Markalar İçin Wikipedia Kayda Değerlik Kriterleri
Bir markanın ticari faaliyet yürütmesi, geniş bir müşteri kitlesine ulaşması veya kendi sektöründe tanınması, tek başına Wikipedia’da bağımsız bir maddeye sahip olabileceği anlamına gelmez. Wikipedia bakımından belirleyici olan unsur, markanın kendi açıklamalarından bağımsız olarak, güvenilir ve ikincil kaynaklarda ne ölçüde ele alındığıdır.
Wikipedia’daki kayda değerlik, bir konunun ansiklopedik bir madde oluşturabilecek düzeyde kamusal ve belgesel karşılığa sahip olup olmadığını belirlemek için kullanılan ölçüttür. Genel ilkeye göre bir konu; kendisinden bağımsız, güvenilir ve ikincil kaynaklarda kapsamlı biçimde ele alınmışsa kayda değer kabul edilebilir.
Bu nedenle markalar açısından kayda değerlik değerlendirmesi, şirketin kendi tanıtım materyallerinden çok, marka hakkında başkaları tarafından üretilmiş kaynaklara dayanır.
Wikipedia’da Marka Kayda Değerliği Ne Anlama Gelir?
Wikipedia açısından bir markanın kayda değer olması, markanın yalnızca var olduğunun doğrulanabilmesi anlamına gelmez. Markanın faaliyetlerinin, tarihinin, etkisinin veya kamuoyundaki yerinin bağımsız kaynaklarda ayrıntılı biçimde incelenmiş olması gerekir.
Bir marka aşağıdaki unsurlardan bazılarına sahip olabilir:
Uzun süredir faaliyet gösterme,
Yüksek satış hacmine ulaşma,
Çok sayıda şubeye sahip olma,
Uluslararası pazarlarda bulunma,
Sosyal medyada geniş takipçi kitlesine ulaşma,
Ödül veya sertifika alma,
Büyük reklam kampanyaları yürütme,
Tanınmış kişilerle iş birliği yapma.
Ancak bu özelliklerin hiçbiri, bağımsız ve kapsamlı kaynaklarla desteklenmediği sürece otomatik kayda değerlik oluşturmaz. Kayda değerlik, markanın kendi başarı beyanlarından değil, bu başarıların bağımsız yayınlar tarafından nasıl değerlendirildiğinden anlaşılır.
Marka ile Şirket Arasındaki Ayrım
Bir marka ile markanın sahibi olan şirket her zaman aynı ansiklopedik konu değildir. Bir şirketin birden fazla markası bulunabilir veya bir marka zaman içerisinde farklı şirketler tarafından yönetilmiş olabilir.
Bu nedenle değerlendirme yapılırken şu ayrım gözetilmelidir:
Şirketin kendisi hakkında yeterli bağımsız kaynak bulunması,
Belirli bir ürün veya marka hakkında ayrıca kapsamlı yayınların bulunması,
Markanın şirketten bağımsız bir tarihsel veya kültürel kimlik kazanmış olması,
Kaynakların şirketi mi, markayı mı doğrudan ele aldığı.
Bir şirketin kayda değer olması, bütün ürünlerinin ve alt markalarının ayrı ayrı kayda değer olduğu anlamına gelmez. Benzer şekilde belirli bir marka kayda değer olabilirken, markanın sahibi olan şirket hakkında ayrı bir madde oluşturacak düzeyde kaynak bulunmayabilir.
Temel Kayda Değerlik Ölçütleri
Markalar ve ticari kuruluşlar için yapılan değerlendirmelerde üç temel unsur öne çıkar:
Kaynağın güvenilir olması,
Kaynağın markadan bağımsız olması,
Markanın kaynakta kapsamlı biçimde ele alınması.
Bu unsurlardan yalnızca birinin bulunması genellikle yeterli değildir. Kaynakların nitelikleri birlikte değerlendirilir.
Güvenilir Kaynak Şartı
Bir bilginin internette yayımlanmış olması, o yayının Wikipedia bakımından güvenilir kaynak olduğu anlamına gelmez. Kaynak güvenilirliği; yayın kuruluşunun editoryal yapısına, doğrulama süreçlerine, uzmanlığına ve yayımlanan içeriğin niteliğine göre değerlendirilir.
