Wikipedia Kayda Değerlik Kriterleri: Kimler Yer Alabilir?
Wikipedia kayda değerlik kriterleri, bir kişi, kurum, eser, organizasyon veya olayın ansiklopedide bağımsız bir madde olarak yer alıp alamayacağını belirleyen temel değerlendirme ölçütleridir. Bu rehberde kayda değerlik kavramı, genel ve konuya özel kriterler, güvenilir kaynakların rolü ve sık yapılan yanlış değerlendirmeler tarafsız bir bakış açısıyla ele alınmaktadır.
Wikipedia Kayda Değerlik Kriterleri Nedir?
Wikipedia’da bir konu hakkında madde oluşturulabilmesi için yalnızca konunun gerçek olması yeterli değildir. İlgili konunun, Wikipedia’nın kayda değerlik (Notability) politikasını karşılaması gerekir.
Kayda değerlik, bir kişi, kuruluş, ürün, eser veya olayın; bağımsız, güvenilir ve ikincil kaynaklarda önemli ölçüde ele alınmış olması anlamına gelir.
Bu politika, Wikipedia’nın içerik kalitesini korumayı ve doğrulanabilir bilgi sunmayı amaçlar. Kayda değerlik değerlendirmesi, konunun popülerliği veya ticari başarısından ziyade, bağımsız kaynaklarda nasıl ele alındığına dayanır.
Kayda Değerlik ile Tanınırlık Aynı Kavram Değildir
Wikipedia’da en sık karıştırılan konulardan biri tanınırlık ile kayda değerlik arasındaki farktır.
Bir kişi veya kurum;
- Sosyal medyada yüksek takipçi sayısına sahip olabilir.
- Geniş reklam kampanyaları yürütebilir.
- Kendi sektöründe bilinen bir marka olabilir.
Ancak bu durumlar tek başına Wikipedia açısından kayda değerlik oluşturmaz.
Wikipedia’nın değerlendirmesi şu soruya odaklanır:
Bu konu hakkında bağımsız ve güvenilir kaynaklarda kapsamlı içerik yayımlanmış mı?
Wikipedia Kayda Değerlik Politikası Neden Uygulanır?
Kayda değerlik politikası, Wikipedia’nın herkes tarafından düzenlenebilir olmasına rağmen ansiklopedik niteliğini koruyabilmesi için geliştirilmiştir.
Bu politikanın temel amaçları şunlardır:
- Ansiklopedik değeri bulunan konuların yer almasını sağlamak.
- Reklam ve tanıtım amaçlı içerikleri engellemek.
- Doğrulanabilir bilgiyi esas almak.
- Kaynaklandırılabilir içerik oluşturmak.
- Tarafsız bilgi sunmak.
Genel Kayda Değerlik Kriterleri
Wikipedia’da tüm konular için temel alınan ortak değerlendirme ölçütleri bulunmaktadır.
Bir konunun genel olarak kayda değer kabul edilebilmesi için aşağıdaki unsurların önemli ölçüde karşılanması beklenir.
Bağımsız Kaynaklarda Kapsamlı Şekilde Ele Alınmış Olmalıdır
Kaynağın;
- konu ile doğrudan ilişkili olmaması,
- maddenin sahibi tarafından hazırlanmış olmaması,
- editoryal denetimden geçmiş olması gerekir.
Örneğin;
- ulusal gazeteler,
- akademik yayınlar,
- kitaplar,
- saygın haber kuruluşları,
- hakemli dergiler
genellikle bağımsız kaynak olarak değerlendirilebilir.
Güvenilir Kaynaklar Kullanılmalıdır
Wikipedia yalnızca güvenilir kaynaklara dayanır.
Genellikle kabul gören kaynak türleri şunlardır:
- akademik yayınlar,
- üniversite çalışmaları,
- resmi kurum raporları,
- ulusal haber kuruluşları,
- editoryal süreçten geçmiş yayınlar.
Kaynaklarda Yeterli Düzeyde İçerik Bulunmalıdır
Bir konunun yalnızca isminin geçtiği kısa haberler kayda değerlik için yeterli kabul edilmez.
Wikipedia;
- analiz,
- röportaj,
- biyografi,
- inceleme,
- araştırma
gibi konuyu ayrıntılı biçimde ele alan yayınları esas alır.
Kayda Değerlikte En Önemli Unsur: İkincil Kaynaklar
Wikipedia, mümkün olduğunca ikincil kaynaklara dayanmayı tercih eder.
İkincil kaynaklar;
- olayı analiz eder,
- değerlendirir,
- yorumlar,
- bağlama oturtur.
Buna karşılık;
- şirket web siteleri,
- kişisel internet siteleri,
- basın bültenleri,
- tanıtım içerikleri
genellikle birincil kaynak niteliğindedir ve kayda değerliği tek başına göstermez.
Konuya Özel Kayda Değerlik Kriterleri
Wikipedia’nın genel kriterlerinin yanında bazı konu başlıkları için ek değerlendirme ölçütleri bulunmaktadır.
Kişiler
Bir kişinin kayda değer sayılabilmesi için;
- bağımsız kaynaklarda kapsamlı biçimde ele alınmış olması,
- mesleki katkılarının belgelenebilmesi,
- güvenilir yayınlarda yer alması beklenir.
Her meslek grubu için farklı ek kriterler uygulanabilir.
Şirketler ve Kuruluşlar
Bir şirketin ticari faaliyet göstermesi tek başına yeterli değildir.
