Wikipedia’da Kaynak Nasıl Gösterilir?
Wikipedia’da kaynak gösterme yöntemlerini; güvenilir kaynak seçimi, satır içi dipnot ekleme, kaynak şablonları, tekrar kullanılan kaynaklar ve sık yapılan hatalar üzerinden açıklayan kapsamlı rehber.
Wikipedia’da yayımlanan bilgilerin temel koşullarından biri doğrulanabilirliktir. Doğrulanabilirlik, maddede yer alan bilgilerin okuyucular ve editörler tarafından güvenilir, yayımlanmış kaynaklar üzerinden kontrol edilebilmesini ifade eder. Bu nedenle kaynak göstermek, yalnızca teknik bir biçimlendirme işlemi değil; Wikipedia’nın içerik güvenilirliğini sağlayan temel mekanizmalardan biridir.
Bir bilginin doğru görünmesi veya editör tarafından doğru olduğunun bilinmesi, tek başına yeterli değildir. Bilginin daha önce güvenilir bir kaynakta yayımlanmış olması ve ilgili kaynağın maddede açık biçimde gösterilmesi gerekir. Wikipedia’nın kaynaklandırma yaklaşımı; doğrulanabilirlik, özgün araştırmalara yer vermeme ve tarafsız bakış açısı politikalarıyla birlikte değerlendirilir.
Wikipedia’da kaynak göstermek, bir cümlenin, bilginin, istatistiğin, tarihin, değerlendirmenin veya doğrudan alıntının hangi yayımlanmış esere dayandığını belirtmek anlamına gelir.
Kaynaklar çoğunlukla ilgili cümlenin sonunda satır içi dipnot biçiminde gösterilir. Okuyucu, cümlenin yanında bulunan dipnot numarasına tıklayarak kullanılan kaynağın künyesine ulaşabilir.
Kaynaklandırmanın temel amaçları şunlardır:
Bilginin doğrulanabilmesini sağlamak,
Maddenin editörün kişisel görüşüne dayanmadığını göstermek,
Yanlış veya yanıltıcı bilgilerin denetlenmesini kolaylaştırmak,
Bilginin kaynağını ve bağlamını ortaya koymak,
Farklı görüşlerin hangi kaynaklara dayandığını göstermek,
Okuyucunun konu hakkında daha ayrıntılı bilgiye ulaşmasını sağlamak.
Kaynak gösterilmesi, kullanılan kaynağın otomatik olarak güvenilir olduğu anlamına gelmez. Kaynağın niteliği, yayın süreci, konuya uygunluğu ve iddiayı gerçekten destekleyip desteklemediği ayrıca değerlendirilmelidir.
Wikipedia’da maddelere eklenen bütün bilgilerin güvenilir ve yayımlanmış kaynaklarla doğrulanabilir olması beklenir. Bununla birlikte bazı bilgi türlerinde satır içi kaynak kullanımı özellikle önem taşır.
Doğruluğu tartışılabilecek, başka editörler tarafından sorgulanabilecek veya farklı biçimlerde yorumlanabilecek bilgiler doğrudan kaynaklandırılmalıdır.
Örneğin:
Bir kişinin belirli bir olaydan sorumlu olduğu iddiası,
Bir şirketin pazar lideri olduğu yönündeki değerlendirme,
Bir tarihsel olayın nedeni hakkında yapılan açıklama,
Bir sanat eserinin belirli bir akımın başlangıcı kabul edildiği iddiası,
Bir kurum hakkında yayımlanmış eleştiri veya suçlama.
Bu tür ifadelerde kaynak, mümkün olduğunca iddiaya yakın konumlandırılmalıdır.
Yaşayan kişilerle ilgili biyografik içeriklerde kaynaklandırma konusunda daha sıkı bir yaklaşım uygulanır. Kişinin itibarı, özel hayatı, mesleki geçmişi, siyasi görüşleri, hukuki durumu veya tartışmalı olaylarla ilişkisi hakkındaki bilgilerin yüksek nitelikli kaynaklarla desteklenmesi gerekir.
Kaynağı bulunmayan veya zayıf kaynaklara dayanan tartışmalı bilgiler, özellikle yaşayan insanların biyografilerinde maddeden çıkarılabilir.
Bir kişiden, kitaptan, makaleden, röportajdan veya başka bir yayından aktarılan doğrudan alıntılar mutlaka kaynaklandırılmalıdır.
Kaynakta ilgili ifadenin geçtiği sayfa numarası, bölüm, paragraf veya zaman bilgisi biliniyorsa kaynak künyesine eklenmelidir.
Örnek:
Yazar, çalışmasında bu dönemi “toplumsal dönüşümün hızlandığı bir aşama” olarak tanımlamıştır.[1]
Bu cümlenin sonundaki kaynak, alıntının gerçekten belirtilen eserde yer aldığını doğrulayabilmelidir.
Nüfus, satış miktarı, oy oranı, ekonomik büyüklük, izlenme oranı, sıralama, ödül sayısı ve benzeri sayısal bilgiler kaynaklandırılmalıdır.