Wikipedia’nın güvenilir kaynak yaklaşımı, özellikle editoryal denetime sahip yayınları esas alır. Kullanılacak kaynağın konuya ilişkin iddiaları doğrulayabilecek yayıncılık standartlarına sahip olması beklenir.
Güvenilir Kabul Edilebilecek Kaynaklar
Bağlama göre aşağıdaki kaynak türleri kullanılabilir:
Ulusal veya uluslararası gazetelerde yayımlanan inceleme haberleri,
Saygın ekonomi ve iş dünyası yayınları,
Sektörel araştırma dergileri,
Akademik makaleler ve bilimsel çalışmalar,
Üniversite veya araştırma kuruluşlarının yayınları,
Konuyu ayrıntılı biçimde ele alan kitaplar,
Bağımsız pazar araştırmaları,
Belgeseller ve kapsamlı televizyon programları,
Editoryal denetime sahip uzmanlık yayınları.
Kaynağın tanınmış olması tek başına yeterli değildir. İlgili içeriğin de bağımsız, doğrulanabilir ve markayı doğrudan ele alan bir çalışma olması gerekir.
Güvenilirlik Açısından Zayıf Kaynaklar
Aşağıdaki kaynak türleri çoğu durumda kayda değerliği kanıtlamak için yeterli görülmez:
Markanın kendi internet sitesi,
Kurumsal blog yazıları,
Basın bültenleri,
Reklam metinleri,
Sponsorlu içerikler,
Ücretli tanıtım haberleri,
Sosyal medya paylaşımları,
Kullanıcı tarafından oluşturulan dizinler,
İçerik denetimi bulunmayan bloglar,
Markanın kurucusuyla yapılan tanıtım odaklı röportajlar,
Ürün satış ve pazar yeri sayfaları.
Bu kaynaklar belirli temel bilgileri doğrulamak için sınırlı ölçüde kullanılabilse de markanın ansiklopedik kayda değerliğini tek başına ortaya koymaz.
Kaynakların Markadan Bağımsız Olması
Kayda değerlik değerlendirmesinde en önemli koşullardan biri bağımsızlıktır. Kaynağın marka, şirket, kurucu, çalışan, yatırımcı, distribütör veya ticari ortak tarafından kontrol edilmemesi gerekir.
Wikipedia’nın bağımsız kaynak yaklaşımı, konuyla doğrudan çıkar ilişkisi bulunmayan yayınların kullanılmasını teşvik eder. Bunun nedeni, bağımsız kaynakların konuya daha eleştirel ve tarafsız yaklaşabilme ihtimalinin yüksek olmasıdır.
Bağımsız Olmayan Kaynaklara Örnekler
Aşağıdaki içerikler kaynağın bağımsızlığı bakımından sorun oluşturabilir:
Şirket tarafından hazırlanıp medyaya dağıtılan basın bültenleri,
Marka yöneticilerinin kaleme aldığı yazılar,
Şirketin yatırımcı ilişkileri raporları,
Markanın reklam verdiği özel ekler,
Ücretli yayınlanan tanıtım röportajları,
Bayi veya distribütör açıklamaları,
İş ortakları tarafından hazırlanan başarı hikâyeleri,
Şirketin halkla ilişkiler ajansı tarafından oluşturulan içerikler.
Bir metnin bir haber sitesinde yayımlanmış olması, metni otomatik olarak bağımsız hâle getirmez. İçeriğin üretim süreci ve yayınlanma biçimi de dikkate alınır.
Basın Bültenlerinin Sınırı
Basın bültenleri, şirketlerin kamuoyuna iletmek istediği açıklamalardır. Bu nedenle birincil kaynak niteliğindedir. Basın bülteninden doğrudan aktarılan haberler de bağımsız değerlendirme içermiyorsa kayda değerlik bakımından sınırlı ağırlığa sahiptir.
Aynı basın bülteninin çok sayıda internet sitesinde yayımlanması, çok sayıda bağımsız kaynak bulunduğu anlamına gelmez. İçerikler aynı metne dayanıyorsa bunlar tek bir kurumsal açıklamanın çoğaltılmış sürümleri olarak değerlendirilebilir.
Kapsamlı İçerik Şartı
Bir kaynağın yalnızca markanın adını anması yeterli değildir. Kaynağın markayı doğrudan ve ayrıntılı biçimde ele alması gerekir.
