiler

analiz kapsamına alınmaktadır.

Sporcular İçin Değerlendirme

Sporcular incelenirken;

• profesyonel kariyer,
• ulusal ve uluslararası başarılar,
• bağımsız spor yayınları,
• resmî organizasyon kayıtları

önemli rol oynamaktadır.

Uygunluk Analizinde En Sık Karşılaşılan Eksiklikler

En yaygın eksiklikler şunlardır:

• Yetersiz bağımsız kaynak
• Basın bülteni ağırlıklı içerik
• Reklam dili
• Kaynaksız bilgiler
• Özgün araştırma niteliğindeki ifadeler
• Tarafsız olmayan anlatım

Analiz Sonucunda Hangi Riskler Belirlenebilir?

Bir uygunluk analizi sonucunda;

• silinme riski,
• kaynak eksikliği,
• tarafsızlık sorunları,
• doğrulanabilirlik eksikleri,
• kayda değerlik yetersizliği

tespit edilebilir.

Uygunluk Analizi ile Madde Yazımı Aynı Şey midir?

Hayır. Uygunluk analizi, değerlendirme sürecidir. Madde yazımı ise uygun bulunan konunun Wikipedia içerik kurallarına göre hazırlanmasıdır. Bu iki süreç birbirinden farklıdır.

Wikipedia Politikaları Zamanla Değişebilir mi?

Wikipedia topluluğu tarafından oluşturulan politika ve yönergeler zaman içinde güncellenebilir. Bu nedenle uygunluk analizlerinde güncel politika ve uygulamaların dikkate alınması önem taşır.

Neden Ön İnceleme Yapılması Önemlidir?

Ön inceleme sayesinde;

• eksik kaynaklar belirlenebilir,
• uygun olmayan içerikler ayıklanabilir,
• politika ihlalleri azaltılabilir,
• silinme ihtimali oluşturan unsurlar önceden görülebilir.

Wikipedia uygunluk analizi, bir konu hakkında madde oluşturulmadan önce gerçekleştirilen sistematik değerlendirme sürecidir. Bu süreç; kayda değerlik, doğrulanabilirlik, bağımsız ve güvenilir kaynak kullanımı, tarafsız bakış açısı ve özgün araştırma yapmama ilkeleri doğrultusunda yürütülür. Uygunluk analizi, bir konunun Wikipedia’nın içerik standartlarını karşılayıp karşılamadığını nesnel ölçütlerle değerlendirmeyi amaçlar ve olası eksikliklerin önceden belirlenmesine katkı sağlar.