İstatistiksel veriler zaman içinde değişebileceği için kaynağın yayın tarihi ve verinin ait olduğu dönem açıkça belirtilmelidir.
“Şirketin 5 milyon kullanıcısı bulunmaktadır” şeklindeki bir ifade yerine, “Şirketin 2024 faaliyet raporuna göre platformun 2024 yılı sonunda 5 milyon kayıtlı kullanıcısı bulunuyordu” biçiminde zaman ve kaynak bağlamı belirtilmelidir.
“Etkili”, “öncü”, “başarılı”, “başarısız”, “yenilikçi”, “tartışmalı” veya “alanının önde gelen isimlerinden biri” gibi değerlendirme içeren ifadeler editörün kendi yargısı olarak kullanılmamalıdır.
Bu tür nitelendirmeler ancak güvenilir kaynaklarda açıkça yer alıyorsa ve kaynağa atfedilerek aktarılıyorsa kullanılabilir.
Örneğin:
Sanat tarihçisi A’ya göre eser, dönemin modernist yaklaşımını belirgin biçimde yansıtmaktadır.[2]
Bu yapı, değerlendirmenin Wikipedia’nın veya editörün görüşü olmadığını gösterir.
Geniş ölçüde bilinen ve tartışmasız kabul edilen bazı temel bilgiler için her cümlenin sonunda kaynak gösterilmesi gerekmeyebilir. Ancak “genel bilgi” kavramı konuya ve bağlama göre değişebilir.
Bir bilginin kaynaklandırılıp kaynaklandırılmaması konusunda tereddüt bulunuyorsa güvenilir bir kaynak eklemek genellikle daha denetlenebilir bir metin oluşturur.
Bir kaynağın maddede gösterilmesi tek başına yeterli değildir. Kaynakta, ilgili cümleyi doğrulayan bilginin gerçekten bulunması gerekir.
Örneğin bir gazete haberinde yalnızca şirketin yeni ürün çıkardığı yazıyorsa bu haber, şirketin “sektör lideri” olduğu iddiasını desteklemek için kullanılamaz.
Kaynak ile ifade arasındaki ilişki şu sorularla değerlendirilebilir:
Kaynak, maddede yazılan bilgiyi açıkça doğruluyor mu?
Kaynakta bulunmayan bir sonuç çıkarılıyor mu?
Birden fazla kaynaktaki bilgiler yeni bir sonuca ulaşmak amacıyla birleştiriliyor mu?
Kaynaktaki olasılık veya iddia, maddede kesin gerçek gibi mi sunuluyor?
Kaynak, cümlenin yalnızca bir bölümünü mü destekliyor?
Wikipedia’nın özgün araştırmalara yer vermeme politikası, yayımlanmış kaynaklardan hareketle kaynakların açıkça ortaya koymadığı yeni bir görüş, analiz veya sentez oluşturulmasına izin vermez.
Wikipedia’da kaynak değerlendirmesi, yalnızca kaynağın internette bulunup bulunmadığına göre yapılmaz. Kaynağın güvenilirliği; yayıncı, yazar, editoryal denetim, uzmanlık, bağımsızlık, itibar ve iddianın niteliği gibi unsurlar üzerinden değerlendirilir.
Genel olarak doğruluk denetimi, editoryal kontrol ve düzeltme mekanizması bulunan yayınlar daha güvenilir kabul edilir.
İkincil kaynaklar, bir olayı, kişiyi, kurumu veya çalışmayı sonradan inceleyen, yorumlayan veya bağlama yerleştiren kaynaklardır.
Örnekler:
Akademik incelemeler,
Hakemli dergi makaleleri,
Akademik kitaplar,
Bağımsız gazete ve dergi haberleri,
Güvenilir biyografiler,
Alanında uzman araştırmacılar tarafından hazırlanan çalışmalar,
Bağımsız belgeseller ve araştırma dosyaları.
İkincil kaynaklar, bir konunun önemini, etkisini ve dışarıdan nasıl değerlendirildiğini gösterebildikleri için Wikipedia maddelerinde önemli bir yere sahiptir.
Birincil kaynaklar, bir olay, kurum, kişi veya araştırma tarafından doğrudan üretilen belgelerdir.
Örnekler:
Resmî kurum açıklamaları,
Mahkeme kararları,
Faaliyet raporları,
Basın bültenleri,
Şirket internet siteleri,
Kişisel açıklamalar,
Röportajlar,
Özgün araştırma raporları,
Arşiv belgeleri,
Konuşma ve mektuplar.
Birincil kaynaklar, kaynağın kendisi hakkında doğrudan ve tartışmasız bilgileri doğrulamak amacıyla sınırlı şekilde kullanılabilir. Ancak bu kaynaklardan bağımsız analizler, hukuki sonuçlar, değer yargıları veya geniş kapsamlı çıkarımlar üretilmemelidir.
Örneğin bir şirketin resmî sitesi kuruluş tarihini doğrulamak için kullanılabilir. Buna karşılık şirketin “sektörün en güvenilir kuruluşu” olduğu iddiası yalnızca şirketin kendi açıklamasına dayandırılamaz.