Wikipedia’da “kapsamlı içerik”, konu hakkında ansiklopedik bilgi üretmeye imkân verecek ayrıntı düzeyini ifade eder. Kısa listeler, yüzeysel değinmeler ve tek cümlelik referanslar genellikle kapsamlı içerik sayılmaz.
Kapsamlı Yayınlarda Bulunabilecek Unsurlar
Markayı kapsamlı biçimde ele alan bir kaynak şu konulardan bir veya birkaçını inceleyebilir:
Markanın kuruluş ve gelişim süreci,
Sektördeki tarihsel rolü,
İş modelinin gelişimi,
Ürün veya hizmetlerinin toplumsal etkisi,
Kurumsal dönüşüm veya yeniden yapılanma süreçleri,
Birleşme ve satın alma işlemleri,
Hukuki veya düzenleyici süreçler,
Markaya yönelik eleştiriler,
Ekonomik veya kültürel etkiler,
Sektörel yenilikler,
Önemli krizler ve kamuoyu tartışmaları,
Uluslararası genişleme süreci.
Bu tür içerikler, yalnızca markanın varlığını bildirmekle kalmaz; marka hakkında bağımsız bir anlatı ve değerlendirme sunar.
Yüzeysel Değinme Nedir?
Aşağıdaki içerikler genellikle yüzeysel değinme olarak değerlendirilir:
“Etkinliğin sponsorları arasında X markası da yer aldı.”
“Şirket yeni mağazasını açtı.”
“Ürün, çevrim içi mağazalarda satışa sunuldu.”
“Marka kampanyasını duyurdu.”
“Şirket yöneticisi konferansta konuştu.”
“En çok satış yapan markalar listesinde yer aldı.”
Bu tür bilgiler belirli olayları doğrulayabilir; ancak markanın tamamı hakkında bağımsız bir ansiklopedi maddesi oluşturmak için yeterli derinlik sağlamayabilir.
Birden Fazla Kaynak Gerekliliği
Kayda değerlik değerlendirmesi genellikle tek bir yayına dayandırılmaz. Konunun farklı dönemlerde ve birden fazla bağımsız kaynakta ele alınması beklenir.
Birden fazla kaynak şartının amacı, markanın yalnızca tek bir haber veya geçici gündem nedeniyle görünür hâle gelmediğini göstermektir. Kaynak çeşitliliği, markanın kamuoyundaki varlığının sürekliliğini değerlendirmeye yardımcı olur.
Kaynak Sayısı Tek Başına Belirleyici Değildir
Wikipedia politikalarında bütün markalar için geçerli kesin bir “en az kaynak sayısı” bulunmaz. Beş yüzeysel haber, iki kapsamlı ve bağımsız incelemeden daha düşük ansiklopedik değer taşıyabilir.
Bu nedenle değerlendirme yalnızca sayısal yapılmamalıdır. Aşağıdaki sorular dikkate alınmalıdır:
Kaynaklar birbirinden gerçekten bağımsız mı?
İçerikler aynı basın bültenini mi tekrar ediyor?
Yayınlar markayı doğrudan mı ele alıyor?
Kaynaklarda ayrıntılı bilgi bulunuyor mu?
Haberler farklı zamanlarda mı yayımlanmış?
Yayın kuruluşları editoryal denetime sahip mi?
Kaynaklar markanın yalnızca olumlu yönlerini mi aktarıyor?
Markanın tarihini anlatmaya yetecek çeşitlilik bulunuyor mu?
Yerel ve Bölgesel Kaynakların Değerlendirilmesi
Bir markanın yalnızca faaliyet gösterdiği şehirde veya ilçede haber olması, her durumda geniş ansiklopedik kayda değerlik oluşturmaz. Organizasyonlar ve şirketlerle ilgili yönergelerde, faaliyetleri esasen yerel ölçekte kalan kuruluşların bağımsız kaynaklar aksini göstermediği sürece genellikle kayda değer kabul edilmeyebileceği belirtilir.
Bununla birlikte yerel kaynaklar otomatik olarak geçersiz değildir. Yerel bir yayın:
Güçlü editoryal denetime sahipse,
Markadan bağımsızsa,
Konuyu ayrıntılı biçimde inceliyorsa,
Yerel tarih veya ekonomi açısından anlamlı bilgi sağlıyorsa,
ansiklopedik içeriğin belirli bölümlerinde kullanılabilir.