Değerlendirmede;
- bağımsız haberler,
- sektör analizleri,
- akademik çalışmalar,
- ekonomik değerlendirmeler
önem taşır.
Şirketin yalnızca kendi yayımladığı bilgiler kayda değerlik oluşturmaz.
Kitaplar
Kitap maddelerinde;
- bağımsız incelemeler,
- akademik değerlendirmeler,
- edebiyat eleştirileri,
- güvenilir yayınlarda yapılan analizler
önemli rol oynar.
Müzisyenler ve Sanatçılar
Sanatçılar için;
- bağımsız eleştiriler,
- önemli ödüller,
- kapsamlı biyografik çalışmalar,
- güvenilir medya incelemeleri
değerlendirme kapsamında incelenebilir.
Akademisyenler
Akademisyenlerin değerlendirilmesinde;
- bilimsel katkılar,
- önemli akademik yayınlar,
- uluslararası atıflar,
- alanında oluşturduğu etki
gibi unsurlar dikkate alınabilir.
Kayda Değerliği Kanıtlamayan Unsurlar
Wikipedia politikalarına göre aşağıdaki durumlar tek başına kayda değerlik oluşturmaz.
- Resmî internet sitesi bulunması
- Sosyal medya hesaplarının yüksek takipçi sayısına sahip olması
- Google aramalarında görünür olmak
- Reklam kampanyaları yürütmek
- Basın bülteni yayımlamak
- Sponsorlu haberler
- Kendi hazırlanan biyografi içerikleri
- Katalog veya tanıtım sayfaları
- Ticari başarı tek başına
Bu tür bilgiler doğrulayıcı olabilir ancak bağımsız kaynak yerine geçmez.
Kayda Değerlik Değerlendirmesi Nasıl Yapılır?
Wikipedia editörleri değerlendirme yaparken genellikle şu sorulara cevap arar:
- Konu hakkında bağımsız kaynaklar var mı?
- Kaynaklar güvenilir mi?
- Kaynaklar konuyu ayrıntılı biçimde ele alıyor mu?
- Kaynakların önemli bölümü birbirinden bağımsız mı?
- İçerik doğrulanabilir mi?
- Konu reklam amacı taşıyor mu?
Bu soruların birlikte değerlendirilmesi sonucunda madde oluşturulabilir veya mevcut madde silinmeye aday gösterilebilir.
Kayda Değerlik ile Doğrulanabilirlik Arasındaki İlişki
Bu iki politika birbirini tamamlar ancak aynı kavram değildir.
Kayda değerlik, bir konunun ansiklopedide yer alabilecek düzeyde olup olmadığını belirler.
Doğrulanabilirlik ise maddede yer alan bilgilerin güvenilir kaynaklarla desteklenmesini ifade eder.
Bir konu doğrulanabilir olsa bile kayda değer olmayabilir. Aynı şekilde kayda değer bir konu da yeterli kaynak gösterilmeden Wikipedia’da yer alamaz.
Kayda Değerlik Hakkında Sık Yapılan Yanlış Değerlendirmeler
Wikipedia topluluğunda sık karşılaşılan bazı yanlış varsayımlar şunlardır:
“Şirketim çok büyük, mutlaka Wikipedia’da olmalı.”
Bir şirketin büyüklüğü tek başına kayda değerlik sağlamaz.
“Basın bülteni yayımlandı.”
Basın bültenleri çoğunlukla birincil kaynak niteliğindedir.
“Google’da binlerce sonuç çıkıyor.”
Arama motoru sonuç sayısı, Wikipedia açısından kayda değerlik ölçütü değildir.
“Sosyal medyada milyonlarca takipçim var.”
Takipçi sayısı, bağımsız kaynaklarda kapsamlı şekilde ele alınmanın yerine geçmez.
“Kendi web sitemde ayrıntılı biyografi var.”
Kişinin veya kurumun kendi yayımladığı içerikler bağımsız kaynak olarak değerlendirilmez.
Kayda Değerlik Sağlandıktan Sonra Süreç Nasıl Devam Eder?
Kayda değerlik kriterlerinin karşılanması, bir maddenin otomatik olarak Wikipedia’da yayımlanacağı anlamına gelmez.
Maddenin ayrıca;
- Tarafsız Bakış Açısı (NPOV) ilkesine uygun olması,
- Doğrulanabilirlik politikasını karşılaması,
- Özgün Araştırma Yapmama ilkesine uygun hazırlanması,
- uygun biçimde kaynaklandırılması,
- ansiklopedik üslupla yazılması
beklenir.
Bu nedenle kayda değerlik, madde oluşturma sürecinin temel koşullarından biri olmakla birlikte tek değerlendirme ölçütü değildir.
Wikipedia kayda değerlik kriterleri, ansiklopedide hangi konuların bağımsız madde olarak yer alabileceğini belirleyen temel politikalardan biridir. Değerlendirme süreci; konunun popülerliği, ticari başarısı veya sosyal medya görünürlüğünden ziyade, bağımsız, güvenilir ve ikincil kaynaklarda kapsamlı biçimde ele alınmış olmasına dayanır.
Kayda değerlik, doğrulanabilirlik, tarafsız bakış açısı ve özgün araştırma yapmama ilkeleriyle birlikte Wikipedia’nın içerik kalitesini koruyan temel yapı taşlarından biridir. Bu politikaların birlikte uygulanması, ansiklopedide yer alan bilgilerin güvenilir, kaynaklandırılabilir ve uzun vadede sürdürülebilir olmasını amaçlar.