Üçüncül kaynaklar, daha önce yayımlanmış bilgileri özetleyen ve derleyen eserlerdir.
Örnekler:
Ansiklopediler,
El kitapları,
Genel başvuru eserleri,
Bibliyografik veri tabanları,
Kronolojiler.
Bu kaynaklar genel bilgiler için yararlı olabilir. Ancak karmaşık, tartışmalı veya güncel konularda daha ayrıntılı birincil ve ikincil kaynaklara başvurulması gerekebilir.
Bir kaynağın bağımsız olması, kaynak ile ele aldığı kişi, şirket, kurum, ürün veya olay arasında içerik üzerinde etkili olabilecek doğrudan bir ilişkinin bulunmaması anlamına gelir.
Aşağıdaki kaynaklar genellikle konu hakkında bağımsız kabul edilmez:
Kurumun kendi internet sitesi,
Şirket tarafından yayımlanan basın bülteni,
Kişinin kendi sosyal medya hesabı,
Sponsorlu içerikler,
Reklam metinleri,
Kurum adına hazırlanmış tanıtım yazıları,
Çalışanlar veya yöneticiler tarafından yayımlanan açıklamalar,
İçeriğin konusu tarafından finanse edilen yayınlar.
Bağımsız olmayan kaynaklar tamamen yasak değildir. Ancak yalnızca sınırlı, doğrudan ve tartışmasız bilgilerin doğrulanmasında kullanılabilir. Bir konunun ansiklopedik önemini veya dış dünyadaki karşılığını göstermek için bağımsız kaynaklara ihtiyaç duyulur.
Wikipedia’da kaynaklar genellikle iki düzenleme arayüzünden biri kullanılarak eklenir:
Görsel Düzenleyici
Kaynak kodu düzenleyicisi
Her iki yöntem de aynı dipnot sistemini oluşturur. Aralarındaki temel fark, kaynak bilgilerinin kullanıcı tarafından görsel bir form üzerinden veya doğrudan vikimetin kodlarıyla girilmesidir.
Görsel Düzenleyici, kaynak kodu bilgisi gerektirmeden kaynak eklenmesini sağlayan arayüzdür.
Temel işlem sırası şöyledir:
Kaynak eklenecek madde açılır.
Sayfanın üst bölümündeki Değiştir seçeneği kullanılır.
İmleç, kaynağın desteklediği cümlenin sonuna yerleştirilir.
Düzenleme araç çubuğundaki Kaynak veya Alıntı seçeneğine tıklanır.
Otomatik, manuel veya yeniden kullanım seçeneklerinden biri seçilir.
Kaynak bilgileri kontrol edilir.
Kaynak maddeye eklenir.
Değişiklik özeti yazılarak düzenleme yayımlanır.
Görsel Düzenleyici, URL, ISBN veya DOI gibi tanımlayıcılar üzerinden bazı kaynak künyelerini otomatik olarak oluşturabilir. Ancak otomatik oluşturulan bilgiler yayımlanmadan önce mutlaka kontrol edilmelidir.
Otomatik kaynak oluşturma aracına bir internet adresi, ISBN veya DOI girildiğinde sistem şu bilgilerin bir bölümünü kaynaktan çekebilir:
Yazar adı,
Yayın başlığı,
İnternet sitesi veya yayıncı adı,
Yayın tarihi,
URL,
Erişim tarihi,
Dergi veya kitap adı,
DOI veya ISBN.
Otomatik sistemlerin oluşturduğu künyeler her zaman eksiksiz veya doğru olmayabilir. Özellikle yazar adı, başlık, yayın tarihi ve yayıncı bilgisi kontrol edilmelidir.
Otomatik sistem kaynağı tanıyamıyorsa kaynak türü manuel olarak seçilebilir.
Yaygın kaynak türleri şunlardır:
İnternet sitesi,
Haber,
Kitap,
Akademik dergi,
Tez,
Rapor,
Konferans yayını.
Manuel giriş sırasında yalnızca mevcut bilgiler eklenmeli, kaynağın içinde bulunmayan bibliyografik bilgiler tahmin edilmemelidir.
Kaynak kodu düzenleyicisinde satır içi kaynaklar <ref> ve </ref> etiketleri arasına yazılır.
Basit bir kaynak örneği:
Bu kurum 1995 yılında kurulmuştur.<ref>Yazar Adı, ''Eserin Adı'', Yayıncı, 2020, s. 35.</ref>
Dipnotların sayfanın alt bölümünde görüntülenebilmesi için genellikle Kaynakça veya Kaynaklar başlığı altında aşağıdaki kodlardan biri kullanılır:
== Kaynakça ==
{{Kaynakça}}
veya:
== Kaynakça ==
<references />
Türkçe Wikipedia’da kaynakların biçimlendirilmesi için çeşitli kaynak gösterme şablonları kullanılabilir. Dipnot sistemi ve aynı kaynağın tekrar kullanılması, <ref> etiketleri üzerinden yönetilir.
Kaynak şablonları, bibliyografik bilgilerin belirli bir düzen içinde gösterilmesini sağlar. Şablonlar kaynağı güvenilir hâle getirmez; yalnızca kaynak künyesini standartlaştırır.