Ancak yalnızca aynı bölgedeki yerel haber sitelerinde yayımlanan açılış, ziyaret, sponsorluk ve tanıtım haberleri, ulusal veya sektörel ölçekte kayda değerliği kanıtlamayabilir.
Markanın Yaşı ve Faaliyet Süresi
Uzun süredir faaliyette olmak, kayda değerlik açısından destekleyici bir unsur olabilir; ancak tek başına yeterli değildir. Yüz yıllık bir işletme hakkında bağımsız kaynak bulunmuyorsa ansiklopedik bir madde yazmak güçleşir.
Benzer biçimde yeni kurulan bir marka, kısa sürede bağımsız ve kapsamlı araştırmalara konu olmuşsa kayda değerlik şartlarını karşılayabilir. Dolayısıyla belirleyici ölçüt markanın yaşı değil, kaynaklarda oluşmuş belgelenebilir birikimdir.
Marka Bilinirliği ve Sosyal Medya Takipçi Sayısı
Takipçi sayısı, görüntülenme, beğeni veya etkileşim oranı doğrudan kayda değerlik ölçütü değildir. Bu rakamlar markanın dijital görünürlüğünü gösterebilir; ancak Wikipedia bakımından önemli olan bu görünürlüğün bağımsız ve güvenilir kaynaklar tarafından incelenip incelenmediğidir.
Bir markanın milyonlarca takipçisi bulunabilir. Ancak marka hakkında yalnızca kendi sosyal medya hesapları ve tanıtım içerikleri mevcutsa ansiklopedik kayda değerlik kurulamayabilir.
Buna karşılık daha sınırlı bir takipçi kitlesine sahip bir marka, tarihsel, ekonomik veya kültürel etkisi nedeniyle akademik yayınlarda ve bağımsız basında kapsamlı biçimde ele alınmış olabilir.
Satış Rakamları ve Pazar Payı
Ciro, satış adedi, ihracat hacmi ve pazar payı gibi ekonomik göstergeler markanın ölçeği hakkında bilgi verebilir. Ancak bu verilerin:
Güvenilir kaynaklarda yayımlanmış olması,
Bağımsız biçimde doğrulanabilmesi,
Ansiklopedik bağlam içinde anlam taşıması
gerekir.
Şirketin kendi açıkladığı finansal rakamlar birincil kaynak niteliğindedir. Halka açık şirketlerin resmî finansal raporları belirli bilgilerin doğrulanmasında kullanılabilir; ancak bunlar tek başına kayda değerliği kanıtlamaz.
Ekonomik verilerin bağımsız araştırmalar, düzenleyici kurum raporları veya saygın ekonomi yayınları tarafından değerlendirilmesi daha güçlü bir kaynak temeli sağlar.
Ödüller ve Sertifikalar
Bir markanın ödül alması otomatik kayda değerlik oluşturmaz. Ödülün niteliği, seçilme yöntemi, itibarı ve bağımsızlığı değerlendirilmelidir.
Ödülün kayda değerlik açısından ağırlık taşıyabilmesi için şu unsurlar önemlidir:
Ödülü veren kuruluşun markadan bağımsız olması,
Seçim sürecinin editoryal veya uzman değerlendirmesine dayanması,
Ödülün sektörde bilinen bir geçmişe sahip olması,
Sonuçların bağımsız kaynaklarda haberleştirilmesi,
Ödülün yalnızca başvuru veya ücret karşılığında verilmemesi.
Katılım belgesi, kalite sertifikası, üyelik rozeti veya ticari derecelendirme sonucu her zaman ansiklopedik ödül olarak kabul edilmez.
Ulusal ve Uluslararası Faaliyet Göstermek
Bir markanın çok sayıda ülkede faaliyet göstermesi, kayda değerlik değerlendirmesinde dikkate alınabilir; ancak coğrafi yaygınlık tek başına yeterli değildir.
Uluslararası faaliyet şu durumlarda ansiklopedik önem kazanabilir:
Farklı ülkelerde bağımsız kaynaklar tarafından incelenmişse,
Sektörde belirgin bir dönüşüme neden olmuşsa,
Uluslararası ekonomik araştırmalara konu olmuşsa,
Önemli hukuki veya düzenleyici süreçlerle ilişkilendirilmişse,
Tarihsel veya kültürel etkisi belgelenmişse.