<ref>{{Web kaynağı
| url = https://www.ornek.com/haber
| başlık = Örnek haber başlığı
| soyadı = Yılmaz
| ad = Ahmet
| tarih = 15 Mart 2024
| website = Örnek Haber
| erişimtarihi = 10 Temmuz 2026
}}</ref>
Web kaynaklarında mümkün olduğunca şu bilgiler bulunmalıdır:
Kaynağın tam başlığı,
Yazar adı,
Yayıncı veya internet sitesi adı,
Yayın tarihi,
Doğrudan URL,
Erişim tarihi.
<ref>{{Haber kaynağı
| url = https://www.ornekhaber.com/haber
| başlık = Araştırmanın sonuçları açıklandı
| soyadı = Demir
| ad = Ayşe
| tarih = 20 Mayıs 2025
| gazete = Örnek Gazetesi
| erişimtarihi = 10 Temmuz 2026
}}</ref>
Haber kaynağının yalnızca bir haber sitesinde bulunması yeterli değildir. Haberin editoryal denetimi, muhabir veya yazar bilgisi, yayın kuruluşunun itibarı ve haberin iddiayı ne ölçüde doğruladığı değerlendirilmelidir.
<ref>{{Kitap kaynağı
| soyadı = Kaya
| ad = Mehmet
| başlık = Türkiye’de Basın Tarihi
| yayıncı = Örnek Yayınları
| yıl = 2021
| yer = İstanbul
| isbn = 978-000-000-000-0
| sayfa = 145
}}</ref>
Kitap kaynaklarında ilgili bilginin bulunduğu sayfa veya sayfa aralığı belirtilmelidir. Yüzlerce sayfalık bir kitabın yalnızca genel künyesinin verilmesi, okuyucunun iddiayı doğrulamasını zorlaştırabilir.
<ref>{{Akademik dergi kaynağı
| soyadı = Arslan
| ad = Selin
| başlık = Dijital Ansiklopedilerde Kaynak Kullanımı
| dergi = Bilgi Araştırmaları Dergisi
| yıl = 2023
| cilt = 12
| sayı = 2
| sayfalar = 45-68
| doi = 10.0000/ornek.2023.12
}}</ref>
Akademik kaynaklarda şu bilgiler önem taşır:
Makale yazarı,
Makale başlığı,
Dergi adı,
Yayın yılı,
Cilt ve sayı,
Sayfa aralığı,
DOI,
Varsa doğrudan erişim bağlantısı.
<ref>{{Web kaynağı
| url = https://www.ornekkurum.org/rapor.pdf
| başlık = 2025 Yılı Faaliyet Raporu
| yayıncı = Örnek Kurum
| tarih = Mart 2026
| sayfa = 42
| erişimtarihi = 10 Temmuz 2026
}}</ref>
Raporlarda raporu hazırlayan kuruluş, yayın tarihi, rapor başlığı ve ilgili sayfa numarası açıkça belirtilmelidir.
Bir kaynak maddenin birden fazla bölümünde kullanılıyorsa aynı kaynak künyesini tekrar tekrar yazmak yerine kaynağa bir ad verilebilir.
Kaynağın ilk kullanımı:
<ref name="Kaya2021">{{Kitap kaynağı
| soyadı = Kaya
| ad = Mehmet
| başlık = Türkiye’de Basın Tarihi
| yayıncı = Örnek Yayınları
| yıl = 2021
| sayfa = 145
}}</ref>
Aynı kaynağın sonraki kullanımları:
<ref name="Kaya2021" />
Bu yöntem, aynı kaynağın kaynakça bölümünde bir kez görünmesini; dipnot numarası üzerinden ise birden fazla cümleye bağlanmasını sağlar.
Aynı kitabın farklı sayfaları farklı iddiaları destekliyorsa sayfa numaralarının birbirinden ayrılması gerekir.
Her kullanım için ayrı dipnot oluşturulabilir:
<ref>{{Kitap kaynağı
| soyadı = Kaya
| ad = Mehmet
| başlık = Türkiye’de Basın Tarihi
| yıl = 2021
| sayfa = 45
}}</ref>
<ref>{{Kitap kaynağı
| soyadı = Kaya
| ad = Mehmet
| başlık = Türkiye’de Basın Tarihi
| yıl = 2021
| sayfa = 178
}}</ref>
Böylece okuyucu her bilginin kitabın hangi sayfasına dayandığını görebilir.
Kaynak, desteklediği bilginin hemen sonuna yerleştirilmelidir. Türkçe metinlerde dipnot numarası çoğunlukla noktalama işaretinden sonra gösterilir.
Doğru kullanım:
Kurum 1998 yılında Ankara’da kurulmuştur.<ref>Kaynak bilgisi</ref>
Bir kaynak yalnızca belirli bir cümleyi destekliyorsa paragrafın en sonuna yerleştirilmesi belirsizliğe yol açabilir. Kaynak ile iddia arasındaki ilişki açık olmalıdır.
Bir paragrafta farklı kaynaklara dayanan birden fazla bilgi bulunuyorsa her kaynak ilgili cümlenin sonunda kullanılmalıdır.
Bir kaynak art arda gelen birkaç cümleyi açıkça destekliyorsa dipnot paragrafın uygun bir noktasında kullanılabilir. Ancak okuyucunun hangi cümlelerin kaynağa dayandığını anlayabilmesi gerekir.
Uzun bir paragrafın sonunda tek bir kaynak bulunması şu sorunlara yol açabilir:
Kaynağın hangi ifadeleri desteklediği anlaşılamayabilir.
Paragraftaki bazı bilgiler kaynakta yer almayabilir.
Birden fazla görüş tek bir kaynağa dayandırılmış gibi görünebilir.
Kaynakta bulunmayan sentezler fark edilmeyebilir.
Bu nedenle özellikle tartışmalı, ayrıntılı veya çok sayıda iddia içeren paragraflarda kaynakların cümlelere yakın yerleştirilmesi gerekir.
Wikipedia kaynaklarının internette ücretsiz olarak erişilebilir olması zorunlu değildir. Basılı kitaplar, akademik dergiler, arşiv belgeleri, ücretli veri tabanları ve fiziksel yayınlar kaynak olarak kullanılabilir.
Bir kaynağın çevrimdışı olması, kaynağı doğrulanamaz hâle getirmez. Ancak kaynağın bulunabilmesi için bibliyografik bilgiler mümkün olduğunca eksiksiz verilmelidir.
Çevrimdışı kaynaklarda şu bilgiler önemlidir:
Yazar,
Eser başlığı,
Yayıncı,
Yayın yeri,
Yayın yılı,
Baskı numarası,
Cilt ve sayı,
Sayfa numarası,
ISBN veya ISSN.
Wikipedia’nın doğrulanabilirlik yaklaşımı, kaynağın her okuyucu tarafından anında erişilebilir olmasını değil, yayımlanmış ve kimliği belirlenebilir olmasını esas alır.
İnternet sayfaları zaman içinde silinebilir, taşınabilir veya değiştirilebilir. Bu nedenle mümkün olduğunda kaynağın arşiv bağlantısı da eklenebilir.
Arşivli kaynak örneği:
<ref>{{Web kaynağı
| url = https://www.ornek.com/eski-haber
| başlık = Örnek haber başlığı
| tarih = 12 Nisan 2020
| website = Örnek Haber
| arşivurl = https://web.archive.org/web/20210401000000/https://www.ornek.com/eski-haber
| arşivtarihi = 1 Nisan 2021
| ölüurl = evet
| erişimtarihi = 10 Temmuz 2026
}}</ref>
Arşiv bağlantısı, özgün sayfanın belirli bir tarihteki kopyasını gösterir. Ancak arşivlenmiş olması, kaynağın güvenilirliğini değiştirmez. Güvenilir olmayan bir internet sitesi, arşiv bağlantısı eklendiğinde güvenilir kaynak hâline gelmez.
Kaynak, maddede yer alan belirli bir bilgiyi doğrulamak amacıyla kullanılır. Dış bağlantı ise okuyucuya konu hakkında ek bilgi sağlayan bir internet sayfasına yönlendirme yapar.
Bir internet adresinin “Dış bağlantılar” bölümünde bulunması, maddedeki bilgileri kaynaklandırdığı anlamına gelmez.
Örneğin:
Şirketin resmî sitesi dış bağlantı olarak verilebilir.
Şirketin kuruluş tarihini destekleyen kaynak, ilgili cümlenin sonunda dipnot olarak gösterilmelidir.
Bir kişinin resmî sosyal medya hesabı dış bağlantı olabilir.
Kişi hakkındaki biyografik iddialar, uygun satır içi kaynaklarla doğrulanmalıdır.
Kaynaklar ile dış bağlantılar birbirinin yerine kullanılmamalıdır.
Kaynakça, maddede bulunan bilgileri doğrudan destekleyen eserleri içerir. Konuyla ilgili yayınlar veya İleri okuma bölümü ise maddede doğrudan kullanılmamış ancak okuyucuya ek bilgi sağlayabilecek eserleri içerebilir.
Bir kitap “İleri okuma” bölümünde listelenmişse bu durum, kitaptan alınan bilgilerin satır içi dipnot olmadan maddeye eklenebileceği anlamına gelmez.
Kaynaklandırma yalnızca bilgiye dipnot eklemekten ibaret değildir. Kaynakların seçimi ve maddede temsil edilme biçimi de tarafsızlık açısından önemlidir.
Tarafsız bir kaynak kullanımı için:
Konuya ilişkin başlıca görüşler güvenilir kaynaklardaki ağırlıkları oranında aktarılmalıdır.
Marjinal bir görüş, yaygın kabul gören görüşle eşit düzeyde sunulmamalıdır.
Bir kaynağın görüşü Wikipedia’nın kendi yargısı gibi yazılmamalıdır.
Tartışmalı değerlendirmeler kaynağın sahibine açıkça atfedilmelidir.
Kaynağın kullandığı kesinlik düzeyi değiştirilmemelidir.