Yalnızca yurt dışına ürün satılması veya farklı ülkelerde bayilik bulunması, bağımsız kapsamlı yayınlar olmadan kayda değerlik oluşturmayabilir.
Franchising, Bayilik ve Şube Sayısı
Çok sayıda şubeye, bayiye veya franchise noktasına sahip olmak işletmenin ölçeğini gösterebilir. Ancak Wikipedia’nın kayda değerlik değerlendirmesi işletme büyüklüğünü tek başına yeterli görmez.
Şube sayısının ansiklopedik önemi, bağımsız kaynakların bu büyümeyi nasıl ele aldığına bağlıdır. Örneğin markanın franchise modeli, sektörel etkisi veya büyüme süreci bağımsız ekonomi yayınlarında ayrıntılı olarak incelenmişse bu yayınlar kayda değerlik değerlendirmesine katkı sağlayabilir.
Reklam Kampanyaları ve Marka Tanınırlığı
Bir reklam kampanyasının geniş kitlelere ulaşması, markanın tanınırlığını artırabilir. Ancak reklam görünürlüğü ile ansiklopedik kayda değerlik aynı kavram değildir.
Reklam kampanyaları şu durumlarda ansiklopedik kaynak oluşturabilir:
Akademik çalışmalarda incelenmişse,
Reklamcılık literatüründe örnek olay olarak ele alınmışsa,
Toplumsal veya kültürel tartışmalara neden olmuşsa,
Bağımsız yayınlarda kampanyanın etkisi analiz edilmişse,
Hukuki veya etik tartışmalara konu olmuşsa.
Markanın kendi kampanya duyuruları veya reklam ajansının başarı hikâyeleri bağımsız kaynak sayılmaz.
Kurucunun Tanınmış Olması
Bir markanın kurucusunun tanınmış veya kayda değer olması, markayı otomatik olarak kayda değer hâle getirmez. Kurucu ve marka ayrı konular olarak değerlendirilir.
Kaynakların büyük kısmı yalnızca kurucunun yaşam öyküsünü ele alıyorsa bu yayınlar marka maddesi için yeterli olmayabilir. Markanın ayrıca bağımsız kaynaklarda doğrudan incelenmiş olması gerekir.
Aynı ilke ters yönde de geçerlidir: Kayda değer bir markanın kurucusu, kendisi hakkında yeterli bağımsız kaynak bulunmadığı sürece ayrı bir biyografi maddesine uygun olmayabilir.
Markaya Ait Ürünlerin Kayda Değerliği
Bir markanın kayda değer olması, bütün ürünlerinin ayrı maddelere konu olabileceği anlamına gelmez. Her ürün kendi kaynak birikimi üzerinden değerlendirilir.
Bir ürün için ayrı madde oluşturulabilmesi, ürünün:
Bağımsız incelemelere konu olması,
Teknik veya kültürel etkisinin değerlendirilmesi,
Sektör tarihinde belirgin bir yere sahip olması,
Akademik veya uzmanlık yayınlarında ele alınması,
Önemli tartışmaların merkezinde bulunması
gibi unsurlara bağlı olabilir.
Yalnızca ürünün satışta olması, ödül alması veya yüksek satış rakamlarına ulaşması ayrı bir ansiklopedik madde için yeterli olmayabilir.
Geçici Gündem ve Kalıcı Kayda Değerlik
Markalar belirli bir kriz, kampanya, dava veya tartışma nedeniyle kısa süreli olarak yoğun haber kapsamına girebilir. Ancak tek bir olay etrafında oluşan geçici ilgi her zaman markanın genel kayda değerliğini kanıtlamaz.
Değerlendirme yapılırken şu ayrım önemlidir:
Kaynaklar markanın genel tarihini ve faaliyetlerini mi inceliyor?
Yoksa yalnızca tek bir olayı mı haberleştiriyor?
Haber kapsamı farklı dönemlere yayılıyor mu?
Marka olaydan bağımsız olarak da kaynaklarda yer alıyor mu?
Olayın kendisi ayrı bir ansiklopedik konu oluşturuyor mu?
Bazı durumlarda marka değil, markayla bağlantılı belirli bir olay kayda değer olabilir.
Olumsuz Haberler Kayda Değerliği Etkiler mi?
Kayda değerlik, olumlu tanıtım miktarına göre belirlenmez. Güvenilir kaynaklarda yayımlanan eleştirel veya olumsuz içerikler de markanın kaynak birikiminin parçasıdır.
Marka hakkında şu konularda yayınlar bulunabilir:
Tüketici şikâyetleri,
Rekabet soruşturmaları,
Vergi veya finans incelemeleri,
Ürün güvenliği tartışmaları,
Çalışma koşulları,
Çevresel etkiler,
Hukuki uyuşmazlıklar,
Reklam etiği tartışmaları,
Boykotlar veya kamuoyu tepkileri.
Bu konular güvenilir kaynaklarda yeterli ağırlıkta yer alıyorsa Wikipedia maddesinde tarafsız biçimde özetlenebilir. Ansiklopedik tarafsızlık, yalnızca olumlu bilgilerin seçilmesini değil, kaynaklarda yer alan önemli görüş ve olayların ağırlıklarıyla orantılı biçimde aktarılmasını gerektirir.
Kayda Değerlik ile Doğrulanabilirlik Arasındaki Fark
Doğrulanabilirlik, maddede yer alan bir bilginin güvenilir bir kaynakla desteklenebilmesini ifade eder. Kayda değerlik ise konunun bağımsız bir Wikipedia maddesine sahip olacak ölçüde kaynaklarda ele alınıp alınmadığını belirler.
Bir markanın kuruluş tarihi kendi internet sitesinden doğrulanabilir. Ancak bu bilgi markanın kayda değer olduğunu göstermez.
Benzer şekilde aşağıdaki bilgiler doğrulanabilir olabilir:
Merkez adresi,
Yönetici isimleri,
Ürün listesi,
Şube sayısı,
Kuruluş tarihi,
Ticaret sicili bilgileri.
Buna rağmen marka hakkında kapsamlı bağımsız kaynak bulunmuyorsa bağımsız bir madde oluşturulması uygun görülmeyebilir.
Kayda Değerlik Geçici Değildir
Kayda değerlik, mevcut popülerlik düzeyine göre sürekli değişen bir durum olarak değerlendirilmez. Bir marka geçmişte bağımsız ve güvenilir kaynaklarda kapsamlı biçimde ele alınmışsa, daha sonra faaliyetlerini durdurması kayda değerliğini otomatik olarak ortadan kaldırmaz.
Benzer biçimde yeni bir markanın gelecekte önemli hâle gelme ihtimali, mevcut durumda kayda değer kabul edilmesi için yeterli değildir. Değerlendirme gelecekteki beklentilere değil, yayımlanmış kaynaklara dayanır.
Wikipedia Maddesi İçin Kaynak Analizi Nasıl Yapılır?
Bir marka hakkında madde hazırlanmadan önce kaynakların sistematik biçimde incelenmesi gerekir.
Birinci Aşama: Kaynakların Belirlenmesi
Markanın kendi internet sitesi dışındaki yayınlar araştırılır:
Gazete arşivleri,
Dergi veri tabanları,
Akademik yayınlar,
Kitaplar,
Sektörel raporlar,
Düzenleyici kurum yayınları,
Ulusal ve uluslararası haber arşivleri.
İkinci Aşama: Bağımsızlık Kontrolü
Her kaynak için şu sorular sorulur:
İçeriği kim hazırlamıştır?
Marka içeriğin hazırlanmasına katkıda bulunmuş mudur?
Yayın sponsorlu mudur?
Metin basın bülteninden mi alınmıştır?
Yazar veya yayın kuruluşu ile marka arasında ticari ilişki var mıdır?
Üçüncü Aşama: Kapsam Kontrolü
Kaynağın markaya ayırdığı içerik miktarı değerlendirilir:
Marka yalnızca anılıyor mu?
Kaynak markayı doğrudan inceliyor mu?
Tarihçe veya faaliyetler açıklanıyor mu?
Bağımsız analiz veya eleştiri bulunuyor mu?
Kaynak bir madde yazmak için yeni bilgi sağlıyor mu?
Dördüncü Aşama: Kaynak Çeşitliliği
Kaynakların aynı metni tekrar edip etmediği incelenir. Farklı internet sitelerinde bulunan aynı basın bülteni, bağımsız kaynak çeşitliliği olarak kabul edilmemelidir.