Kaynaktaki “iddia etti”, “öne sürdü” veya “olasılık olarak değerlendirdi” ifadeleri “kanıtladı” şeklinde aktarılmamalıdır.
Kaynakların varlığı, metnin otomatik olarak tarafsız olduğu anlamına gelmez. Seçilen kaynakların çeşitliliği, ağırlığı ve sunuluş biçimi ayrıca değerlendirilmelidir.
Kaynakların kabul edilebilirliği, konuya ve iddianın niteliğine göre değişebilir. Bununla birlikte aşağıdaki kaynak türleri çoğu durumda dikkatle değerlendirilmelidir.
Aşağıdaki platformlarda içerikler genellikle kullanıcılar tarafından doğrudan yayımlanır:
Forumlar,
Sosyal medya paylaşımları,
Kişisel bloglar,
İçeriği denetlenmeyen sözlükler,
Herkesin içerik ekleyebildiği platformlar,
Yorum ve şikâyet siteleri.
Bu tür kaynaklar çoğu olgusal iddia için güvenilir kabul edilmez. Ancak bir kişinin kendi doğrulanmış hesabından yaptığı açıklama, yalnızca o kişinin ne söylediğini göstermek amacıyla sınırlı biçimde kullanılabilir.
Basın bültenleri, genellikle kişi veya kurumların kendi mesajlarını kamuoyuna iletmek amacıyla hazırladığı birincil kaynaklardır.
Basın bültenleri:
Bağımsız değerlendirme içermez,
Tanıtım amacı taşıyabilir,
Kurumun kendi anlatımını yansıtır,
Ansiklopedik önem veya tarafsız değerlendirme için yeterli değildir.
Bir haber sitesinin basın bültenini neredeyse değiştirmeden yayımlaması da içeriği otomatik olarak bağımsız ikincil kaynak hâline getirmez.
Reklam, advertorial, marka iş birliği, tanıtım yazısı ve sponsorlu haber niteliğindeki içerikler konu hakkında bağımsız kaynak olarak değerlendirilmez.
İçeriğin tasarım olarak haber biçiminde sunulması, finansal veya editoryal ilişkinin ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Bir Wikipedia maddesi, başka bir Wikipedia maddesindeki olgusal iddiaların asıl kaynağı olarak kullanılmamalıdır. Wikipedia içerikleri değiştirilebilir ve kendileri de dış kaynaklara dayanmak zorundadır.
Bir maddede yararlı bir bilgi bulunuyorsa o bilginin dayandığı özgün kaynağa ulaşılmalı ve uygunluğu kontrol edildikten sonra kaynak olarak o eser kullanılmalıdır.
Arama motoru sonuç sayfaları kaynak değildir. Arama motorları yalnızca farklı internet sayfalarına ulaşmayı sağlayan araçlardır.
Benzer biçimde, arama sonucunda görülen otomatik özetler veya yapay zekâ tarafından oluşturulan cevaplar yerine bilginin yayımlandığı özgün ve güvenilir kaynak kullanılmalıdır.
Wikipedia’da sık rastlanan kaynaklandırma sorunlarından biri, kaynağın söylediğinden daha geniş bir iddianın maddeye eklenmesidir.
Kaynakta:
“Şirket, 2025 yılında yeni bir üretim tesisi açtı.”
ifadesi bulunuyorsa maddede:
“Şirket, yaptığı yatırımlarla sektörün lider üreticisi hâline geldi.”
şeklinde bir sonuç yazılamaz.
İkinci cümlede yer alan “sektörün lider üreticisi” değerlendirmesi kaynak tarafından desteklenmemektedir. Bu tür genişletmeler kaynak göstermiş görünmesine rağmen doğrulanamayan içerik oluşturur.
Bir kaynağın yalnızca belirli bir bölümünü alarak genel bağlamını değiştirmek, yanıltıcı kaynak kullanımına yol açabilir.
Örneğin bir araştırma:
“Sonuçlar kısa vadede olumlu görünmekle birlikte örneklem büyüklüğü kesin sonuç çıkarmak için yeterli değildir.”
diyorsa yalnızca “sonuçlar olumlu görünmektedir” bölümünü aktarmak araştırmanın sınırlamalarını gizler.
Kaynakların ulaştığı sonuçlar, çekinceler ve belirsizlikler korunarak aktarılmalıdır.
Kaynak, desteklediği bilgiden birkaç cümle sonra kullanıldığında hangi iddianın doğrulandığı belirsizleşebilir. Dipnot ilgili cümlenin hemen sonuna eklenmelidir.
Bir gazete, kurum veya veri tabanının ana sayfasına bağlantı vermek yeterli değildir. Kaynağın ilgili bilgiye ulaşılabilen doğrudan bağlantısı kullanılmalıdır.
Çıplak URL biçimindeki kaynaklar zamanla bağlantının içeriği değiştiğinde veya erişim kesildiğinde anlaşılmaz hâle gelebilir.