Beşinci Aşama: Ansiklopedik İçerik Yeterliliği
Kaynaklardan şu başlıklarda dengeli bir madde oluşturulup oluşturulamayacağı değerlendirilir:
Tarihçe,
Faaliyet alanı,
Kurumsal gelişim,
Ürün veya hizmetlerin etkisi,
Önemli olaylar,
Eleştiriler ve tartışmalar,
Bağımsız değerlendirmeler.
Kaynaklar yalnızca reklam cümlelerinden ve temel şirket bilgilerinden oluşuyorsa ansiklopedik bir madde oluşturmak güçtür.
Kayda Değerlik Göstermeyen Yaygın Unsurlar
Aşağıdaki unsurlar tek başına Wikipedia kayda değerliğini kanıtlamaz:
Ticaret siciline kayıtlı olmak,
Marka tesciline sahip olmak,
Kurumsal internet sitesinin bulunması,
Sosyal medya hesabının doğrulanmış olması,
Yüksek takipçi sayısı,
Google Bilgi Paneli’nin bulunması,
Arama motorlarında üst sıralarda yer almak,
Çok sayıda reklam vermek,
Basın bülteni yayımlatmak,
Sponsorlu haberlerde yer almak,
Bir fuara katılmak,
Ünlü bir kişiyle reklam yapmak,
Ürünlerin pazar yerlerinde satılması,
Şirketin yüksek ciro açıklaması,
Sektörel derneklere üye olmak,
Kalite belgesi veya sertifika almak,
Yerel ödüller kazanmak,
Çok sayıda şubeye sahip olmak,
Başka ülkelerde satış yapmak.
Bu unsurlar kaynaklarda bağımsız biçimde değerlendirilmişse madde içerisinde kullanılabilir. Ancak kendi başlarına ansiklopedik kayda değerlik sağlamaz.
Çıkar Çatışması ve Marka Maddeleri
Markanın sahibi, çalışanı, yöneticisi, halkla ilişkiler temsilcisi veya ücretli danışmanı tarafından yapılan düzenlemeler çıkar çatışması doğurabilir.
Wikipedia’nın çıkar çatışması yönergeleri; kişinin kendisi, işvereni, müşterisi veya mali ilişki içinde bulunduğu konular hakkında doğrudan düzenleme yapmasını sakıncalı görür. Bağlantılı editörlerin içerik üzerinde doğrudan kontrol kurması, tarafsızlık ve içerik ağırlığı sorunlarına yol açabilir.
Ücret karşılığında katkı sağlayan kişilerin işveren, müşteri ve ilgili bağlantılarını açıklaması gerekir. Çıkar çatışmasının açıklanması, markanın kayda değer olduğu veya hazırlanan metnin kabul edileceği anlamına gelmez.
Çıkar Çatışmasının Kayda Değerliğe Etkisi
Çıkar çatışması ile kayda değerlik farklı konulardır:
Bir marka kayda değer olabilir, ancak çıkar çatışmasıyla hazırlanmış metin taraflı olabilir.
Bir metin tarafsız yazılmış olabilir, ancak marka kayda değer olmayabilir.
Çıkar ilişkisinin açıklanması, yetersiz kaynak sorununu çözmez.
Güçlü kaynakların bulunması, reklam niteliğindeki dili kabul edilebilir hâle getirmez.
Tanıtım Metni ile Ansiklopedik Metin Arasındaki Fark
Marka maddeleri bir şirket profili, reklam broşürü veya yatırımcı sunumu biçiminde yazılamaz. Ansiklopedik metin, bağımsız kaynaklarda yayımlanmış bilgileri özetler.
Tanıtım Niteliği Taşıyan İfadeler
Aşağıdaki türde ifadeler ansiklopedik metne uygun değildir:
“Sektörün lider markalarından biridir.”
“Müşteri memnuniyetini her zaman ön planda tutar.”
“Yenilikçi çözümler sunmaktadır.”
“Kaliteli hizmet anlayışıyla faaliyet göstermektedir.”
“Kısa sürede büyük başarı elde etmiştir.”
“Geniş ürün yelpazesiyle dikkat çekmektedir.”
Bu ifadeler açıkça tanımlanmış, bağımsız ve güvenilir bir kaynağa dayansa bile çoğu durumda doğrudan kullanılmak yerine ölçülebilir ve tarafsız bilgiye dönüştürülmelidir.