Eksik kullanım:
<ref>https://www.ornek.com/haber</ref>
Daha açıklayıcı kullanım:
<ref>{{Web kaynağı
| url = https://www.ornek.com/haber
| başlık = Haberin tam başlığı
| tarih = 10 Ocak 2025
| website = Örnek Haber
| erişimtarihi = 10 Temmuz 2026
}}</ref>
Kaynak başlığı, yayında yer aldığı biçime sadık kalınarak yazılmalıdır. Başlığa açıklama, yorum veya tanıtım ifadesi eklenmemelidir.
Bir haberin yazarı ile yayımlandığı kuruluş farklı alanlarda belirtilmelidir. Haber kuruluşunun adı yazar alanına yazılmamalıdır.
Yayın tarihi, içeriğin yayımlandığı tarihi; erişim tarihi ise editörün internet sayfasına ulaştığı tarihi gösterir. Bu iki bilgi birbirinin yerine kullanılmamalıdır.
Arama motoru özeti, başka bir Wikipedia maddesi veya üçüncü taraf alıntısı üzerinden görülen bir kaynak, özgün metni kontrol edilmeden kullanılmamalıdır.
Kaynağın:
İddiayı gerçekten içerip içermediği,
Bağlamının doğru aktarılıp aktarılmadığı,
Yazarının kim olduğu,
Yayın tarihinin ne olduğu,
Güvenilirlik koşullarını karşılayıp karşılamadığı
kontrol edilmelidir.
Tek bir kaynak, yalnızca içerdiği bilgileri destekleyebilir. Maddenin farklı bölümleri farklı yayınlara dayanıyorsa her bölüm uygun kaynaklarla ayrı ayrı doğrulanmalıdır.
Çok sayıda zayıf, bağımlı veya aynı metni tekrar eden kaynağın bulunması, tek bir yüksek nitelikli ve bağımsız kaynağın sağladığı doğrulamayı karşılamayabilir.
Kaynak değerlendirmesinde sayıdan önce şu unsurlara bakılır:
Bağımsızlık,
Güvenilirlik,
Konuyu ele alma derinliği,
Editoryal denetim,
İddiayla doğrudan ilişki,
Yayının itibarı.
Bir haber ajansı metninin veya basın bülteninin çok sayıda internet sitesinde aynen yayımlanması, birbirinden bağımsız çok sayıda kaynak bulunduğu anlamına gelmez.
Bu içerikler çoğunlukla tek bir özgün metnin tekrarlarıdır. Kaynak çeşitliliği değerlendirilirken yayınların aynı içeriği kopyalayıp kopyalamadığı, bağımsız araştırma yapıp yapmadığı ve konuya yeni bilgi ekleyip eklemediği incelenmelidir.
Kişi veya kurum tarafından yapılan bir açıklama aktarılıyorsa bilginin kaynağı açıkça belirtilmelidir.
Örneğin:
Şirket, 2025 faaliyet raporunda çalışan sayısının 2.000’e ulaştığını bildirdi.[3]
Bu ifade, verinin bağımsız olarak doğrulandığını değil, şirketin kendi raporunda bu bilgiyi açıkladığını gösterir.
Buna karşılık:
Şirketin 2.000 çalışanı bulunmaktadır.[3]
ifadesi, verinin bağımsız ve kesin bir olgu olduğu izlenimini verebilir. Kaynağın niteliğine göre atıf dili kullanmak daha açık bir anlatım sağlar.
Bir cümlenin yanında “kaynak belirtilmeli” uyarısı bulunması, ilgili ifadenin güvenilir bir kaynakla doğrulanmadığını veya mevcut kaynağın yetersiz görüldüğünü gösterir.
Kaynak eklerken yalnızca herhangi bir bağlantı eklemek yeterli değildir. Yeni kaynağın:
İddiayı doğrudan desteklemesi,
Güvenilir olması,
Cümleyle aynı bağlamı taşıması,
Mümkünse bağımsız olması,
Bibliyografik bilgilerinin eksiksiz verilmesi
gerekir.
Uygun kaynak bulunamıyorsa bilginin maddede tutulması yeniden değerlendirilmelidir.
Bir internet bağlantısının çalışmaması, kaynağın geçmişte yayımlanmadığı anlamına gelmez. Kaynağın başlığı, yazarı, yayın tarihi ve yayıncısı biliniyorsa kaynak künyesi korunabilir.
Bu durumda:
Arşivlenmiş kopya aranabilir,
Kaynağın yeni bağlantısı bulunabilir,
Aynı yayının basılı sürümü kontrol edilebilir,
Kaynak künyesine ölü bağlantı bilgisi eklenebilir.
Çalışmayan kaynaklar, yalnızca bağlantı açılamadığı için doğrudan silinmemelidir. Öncelikle kaynağın onarılması veya arşivlenmiş sürümünün bulunması değerlendirilmelidir.
Güncel kaynak her zaman en yeni tarihli kaynak anlamına gelmez. Kaynağın güncelliği, ele alınan konuya göre değerlendirilmelidir.
Güncel nüfus bilgileri için son resmî veriler tercih edilir.
Tarihsel bir olay için olay dönemine ait belgeler ve sonraki akademik çalışmalar birlikte kullanılabilir.
Bilimsel bir konuda daha yeni sistematik incelemeler eski çalışmaların yerini alabilir.