Ansiklopedik Anlatım
Ansiklopedik anlatım:
Ölçülebilir bilgileri kullanır,
Değer yargılarından kaçınır,
Kaynakların görüşlerini açıkça atfeder,
Olumlu ve olumsuz gelişmeleri dengeli aktarır,
Markanın kendi söylemini nesnel gerçek olarak sunmaz,
Gereksiz ürün ve hizmet listelerinden kaçınır.
Kayda Değer Bir Marka Maddesinde Bulunabilecek Bölümler
Kaynakların kapsamına bağlı olarak bir marka maddesinde şu bölümler bulunabilir:
Tarihçe
Markanın kuruluşu, kurucuları, ad değişiklikleri, birleşmeleri, satın almaları ve kurumsal dönüşümleri ele alınabilir.
Faaliyetler
Markanın faaliyet alanları, iş modeli ve sektördeki konumu kaynaklara dayalı olarak açıklanabilir.
Ürünler ve Hizmetler
Yalnızca kaynaklarda ansiklopedik önem taşıyan ürün veya hizmetler ele alınmalıdır. Tam ürün kataloğu oluşturulmamalıdır.
Kurumsal Yapı
Ana şirket, iştirakler, sahiplik değişiklikleri veya önemli yönetim dönüşümleri açıklanabilir.
Etki ve Değerlendirmeler
Markanın ekonomik, kültürel, teknolojik veya toplumsal etkisi bağımsız kaynaklardaki değerlendirmeler üzerinden aktarılabilir.
Eleştiriler ve Tartışmalar
Kaynaklarda önemli ölçüde yer alan hukuki süreçler, tüketici tartışmaları, etik sorunlar ve eleştiriler tarafsız biçimde özetlenebilir.
Kayda Değerlik İncelemesinde Sorulması Gereken Sorular
Bir markanın Wikipedia maddesine uygunluğunu değerlendirmek için aşağıdaki sorular kullanılabilir:
Marka hakkında birden fazla güvenilir ve bağımsız kaynak var mı?
Bu kaynaklar markayı doğrudan ve kapsamlı biçimde ele alıyor mu?
Yayınlar basın bülteni veya sponsorlu içerik niteliği taşıyor mu?
Kaynaklar farklı yayın kuruluşları tarafından mı hazırlanmış?
Kaynaklar farklı dönemlere yayılıyor mu?
Markanın yalnızca varlığı değil, tarihsel veya sektörel etkisi de inceleniyor mu?
Kaynaklardan tarafsız bir tarihçe oluşturulabiliyor mu?
Markaya ilişkin önemli eleştiriler ve tartışmalar kaynaklarda yer alıyor mu?
Mevcut içerikler yalnızca açılış, ürün duyurusu ve yönetici röportajlarından mı oluşuyor?
Markanın kendi kaynakları çıkarıldığında yeterli bilgi kalıyor mu?
Son soruya verilen yanıt özellikle önemlidir. Markanın kendi internet sitesi, sosyal medya hesapları, basın bültenleri ve sponsorlu içerikleri çıkarıldığında ansiklopedik bir madde oluşturulamıyorsa kayda değerlik temeli yeterince güçlü olmayabilir.
Markalar için Wikipedia kayda değerliği; ticari büyüklük, popülerlik, reklam görünürlüğü veya kurumsal başarı beyanlarıyla değil, güvenilir, bağımsız ve kapsamlı ikincil kaynakların varlığıyla belirlenir.
Bir markanın kayda değerlik değerlendirmesinde temel olarak şu ölçütler aranır:
Markadan bağımsız kaynakların bulunması,
Kaynakların editoryal denetime sahip olması,
Markanın yalnızca anılmayıp ayrıntılı biçimde ele alınması,
Birden fazla ve birbirinden bağımsız yayının bulunması,
Kaynakların ansiklopedik bir madde oluşturacak bilgi sağlaması,
İçeriğin tanıtım dili yerine tarafsız anlatımla hazırlanabilmesi.
Wikipedia’da bir markanın yer alması, markanın talebine veya ticari hedeflerine bağlı bir süreç değildir. Ansiklopedik uygunluk, mevcut bağımsız kaynakların niteliği ve bu kaynaklardan doğrulanabilir, dengeli ve tarafsız bir madde oluşturulup oluşturulamayacağı üzerinden değerlendirilir.