Devam eden bir hukuki süreçte kesinleşmemiş bilgiler güncel gelişmelerle birlikte değişebilir.
Bir kişinin mevcut görevi hakkında güncel ve güvenilir kaynak kullanılmalıdır.
Eski kaynaklar tarihsel bilgi için değerli olabilir. Ancak değişebilir bilgileri güncel gerçekler gibi sunmak amacıyla kullanılmamalıdır.
Wikipedia’da tek bir zorunlu akademik atıf biçimi bulunmamakla birlikte maddenin kendi içinde tutarlı bir kaynaklandırma düzeni kullanılması beklenir.
Örneğin bir maddede kaynak şablonları kullanılıyorsa yeni kaynakların da mümkün olduğunca aynı yapıda eklenmesi uygundur. Kaynakların bir bölümünde yazar adının “Ad Soyad”, başka bir bölümünde “Soyad, Ad” biçiminde verilmesi okunabilirliği azaltabilir.
Biçim tutarlılığı önemlidir; ancak kaynak gösterme biçimiyle ilgili küçük farklılıklar, geçerli bir kaynağın maddeden çıkarılması için tek başına gerekçe oluşturmaz.
Düzenleme yayımlanmadan önce değişiklik özeti alanına yapılan işlem kısa ve açıklayıcı biçimde yazılmalıdır.
Örnek değişiklik özetleri:
“Kuruluş tarihi için kaynak eklendi.”
“Kaynağı bulunmayan istatistik güncel raporla doğrulandı.”
“Ölü bağlantı arşiv bağlantısıyla değiştirildi.”
“Kitap kaynağına sayfa numarası eklendi.”
“Basın bülteni yerine bağımsız haber kaynağı eklendi.”
Değişiklik özeti, diğer editörlerin düzenlemenin amacını geçmiş sayfasından anlayabilmesini sağlar.
Bir kaynak maddeye eklenmeden önce şu kontrol listesi kullanılabilir:
Kaynak yayımlanmış mı?
Kaynağın yazarı veya yayıncısı belli mi?
Kaynağın editoryal denetim süreci var mı?
Kaynak konu hakkında uzmanlığa sahip mi?
Kaynak, maddede yazılan bilgiyi açıkça destekliyor mu?
Kaynak bağımsız mı?
Kaynakta tanıtım veya çıkar çatışması bulunuyor mu?
İfade, kaynağın kesinlik düzeyine uygun mu?
Doğrudan alıntı doğru aktarılmış mı?
Sayfa numarası veya ilgili bölüm belirtilmiş mi?
URL doğrudan ilgili içeriğe mi yönlendiriyor?
Yayın ve erişim tarihleri doğru alanlara yazılmış mı?
Aynı kaynak daha önce maddede kullanılmış mı?
Arşiv bağlantısı gerekli mi?
Kaynak maddede iddiaya yakın bir konuma yerleştirilmiş mi?
Bir maddede çok sayıda kaynak bulunması, maddenin bütün Wikipedia politikalarını karşıladığı anlamına gelmez.
Kaynakların yanı sıra şu konular da ayrı ayrı değerlendirilir:
Konunun ansiklopedik kayda değerliği,
Kaynakların bağımsızlığı ve güvenilirliği,
Kaynakların konuyu ele alma derinliği,
Metnin tarafsızlığı,
Tanıtım dilinden kaçınılması,
Telif hakkına uygunluk,
Özgün araştırma veya sentez bulunmaması,
Maddenin ansiklopedik biçimde yazılması.
Kaynaklar yalnızca dipnot olarak eklenmemeli; metindeki iddiaları gerçekten doğrulamalı ve konunun güvenilir yayınlarda nasıl ele alındığını yansıtmalıdır.
Wikipedia’da kaynak göstermek, bilginin hangi yayımlanmış dayanağa bağlı olduğunu görünür hâle getiren temel editoryal işlemdir. Etkili bir kaynaklandırma için kaynağın yalnızca maddede bulunması değil; güvenilir, uygun, erişilebilir biçimde tanımlanmış ve desteklediği ifadeye yakın konumlandırılmış olması gerekir.
Kaynaklandırılmış bir Wikipedia metninde:
Bilgiler yayımlanmış kaynaklara dayanır,
Kaynaklar iddiaları doğrudan destekler,
Kişisel yorum ve özgün çıkarımlar kullanılmaz,
Tartışmalı görüşler sahiplerine atfedilir,
Birincil ve bağımsız olmayan kaynaklar sınırlı kullanılır,
Kaynak künyeleri denetlenebilir bilgiler içerir,
Doğrudan alıntılar ve itiraza açık ifadeler satır içi dipnotlarla gösterilir.
Bu ilkeler, maddelerin değiştirilebilir yapısına rağmen içeriklerin okuyucular ve editörler tarafından denetlenebilmesini sağlar. Wikipedia’daki kaynaklandırmanın temel ölçütü, bilginin editöre göre doğru olması değil; güvenilir ve yayımlanmış kaynaklar aracılığıyla doğrulanabilir olmasıdır.
